ఏవమ్ అవ్యక్తవిషయం మోక్షమ్ ఆహుర్ మనీషిణః పఞ్చవింశతిమో యో ఽయం జ్ఞానాద్ ఏవ ప్రవర్తతే
ఇలా, అవ్యక్త స్వరూపమైన మోక్షమని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఈ ఇరవై ఐదవది కేవలం జ్ఞానంతోనే ప్రాప్తిస్తుంది.
ఏవమ్ అప్రతిబుద్ధత్వాద్ అబుద్ధమ్ అనువర్తతే దేహాద్ దేహసహస్రాణి తథా చ న స భిద్యతే
ఇలా, జ్ఞానం లేనందున, అజ్ఞానాన్ని అనుసరిస్తూ, ఒక శరీరం నుంచి వేరు వేరు వేలాది శరీరాలలోకి వెళ్తూ, అయినా అతడు విడిపోడు.
తిర్యగ్యోనిసహస్రేషు కదాచిద్ దేవతాస్వ్ అపి ఉత్పద్యతి తపోయోగాద్ గుణైః సహ గుణక్షయాత్
పశువుల జన్మల్లో వేలల్లో, కొన్నిసార్లు తపస్సు వల్ల, మంచి లక్షణాలతో కూడినవాడు దేవతలలో జన్మిస్తాడు. కానీ ఆ లక్షణాలు తగ్గిపోతే, మళ్లీ కింద పడిపోతాడు.
మనుష్యత్వాద్ దివం యాతి దేవో మానుష్యమ్ ఏతి చ మానుష్యాన్ నిరయస్థానమ్ ఆలయం ప్రతిపద్యతే
మనిషిగా జన్మించినవాడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు. దేవుడు కూడా మానవుడిగా పుట్టవచ్చు. మానవ జన్మ నుంచి నరకలోకానికి చేరి, అక్కడ నివసించవచ్చు.
కోషకారో యథాత్మానం కీటః సమభిరున్ధతి సూత్రతన్తుగుణైర్ నిత్యం తథాయమ్ అగుణో గుణైః
ఎలాగైతే పట్టు పురుగు తన సూత్రాలతో తాను చుట్టుకుంటుందో, అలాగే ఈ లక్షణరహితమైన ఆత్మ కూడా గుణాల వల్ల బంధించబడుతుంది.
ద్వంద్వమ్ ఏతి చ నిర్ద్వంద్వస్ తాసు తాస్వ్ ఇహ యోనిషు శీర్షరోగే ఽక్షిరోగే చ దన్తశూలే గలగ్రహే
ఈ జన్మల్లో, తల నొప్పి, కళ్ల వ్యాధి, పళ్ల నొప్పి, గొంతు వేదన వంటి వ్యాధులను అనుభవిస్తూ, సుఖదుఃఖాల ద్వంద్వాలను కూడా అనుభవిస్తాడు.
జలోదరే ఽతిసారే చ గణ్డమాలావిచర్చికే శ్విత్రకుష్ఠే ఽగ్నిదగ్ధే చ సిధ్మాపస్మారయోర్ అపి
నీరు చేరడం, విరేచన వ్యాధి, మెడ వాపు, చర్మ రోగాలు, శ్వేతకుష్ఠం, కుష్ఠు, అగ్నిలో కాలిపోవడం, పొడి చర్మం, అపస్మారము వంటి వ్యాధులు కూడా కలుగుతాయి.
యాని చాన్యాని ద్వంద్వాని ప్రాకృతాని శరీరిణామ్ ఉత్పద్యన్తే విచిత్రాణి తాన్య్ ఏవాత్మాభిమన్యతే
ఇంకా శరీరధారులలో సహజంగా వచ్చే ఇతర రకాల ద్వంద్వాలు ఏవైనా, వాటిని అన్నింటినీ ఆత్మ తనవిగా భావిస్తుంది.
అభిమానాతిమానానాం తథైవ సుకృతాన్య్ అపి ఏకవాసాశ్ చతుర్వాసాః శాయీ నిత్యమ్ అధస్ తథా
అహంకారం, గర్వం వల్ల కూడా మంచి పనులు జరుగుతాయి. ఒక్క వస్త్రం ధరించడం లేదా నాలుగు వస్త్రాలు ధరించడం, ఎప్పుడూ నేలమీద పడుకోవడం కూడా జరుగుతుంది.
మణ్డూకశాయీ చ తథా వీరాసనగతస్ తథా వీరమ్ ఆసనమ్ ఆకాశే తథా శయనమ్ ఏవ చ
కప్పలా పడుకోవడం, వీరాసనంలో కూర్చోవడం, ఆకాశంలో వీరాసనం వేసి కూర్చోవడం, అలాగే అలాగే పడుకోవడం జరుగుతుంది.
ఇష్టకాప్రస్తరే చైవ చక్రకప్రస్తరే తథా భస్మప్రస్తరశాయీ చ భూమిశయ్యానులేపనః
ఇష్టకలపై పడుకోవడం, చక్రాలపై పడుకోవడం, బూడిదపై పడుకోవడం, భూమిని పరుపుగా చేసుకుని పడుకోవడం కూడా జరుగుతుంది.
వీరస్థానామ్బుపాకే చ శయనం ఫలకేషు చ వివిధాసు చ శయ్యాసు ఫలగృహ్యాన్వితాసు చ
వీర స్థలంలో, నీటిలో ఉడికించుకోవడం, పలకలపై పడుకోవడం, వివిధ రకాల పరుపులపై పండ్లు పెట్టి పడుకోవడం జరుగుతుంది.
ఉద్యానే ఖలలగ్నే తు క్షౌమకృష్ణాజినాన్వితః మణివాలపరీధానో వ్యాఘ్రచర్మపరిచ్ఛదః
తోటలో, కలప మేడపై, పట్టు లేదా కృష్ణాజినంతో అలంకరించుకొని, రత్నాలతో కూడిన వస్త్రం ధరించి, పులిచర్మాన్ని పరుపుగా వేసుకుంటాడు.
సింహచర్మపరీధానః పట్టవాసాస్ తథైవ చ ఫలకం పరిధానశ్ చ తథా కటకవస్త్రధృక్
సింహచర్మాన్ని ధరించడం, పట్టువస్త్రాలు వేసుకోవడం, పలకను వస్త్రంగా ధరించడం, కటకవస్త్రాన్ని ధరించడం జరుగుతుంది.
కటైకవసనశ్ చైవ చీరవాసాస్ తథైవ చ వస్త్రాణి చాన్యాని బహూన్య్ అభిమత్య చ బుద్ధిమాన్
కటకవస్త్రం మాత్రమే ధరించడం, చెక్కచెప్పటి వస్త్రాలు వేసుకోవడం, ఇంకా అనేక రకాల వస్త్రాలు తన ఇష్టానుసారం ధరించడం, తెలివిగలవాడు చేస్తాడు.
భోజనాని విచిత్రాణి రత్నాని వివిధాని చ ఏకరాత్రాన్తరాశిత్వమ్ ఏకకాలికభోజనమ్
వివిధ రకాల భోజనాలు, రకరకాల రత్నాలు, ఒక రాత్రి గడిచాక మాత్రమే భోజనం చేయడం, లేదా ఒక్కసారి మాత్రమే భోజనం చేయడం జరుగుతుంది.
చతుర్థాష్టమకాలం చ షష్ఠకాలికమ్ ఏవ చ షడ్రాత్రభోజనశ్ చైవ తథా చాష్టాహభోజనః
నాలుగో లేదా ఎనిమిదో భాగంలో భోజనం చేయడం, ఆరో భాగంలో భోజనం చేయడం, ఆరు రాత్రుల తర్వాత భోజనం చేయడం, ఎనిమిది రోజులకు ఒకసారి భోజనం చేయడం జరుగుతుంది.
మాసోపవాసీ మూలాశీ ఫలాహారస్ తథైవ చ వాయుభక్షశ్ చ పిణ్యాకదధిగోమయభోజనః
ఒక నెల ఉపవాసం ఉండడం, మూలాలు తినడం, పండ్లపై జీవించడం, గాలిని ఆహారంగా తీసుకోవడం, నూనెపిండి, పెరుగు, గోమయాన్ని తినడం జరుగుతుంది.
గోమూత్రభోజనశ్ చైవ కాశపుష్పాశనస్ తథా శైవాలభోజనశ్ చైవ తథా చాన్యేన వర్తయన్
గోమూత్రాన్ని తినడం, కాశపుష్పాలు తినడం, అడవి ఆకులు తినడం, లేదా ఇతర మార్గాల్లో జీవించడం జరుగుతుంది.
వర్తయఞ్ శీర్ణపర్ణైశ్ చ ప్రకీర్ణఫలభోజనః వివిధాని చ కృచ్ఛ్రాణి సేవతే సిద్ధికాఙ్క్షయా
ఎండిన ఆకులతో జీవించడం, ఎక్కడ పడితే అక్కడ పండ్లు తినడం, వివిధ కఠినమైన ఆచారాలు పాటించడం, సిద్ధి కోసం ప్రయత్నించడం జరుగుతుంది.
చాన్ద్రాయణాని విధివల్ లిఙ్గాని వివిధాని చ చాతురాశ్రమ్యయుక్తాని ధర్మాధర్మాశ్రయాణ్య్ అపి
చాంద్రాయణ వ్రతాలు, ఇతర వివిధ ఆచారాలు, అలాగే నాలుగు ఆశ్రమాలకు సంబంధించిన లింగాలు అన్నీ ధర్మం, అధర్మం ఆధారంగా ఏర్పడినవే.
ఉపాశ్రయాన్ అప్య్ అపరాన్ పాఖణ్డాన్ వివిధాన్ అపి వివిక్తాశ్ చ శిలాఛాయాస్ తథా ప్రస్రవణాని చ
ఇంకా ఇతర ఆశ్రయాలు, అనేక పక్కదారి మార్గాలు, ఒంటరిగా ఉండే ప్రదేశాలు, రాళ్ల నీడలు, అలాగే ప్రవాహించే నీటి ఊటలు కూడా ఉన్నాయి.
పులినాని వివిక్తాని వివిధాని వనాని చ కాననేషు వివిక్తాశ్ చ శైలానాం మహతీర్ గుహాః
ఒంటరి తీరప్రాంతాలు, రకరకాల అడవులు, వనాల్లోని విశాలమైన కొండగుహలు కూడా ఉన్నాయి.
నియమాన్ వివిధాంశ్ చాపి వివిధాని తపాంసి చ యజ్ఞాంశ్ చ వివిధాకారాన్ విద్యాశ్ చ వివిధాస్ తథా
వివిధ నియమాలు, అనేక తపస్సులు, రకరకాల యజ్ఞాలు, అలాగే అనేక విద్యలు కూడా ఉన్నాయి.
వణిక్పథం ద్విజక్షత్రవైశ్యశూద్రాంస్ తథైవ చ దానం చ వివిధాకారం దీనాన్ధకృపణాదిషు
వాణిజ్య మార్గం, అలాగే బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రుల వర్గాలు, అలాగే పేదవారికి, అంధులకు, దరిద్రులకు ఇచ్చే విభిన్న దానాలు కూడా ఉన్నాయి.
అభిమన్యేత సంధాతుం తథైవ వివిధాన్ గుణాన్ సత్త్వం రజస్ తమశ్ చైవ ధర్మార్థౌ కామ ఏవ చ
ఇవి అన్నీ ఎలా కలిపి చూడాలో, అలాగే వివిధ గుణాలు — సత్వం, రజస్సు, తమస్సు — అలాగే ధర్మం, అర్ధం, కామం కూడా ఎలా అనుసంధానించాలో ఆలోచించాలి.
ప్రకృత్యాత్మానమ్ ఏవాత్మా ఏవం ప్రవిభజత్య్ ఉత స్వాహాకారవషట్కారౌ స్వధాకారనమస్క్రియే
ప్రకృతి వల్ల ఆత్మ తానుగా విడగొంటుంది; స్వాహా, వషట్ వంటి హోమాలు, పితృదేవతలకు నివేదనలు, నమస్కారాలు కూడా జరుగుతాయి.
యజనాధ్యయనే దానం తథైవాహుః ప్రతిగ్రహమ్ యాజనాధ్యాపనే చైవ తథాన్యద్ అపి కించన
యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం, అలాగే స్వీకారం, యజ్ఞ నిర్వహణ, బోధన, ఇంకా అలాంటి ఇతర కార్యాలు కూడా చెప్పబడినవి.
జన్మమృత్యువిధానేన తథా విశసనేన చ శుభాశుభభయం సర్వమ్ ఏతద్ ఆహుః సనాతనమ్
జననం, మరణం, శిక్షణ వలన, అలాగే శుభాశుభ భయాలన్నీ శాశ్వతంగా ఉండేవిగా చెబుతారు.
ప్రకృతిః కురుతే దేవీ భయం ప్రలయమ్ ఏవ చ దివసాన్తే గుణాన్ ఏతాన్ అతీత్యైకో ఽవతిష్ఠతే
ప్రకృతి దేవి భయాన్ని, లయాన్ని కలిగిస్తుంది; దినాంతంలో ఈ గుణాలను దాటి, ఒక్కటే మిగిలిపోతుంది.