తేజో వాయౌ తు సంయుక్తం వాయుం నభసి చాశ్రితమ్ నభో మహతి సంయుక్తం తమో మహసి సంస్థితమ్
తేజస్సు గాలిలో కలిసివుంది, గాలి ఆకాశంలో ఆధారపడింది, ఆకాశం మహత్తులో కలిసింది, అంధకారం కూడా మహత్తులో స్థిరంగా ఉంది.
రజః సత్త్వం తథా సక్తం సత్త్వం సక్తం తథాత్మని సక్తమ్ ఆత్మానమ్ ఈశే చ దేవే నారాయణే తథా
రజోగుణం సత్త్వగుణానికి అనుసంధానమై ఉంది, సత్త్వగుణం ఆత్మతో కలిసివుంది, ఆ ఆత్మ పరమేశ్వరుడైన నారాయణునితో ఏకమై ఉంది.
దేవం మోక్షే చ సంయుక్తం తతో మోక్షం చ న క్వచిత్ జ్ఞాత్వా సత్త్వగుణం దేహం వృతం షోడశభిర్ గుణైః
దేవుడు మోక్షంతో ఏకమై ఉన్నాడు, అందువల్ల మోక్షం మరెక్కడా లేదు; సత్త్వగుణాన్ని తెలుసుకుని, శరీరం పదహారు గుణాలతో ఆవృతమై ఉన్నదని గ్రహించాలి.
స్వభావం భావనాం చైవ జ్ఞాత్వా దేహసమాశ్రితామ్ మధ్యస్థమ్ ఇవ చాత్మానం పాపం యస్మిన్ న విద్యతే
తన స్వభావాన్ని, భావనను శరీరంలో ఉన్నదిగా తెలుసుకుని, మధ్యలో ఉన్న ఆత్మను, అందులో పాపం లేనిదిగా గ్రహించాలి.
ద్వితీయం కర్మ వై జ్ఞాత్వా విప్రేన్ద్రా విషయైషిణామ్ ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్ చ సర్వాన్ ఆత్మని సంశ్రితాన్
ఇంద్రియ సుఖాలను కోరేవారి రెండవ క్రియను, అన్ని ఇంద్రియాలను, వాటి విషయాలను ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉన్నవిగా తెలుసుకోవాలి.
దుర్లభత్వం చ మోక్షస్య విజ్ఞాయ శ్రుతిపూర్వకమ్ ప్రాణాపానౌ సమానం చ వ్యానోదానౌ చ తత్త్వతః
మోక్షాన్ని పొందడం ఎంత కష్టమో శాస్త్రాలు చెప్పినట్లు తెలుసుకుని, ప్రాణం, అపానము, సమానము, వ్యానము, ఉదానము అనే ఆయువు ప్రవాహాలను నిజంగా గ్రహించాలి.
ఆద్యం చైవానిలం జ్ఞాత్వా ప్రభవం చానిలం పునః సప్తధా తాంస్ తథా శేషాన్ సప్తధా విధివత్ పునః
మొదటి గాలిని, దాని ఉత్పత్తిని తెలుసుకుని, మిగతా ఏడు విధాలుగా వాటిని, మళ్లీ నిబంధన ప్రకారం ఏడు విధాలుగా విడగొట్టడాన్ని తెలుసుకోవాలి.
ప్రజాపతీన్ ఋషీంశ్ చైవ సర్గాంశ్ చ సుబహూన్ వరాన్ సప్తర్షీంశ్ చ బహూఞ్ జ్ఞాత్వా రాజర్షీంశ్ చ పరంతపాన్
ప్రజాపతులను, ఋషులను, అనేక గొప్ప సృష్టులను, అనేక మంది సప్తర్షులను, శత్రువులను సంహరించే రాజర్షులను తెలుసుకోవాలి.
సురర్షీన్ మరుతశ్ చాన్యాన్ బ్రహ్మర్షీన్ సూర్యసంనిభాన్ ఐశ్వర్యాచ్ చ్యావితాన్ దృష్ట్వా కాలేన మహతా ద్విజాః
దేవర్షులను, మరుత్గణాలను, ఇతరులను, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మర్షులను, కాలమహాశక్తి వల్ల ఐశ్వర్యం కోల్పోయిన వారిని చూడాలి, ద్విజులారా.
మహతాం భూతసంఘానాం శ్రుత్వా నాశం చ భో ద్విజాః గతిం వాచాం శుభాం జ్ఞాత్వా అర్చార్హాః పాపకర్మణామ్
బహుళమైన భూతగణాల నాశాన్ని విని, పాపకర్మలు చేసినవారికి పూజ్యమైన, మంగళకరమైన వాక్పథాన్ని తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా.
వైతరణ్యాం చ యద్ దుఃఖం పతితానాం యమక్షయే యోనిషు చ విచిత్రాసు సంచారాన్ అశుభాంస్ తథా
యమలోకంలో పతితులైనవారికి వైతరణిలో కలిగే బాధను, విచిత్రమైన యోనుల్లో సంచరించడాన్ని, అలాగే అశుభమైన వాటిని తెలుసుకోవాలి.
జఠరే చాశుభే వాసం శోణితోదకభాజనే శ్లేష్మమూత్రపురీషే చ తీవ్రగన్ధసమన్వితే
అశుభమైన గర్భంలో నివాసం, రక్తం, నీరు కలిసిన పాత్రలో ఉండటం, శ్లేష్మ, మూత్రం, విసర్జనతో కూడిన తీవ్ర దుర్గంధంతో కూడినదిగా తెలుసుకోవాలి.
శుక్రశోణితసంఘాతే మజ్జాస్నాయుపరిగ్రహే శిరాశతసమాకీర్ణే నవద్వారే పురే ఽథ వై
శుక్రం, రక్తం కలిసిన మిశ్రమంలో, మజ్జ, స్నాయువులతో చుట్టుముట్టబడి, వందలాది నాళాలతో నిండిన, తొమ్మిది ద్వారాల నగరంలో ఉన్నదిగా తెలుసుకోవాలి.
విజ్ఞాయ హితమ్ ఆత్మానం యోగాంశ్ చ వివిధాన్ ద్విజాః తామసానాం చ జన్తూనాం రమణీయానృతాత్మనామ్
హితమైన ఆత్మను, వివిధ విధాల యోగాలను, అలాగే తామసిక స్వభావం కలిగి, ఆకర్షణీయమైనా అసత్య స్వభావం గల జీవులను తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా.
సాత్త్వికానాం చ జన్తూనాం కుత్సితం మునిసత్తమాః గర్హితం మహతామ్ అర్థే సాంఖ్యానాం విదితాత్మనామ్
సాత్విక జీవుల దుర్గుణాలను, మునిశ్రేష్ఠులారా, మహనీయులలో నిందితమైన పనులను, ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన సాంఖ్యుల విషయంలో తెలుసుకోవాలి.
ఉపప్లవాంస్ తథా ఘోరాఞ్ శశినస్ తేజసస్ తథా తారాణాం పతనం దృష్ట్వా నక్షత్రాణాం చ పర్యయమ్
భయంకరమైన కలహాలను, చంద్రుని తేజస్సు తగ్గడాన్ని, నక్షత్రాలు పడిపోవడాన్ని, నక్షత్ర సమూహాల మార్పులను కూడా తెలుసుకోవాలి.
ద్వంద్వానాం విప్రయోగం చ విజ్ఞాయ కృపణం ద్విజాః అన్యోన్యభక్షణం దృష్ట్వా భూతానామ్ అపి చాశుభమ్
జంటలు విడిపోవడం, వాటి వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని అర్థం చేసుకొని, పరస్పరం జీవులు ఒకదానిని ఒకటి తినడం, వాటిలోని అశుభతను కూడా చూసినప్పుడు, ఓ ద్విజులారా,
బాల్యే మోహం చ విజ్ఞాయ పక్షదేహస్య చాశుభమ్ రాగం మోహం చ సంప్రాప్తం క్వచిత్ సత్త్వం సమాశ్రితమ్
బాల్యంలో ఉండే మాయను, శరీర స్థితిలో ఉన్న దురదృష్టాన్ని, ఎక్కడో ఎప్పుడో రాగమూ మోహమూ కలగడం, కొన్నిసార్లు శుద్ధి కూడా కనిపించడం తెలుసుకున్నప్పుడు,
సహస్రేషు నరః కశ్చిన్ మోక్షబుద్ధిం సమాశ్రితః దుర్లభత్వం చ మోక్షస్య విజ్ఞానం శ్రుతిపూర్వకమ్
వెయ్యిలో ఒక్కరే మోక్షాన్ని కోరుతూ ప్రయత్నిస్తాడు; మోక్షం ఎంతో అరుదైనదని, వేదాల ద్వారా వచ్చే జ్ఞానాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
బహుమానమ్ అలబ్ధేషు లబ్ధే మధ్యస్థతాం పునః విషయాణాం చ దౌరాత్మ్యం విజ్ఞాయ చ పునర్ ద్విజాః
ఏమీ సంపాదించని వారికి గౌరవం ఉండదని, సంపాదించినవారికి మాత్రం మధ్యస్థంగా ఉంటారని, విషయాల వల్ల మనసు చెడిపోతుందని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఓ ద్విజులారా,
గతాసూనాం చ సత్త్వానాం దేహాన్ భిత్త్వా తథా శుభాన్ వాసం కులేషు జన్తూనాం మరణాయ ధృతాత్మనామ్
ప్రాణం పోయిన జీవుల శరీరాలు, అవి శుభమైనా, అశుభమైనా, కుటుంబాల్లో జీవులు నివసించడం, నియమంగా ఉండేవాళ్లకూ మరణం తప్పదని చూసినప్పుడు,
సాత్త్వికానాం చ జన్తూనాం దుఃఖం విజ్ఞాయ భో ద్విజాః బ్రహ్మఘ్నానాం గతిం జ్ఞాత్వా పతితానాం సుదారుణామ్
శుద్ధ స్వభావం ఉన్న జీవులకూ బాధలు ఉంటాయని, బ్రహ్మహత్య చేసినవారి దారుణమైన గతిని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఓ ద్విజులారా,
సురాపానే చ సక్తానాం బ్రాహ్మణానాం దురాత్మనామ్ గురుదారప్రసక్తానాం గతిం విజ్ఞాయ చాశుభామ్
మద్యం తాగడంలో అలవాటు పడిన బ్రాహ్మణుల, చెడు మనసు కలిగినవారి, గురువుల భార్యల పట్ల ఆకర్షణ కలిగినవారి అశుభమైన గతిని తెలుసుకున్నప్పుడు,
జననీషు చ వర్తన్తే యేన సమ్యగ్ ద్విజోత్తమాః సదేవకేషు లోకేషు యేన వర్తన్తి మానవాః
ఎవరి వల్ల జీవులు తల్లుల గర్భంలో జన్మిస్తారో, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, ఎవరి వల్ల మనుషులు దేవతలతో కూడిన లోకాలలో జీవిస్తారో,
తేన జ్ఞానేన విజ్ఞాయ గతిం చాశుభకర్మణామ్ తిర్యగ్యోనిగతానాం చ విజ్ఞాయ చ గతీః పృథక్
ఆ జ్ఞానంతో, అశుభకర్మలు చేసినవారి గతిని తెలుసుకొని, పశువుల యోనిలో పుట్టినవారి వేర్వేరు గతులను కూడా తెలుసుకున్నప్పుడు,
వేదవాదాంస్ తథా చిత్రాన్ ఋతూనాం పర్యయాంస్ తథా క్షయం సంవత్సరాణాం చ మాసానాం చ క్షయం తథా
వేదాల్లోని వివిధ సిద్ధాంతాలను, ఋతువుల మార్పులను, సంవత్సరాల తగ్గుదల, నెలల తగ్గుదల అన్నీ చూసినప్పుడు,
పక్షక్షయం తథా దృష్ట్వా దివసానాం చ సంక్షయమ్ క్షయం వృద్ధిం చ చన్ద్రస్య దృష్ట్వా ప్రత్యక్షతస్ తథా
పక్షాల తగ్గుదల, రోజులు తగ్గిపోవడం, చంద్రుని తగ్గిపోవడం, పెరగడం అన్నీ ప్రత్యక్షంగా చూసినప్పుడు,
వృద్ధిం దృష్ట్వా సముద్రాణాం క్షయం తేషాం తథా పునః క్షయం ధనానాం దృష్ట్వా చ పునర్ వృద్ధిం తథైవ చ
సముద్రాలు పెరగడం, మళ్లీ తగ్గిపోవడం, ధనం పోవడం, మళ్లీ దాని పెరుగుదల కూడా చూసినప్పుడు,
సంయోగానాం తథా దృష్ట్వా యుగానాం చ విశేషతః దేహవైక్లవ్యతాం చైవ సమ్యగ్ విజ్ఞాయ తత్త్వతః
సంయోగాలను, ముఖ్యంగా యుగాల కలయికను, శరీరంలో కలిగే బలహీనతను సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు,
ఆత్మదోషాంశ్ చ విజ్ఞాయ సర్వాన్ ఆత్మని సంస్థితాన్ స్వదేహాద్ ఉత్థితాన్ గన్ధాంస్ తథా విజ్ఞాయ చాశుభాన్
ఆత్మలో ఉన్న అన్ని దోషాలను, తన శరీరం నుంచి వచ్చే దుర్గంధాన్ని కూడా తెలుసుకున్నప్పుడు,