పద్మతన్తువద్ ఆవిశ్య ప్రవహన్ విషయాన్ ద్విజాః తత్ర తాన్ ప్రవహో వాయుః ప్రతిగృహ్ణాతి చానఘాః
పద్మతంతువులా లోపలికి ప్రవేశించి, ఇంద్రియాలను తీసుకెళ్లే వారు, అక్కడ ఆ ప్రవాహంగా ఉన్న గాలి వారిని స్వీకరిస్తుంది, ఓ పాపరహితులారా!
వీతరాగాన్ యతీన్ సిద్ధాన్ వీర్యయుక్తాంస్ తపోధనాన్ సూక్ష్మః శీతః సుగన్ధశ్ చ సుఖస్పర్శశ్ చ భో ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా! రాగరహితులు, యతులు, సిద్ధులు, శక్తితో నిండిన తపస్సుతో ఉన్నవారిని, సున్నితమైన, చల్లని, సుగంధమైన, సుఖస్పర్శ గల గాలి స్వీకరిస్తుంది.
సప్తానాం మరుతాం శ్రేష్ఠో లోకాన్ గచ్ఛతి యః శుభాన్ స తాన్ వహతి విప్రేన్ద్రా నభసః పరమాం గతిమ్
ఏడు మరుతులలో శ్రేష్ఠుడు అయినవాడు శుభమైన లోకాలను పొందుతాడు. ఆయన ఆ లోకాలను, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, ఆకాశంలో ఉన్న పరమమైన మార్గానికి తీసుకెళ్తాడు.
నభో వహతి లోకేశాన్ రజసః పరమాం గతిమ్ రజో వహతి విప్రేన్ద్రాః సత్త్వస్య పరమాం గతిమ్
ఆకాశం లోకాధిపతులను రాజసికమైన పరమ మార్గానికి తీసుకెళ్తుంది. రాజోగుణం, బ్రాహ్మణులారా, వారిని సాత్విక పరమ మార్గానికి తీసుకెళ్తుంది.
సత్త్వం వహతి శుద్ధాత్మా పరం నారాయణం ప్రభుమ్ ప్రభుర్ వహతి శుద్ధాత్మా పరమాత్మానమ్ ఆత్మనా
సత్త్వగుణం శుద్ధాత్ముడిని పరమ నారాయణుని వద్దకు తీసుకెళ్తుంది. ఆ ప్రభువు, శుద్ధాత్ముడై, తన ఆత్మ ద్వారా పరమాత్మను చేరుస్తాడు.
పరమాత్మానమ్ ఆసాద్య తద్భూతా యతయో ఽమలాః అమృతత్వాయ కల్పన్తే న నివర్తన్తి చ ద్విజాః
పరమాత్మను పొందిన అమలమైన యతులు, ఆ పరమాత్మతో ఏకమై, అమృతత్వాన్ని పొందుతారు, ద్విజులారా. వారు తిరిగి జన్మించరు.
పరమా సా గతిర్ విప్రా నిర్ద్వంద్వానాం మహాత్మనామ్ సత్యార్జవరతానాం వై సర్వభూతదయావతామ్
బ్రాహ్మణులారా, ఆ పరమమైన మార్గం ద్వంద్వాలు లేని మహాత్ములకు, సత్యం, నేరుగా ఉండే వారికి, అన్ని జీవుల పట్ల దయ కలిగినవారికి వర్తిస్తుంది.
స్థానమ్ ఉత్తమమ్ ఆసాద్య భగవన్తం స్థిరవ్రతాః ఆజన్మమరణం వా తే రమన్తే తత్ర వా న వా
ఉత్తమ స్థానం పొందిన వారు, స్థిరమైన వ్రతంతో ఉన్నవారు, భగవంతునిలో ఆనందిస్తారు. జననం మరణం ఉన్నా లేకపోయినా, వారు అక్కడ ఆనందించవచ్చు లేదా ఆనందించకపోవచ్చు.
యద్ అత్ర తథ్యం తత్త్వం నో యథావద్ వక్తుమ్ అర్హసి త్వదృతే మానవం నాన్యం ప్రష్టుమ్ అర్హామ సత్తమ
ఈ విషయంలో ఏది నిజమో, ఏది తత్వమో, దయచేసి నీవే యథావిధిగా చెప్పాలి. నీతో తప్ప మేము మరెవరినీ అడగలేం, ఉత్తముడా.
మోక్షదోషో మహాన్ ఏష ప్రాప్య సిద్ధిం గతాన్ ఋషీన్ యది తత్రైవ విజ్ఞానే వర్తన్తే యతయః పరే
మోక్షానికి ఇది గొప్ప లోపం: సిద్ధిని పొందిన యతులు, ఆ జ్ఞానంలోనే నిలిచిపోతే, మహర్షులారా, వారు పరిపూర్ణులను చేరినా, అదే స్థితిలో ఉంటారు.
ప్రవృత్తిలక్షణం ధర్మం పశ్యామ పరమం ద్విజ మగ్నస్య హి పరే జ్ఞానే కింతు దుఃఖాన్తరం భవేత్
ద్విజశ్రేష్ఠా, మేము క్రియతో కూడిన పరమ ధర్మాన్ని చూస్తున్నాం. పర జ్ఞానంలో లీనమైనవారికి, అయినా, మరో విధమైన బాధ ఉండవచ్చు.
యథాన్యాయం మునిశ్రేష్ఠాః ప్రశ్నః పృష్టశ్ చ సంకటః బుధానామ్ అపి సంమోహః ప్రశ్నే ఽస్మిన్ మునిసత్తమాః
మునిశ్రేష్ఠులారా, మీరు అడిగిన ప్రశ్న యుక్తమైనదే అయినా, అది కఠినమైనది. ఈ ప్రశ్నకు, మునిశ్రేష్ఠులారా, జ్ఞానులు కూడా అయోమయానికి లోనవుతారు.
అత్రాపి తత్త్వం పరమం శృణుధ్వం వచనం మమ బుద్ధిశ్ చ పరమా యత్ర కపిలానాం మహాత్మనామ్
ఇక్కడ కూడా, నా పరమమైన వాక్యాన్ని వినండి. ఇందులో మహాత్ములైన కపిలుల పరమ జ్ఞానం ఉంది.
ఇన్ద్రియాణ్య్ అపి బుధ్యన్తే స్వదేహం దేహినాం ద్విజాః కరణాన్య్ ఆత్మనస్ తాని సూక్ష్మం పశ్యన్తి తైస్ తు సః
ద్విజులారా, ఇంద్రియాలు కూడా తమ శరీరంలో ఉన్న ఆత్మను గ్రహిస్తాయి. ఆ ఆత్మకు సంబంధించిన అవయవాలను, అతడు వాటి ద్వారా సూత్ష్మంగా చూస్తాడు.
ఆత్మనా విప్రహీణాని కాష్ఠకుడ్యసమాని తు వినశ్యన్తి న సందేహో వేలా ఇవ మహార్ణవే
ఆత్మ లేకపోతే, అవి కట్టెలు గోడలవలె అయి, నిస్సందేహంగా నశించిపోతాయి. అవి మహాసముద్రపు తీరం లాగానే అంతమవుతాయి.
ఇన్ద్రియైః సహ సుప్తస్య దేహినో ద్విజసత్తమాః సూక్ష్మశ్ చరతి సర్వత్ర నభసీవ సమీరణః
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, శరీరధారి నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఇంద్రియాలతో కలసి, అతని సూత్ష్మాత్మ ఆకాశంలో గాలి వలె అన్ని చోట్ల సంచరిస్తుంది.
స పశ్యతి యథాన్యాయం స్మృత్వా స్పృశతి చానఘాః బుధ్యమానో యథాపూర్వమ్ అఖిలేనేహ భో ద్విజాః
పాపరహితులారా, అతను యథావిధిగా చూస్తాడు, గుర్తు చేసుకుంటాడు, తాకుతాడు. మునుపటిలాగే లేచి, బ్రాహ్మణులారా, అన్ని విధాలుగా ఇక్కడ వ్యవహరిస్తాడు.
ఇన్ద్రియాణి హ సర్వాణి స్వే స్వే స్థానే యథావిధి అనీశత్వాత్ ప్రలీయన్తే సర్పా విషహతా ఇవ
ప్రతి ఇంద్రియం తన స్థానంలో, విధానంగా, శక్తి లేకపోవడం వల్ల, పాము విషం తగిలినట్టు, క్రియాశూన్యమవుతుంది.
ఇన్ద్రియాణాం తు సర్వేషాం స్వస్థానేష్వ్ ఏవ సర్వశః ఆక్రమ్య గతయః సూక్ష్మా వరత్య్ ఆత్మా న సంశయః
అయితే, ఆత్మ యొక్క సూత్ష్మమైన సంచారాలు అన్ని ఇంద్రియాలలో, వాటి స్థానాలలో వ్యాపించి, నిస్సందేహంగా నిలిచి ఉంటాయి.
సత్త్వస్య చ గుణాన్ కృత్స్నాన్ రజసశ్ చ గుణాన్ పునః గుణాంశ్ చ తమసః సర్వాన్ గుణాన్ బుద్ధేశ్ చ సత్తమాః
మునిశ్రేష్ఠులారా, సత్త్వగుణానికి సంబంధించిన అన్ని లక్షణాలు, రాజోగుణానికి సంబంధించిన లక్షణాలు, తామోగుణానికి సంబంధించిన లక్షణాలు, బుద్ధికి సంబంధించిన లక్షణాలు అన్నీ ఉన్నాయి.
గుణాంశ్ చ మనసశ్ చాపి నభసశ్ చ గుణాంస్ తథా గుణాన్ వాయోశ్ చ సర్వజ్ఞాః స్నేహజాంశ్ చ గుణాన్ పునః
మనస్సు లక్షణాలు, అలాగే ఆకాశ లక్షణాలు, గాలి లక్షణాలు, మరియు మళ్ళీ స్నేహం వల్ల కలిగే లక్షణాలు, వీటన్నిటినీ జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
అపాం గుణాస్ తథా విప్రాః పార్థివాంశ్ చ గుణాన్ అపి సర్వాన్ ఏవ గుణైర్ వ్యాప్య క్షేత్రజ్ఞేషు ద్విజోత్తమాః
నీటి లక్షణాలు, అలాగే భూమి లక్షణాలు కూడా, ఈ లక్షణాలన్నీ తమ స్వభావంతో క్షేత్రజ్ఞులలో వ్యాపించి ఉంటాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
ఆత్మా చరతి క్షేత్రజ్ఞః కర్మణా చ శుభాశుభే శిష్యా ఇవ మహాత్మానమ్ ఇన్ద్రియాణి చ తం ద్విజాః
ఆత్మ, క్షేత్రజ్ఞుడు, శుభాశుభ క్రియల ద్వారా సంచరిస్తాడు; ఇంద్రియాలు శిష్యుల్లా ఆ మహాత్ముని వెంబడిస్తాయి, ఓ ద్విజులారా.
ప్రకృతిం చాప్య్ అతిక్రమ్య శుద్ధం సూక్ష్మం పరాత్ పరమ్ నారాయణం మహాత్మానం నిర్వికారం పరాత్ పరమ్
ప్రకృతిని దాటి, శుద్ధమైనది, సూక్ష్మమైనది, పరమమైనది, అంతకంటే ఉన్నతమైనది నారాయణుడు; ఆ మహాత్ముడు, మార్పులేని, అత్యున్నతమైనవాడు.
విముక్తం సర్వపాపేభ్యః ప్రవిష్టం చ హ్య్ అనామయమ్ పరమాత్మానమ్ అగుణం నిర్వృతం తం చ సత్తమాః
అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడై, వ్యాధిలేని స్థితిలో ప్రవేశించి, పరమాత్మ, లక్షణరహితుడు, శాంతియుతుడైన వాడే, ఓ ఉత్తములారా.
శ్రేష్ఠం తత్ర మనో విప్రా ఇన్ద్రియాణి చ భో ద్విజాః ఆగచ్ఛన్తి యథాకాలం గురోః సందేశకారిణః
అక్కడ మనస్సు అత్యుత్తమమైనది, అలాగే ఇంద్రియాలు కూడా, ఓ ద్విజులారా; అవి గురువు ఆజ్ఞను అనుసరించి సమయానికి వస్తాయి.
శక్యం వాల్పేన కాలేన శాన్తిం ప్రాప్తుం గుణాంస్ తథా ఏవమ్ ఉక్తేన విప్రేన్ద్రాః సాంఖ్యయోగేన మోక్షిణీమ్
ఈ విధంగా, ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా, సాంఖ్యయోగం ద్వారా, తక్కువ కాలంలోనే శాంతిని, లక్షణాలను పొందవచ్చు.
సాంఖ్యా విప్రా మహాప్రాజ్ఞా గచ్ఛన్తి పరమాం గతిమ్ జ్ఞానేనానేన విప్రేన్ద్రాస్ తుల్యం జ్ఞానం న విద్యతే
సాంఖ్యంలో నిపుణులైన వారు, ఓ బ్రాహ్మణులారా, పరమ గమ్యాన్ని పొందుతారు; ఈ జ్ఞానంతో సమానమైన జ్ఞానం మరొకటి లేదు, ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా.
అత్ర వః సంశయో మా భూజ్ జ్ఞానం సాంఖ్యం పరం మతమ్ అక్షరం ధ్రువమ్ ఏవోక్తం పూర్వం బ్రహ్మ సనాతనమ్
ఇక్కడ మీకు సందేహం ఉండకూడదు; జ్ఞానం, సాంఖ్యం పరమమైన సిద్ధాంతంగా చెప్పబడింది, అది నిత్యమైనది, శాశ్వతమైనది, పూర్వంలో చెప్పిన అనంత బ్రహ్మమే.
అనాదిమధ్యనిధనం నిర్ద్వంద్వం కర్తృ శాశ్వతమ్ కూటస్థం చైవ నిత్యం చ యద్ వదన్తి శమాత్మకాః
ఆది, మధ్య, అంతం లేని, ద్వంద్వరహితమైన, శాశ్వతమైన, మార్పురాని, ఎప్పటికీ ఉండే కార్యస్వరూపమైనదే శాంతియుత స్వభావం కలవారు ప్రకటిస్తారు.