సుఖస్య చ పరం కాలం విజ్ఞాయ మునిసత్తమాః ప్రాప్తకాలే చ యద్ దుఃఖం పతతాం విషయైషిణామ్
మహామునులారా, సుఖానికి పరమమైన కాలాన్ని, అలాగే అనుకూల సమయంలో విషయాల కోసం పడి పోయే వారికి కలిగే దుఃఖాన్ని తెలుసుకోండి.
తిర్యక్త్వే పతతాం విప్రాస్ తథైవ నరకేషు యత్ స్వర్గస్య చ గుణాఞ్ జ్ఞాత్వా దోషాన్ సర్వాంశ్ చ భో ద్విజాః
ద్విజులారా, జంతు జన్మలో పడిపోవడం, నరకాల్లో పడిపోవడం, స్వర్గానికి ఉన్న గుణాలు, దాని లోపాలు అన్నింటినీ తెలుసుకోండి.
వేదవాదే చ యే దోషా గుణా యే చాపి వైదికాః జ్ఞానయోగే చ యే దోషా జ్ఞానయోగే చ యే గుణాః
వేదవాదంలో ఉన్న లోపాలు, వేదానికి ఉన్న గుణాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న లోపాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న గుణాలు — ఇవన్నీ తెలుసుకోండి.
సాంఖ్యజ్ఞానే చ యే దోషాంస్ తథైవ చ గుణా ద్విజాః సత్త్వం దశగుణం జ్ఞాత్వా రజో నవగుణం తథా
ద్విజులారా, సాంఖ్యజ్ఞానంలో ఉన్న లోపాలు, అలాగే ఉన్న గుణాలు, సత్త్వానికి పది లక్షణాలు, రజోగుణానికి తొమ్మిది లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
తమశ్ చాష్టగుణం జ్ఞాత్వా బుద్ధిం సప్తగుణాం తథా షడ్గుణం చ నభో జ్ఞాత్వా తమశ్ చ త్రిగుణం మహత్
తమోగుణానికి ఎనిమిది లక్షణాలు, బుద్ధికి ఏడు లక్షణాలు, ఆకాశానికి ఆరు లక్షణాలు, మహత్త్వానికి మూడు తమోగుణ లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
ద్విగుణం చ రజో జ్ఞాత్వా సత్త్వం చైకగుణం పునః మార్గం విజ్ఞాయ తత్త్వేన ప్రలయప్రేక్షణేన తు
రజోగుణానికి రెండు లక్షణాలు, సత్త్వానికి ఒక్క లక్షణాన్ని తెలుసుకుని, నిజమైన మార్గాన్ని, లయాన్ని కూడా తెలుసుకోండి.
జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నాః కారణైర్ భావితాత్మభిః ప్రాప్నువన్తి శుభం మోక్షం సూక్ష్మా ఇవ నభః పరమ్
జ్ఞానం, విజ్ఞానం కలిగి, కారణాలతో మనస్సు పండినవారు, అత్యంత సూక్ష్మమైన, ఆకాశంలా ఉన్న మోక్షాన్ని పొందుతారు.
రూపేణ దృష్టిం సంయుక్తాం ఘ్రాణం గన్ధగుణేన చ శబ్దగ్రాహ్యం తథా శ్రోత్రం జిహ్వాం రసగుణేన చ
రూపంతో చూపు, వాసనతో ముక్కు, శబ్దాన్ని గ్రహించేది చెవి, రుచితో నాలుక — ఇవన్నీ తగిన లక్షణాలతో కలిసివుంటాయి.
త్వచం స్పర్శం తథా శక్యం వాయుం చైవ తదాశ్రితమ్ మోహం తమసి సంయుక్తం లోభం మోహేషు సంశ్రితమ్
చర్మాన్ని, దాని ద్వారా కలిగే స్పర్శను, వాటిని ఆధారంగా ఉంచుకున్న గాలిని, అలాగే అంధకారంతో కలిసిన మోహాన్ని, మోహాల్లో నివసించే లోభాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
విష్ణుం క్రాన్తే బలే శక్రం కోష్ఠే సక్తం తథానలమ్ అప్సు దేవీం సమాయుక్తామ్ ఆపస్ తేజసి సంశ్రితాః
విష్ణువు బలంలో వ్యాపించి ఉన్నాడు, ఇంద్రుడు శరీరానికి అనుసంధానమై ఉన్నాడు, అగ్ని అంతర్గతంగా స్థిరంగా ఉంది, దేవీ జలాలతో కలిసివుంది, ఆ జలాలు తేజస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తేజో వాయౌ తు సంయుక్తం వాయుం నభసి చాశ్రితమ్ నభో మహతి సంయుక్తం తమో మహసి సంస్థితమ్
తేజస్సు గాలిలో కలిసివుంది, గాలి ఆకాశంలో ఆధారపడింది, ఆకాశం మహత్తులో కలిసింది, అంధకారం కూడా మహత్తులో స్థిరంగా ఉంది.
రజః సత్త్వం తథా సక్తం సత్త్వం సక్తం తథాత్మని సక్తమ్ ఆత్మానమ్ ఈశే చ దేవే నారాయణే తథా
రజోగుణం సత్త్వగుణానికి అనుసంధానమై ఉంది, సత్త్వగుణం ఆత్మతో కలిసివుంది, ఆ ఆత్మ పరమేశ్వరుడైన నారాయణునితో ఏకమై ఉంది.
దేవం మోక్షే చ సంయుక్తం తతో మోక్షం చ న క్వచిత్ జ్ఞాత్వా సత్త్వగుణం దేహం వృతం షోడశభిర్ గుణైః
దేవుడు మోక్షంతో ఏకమై ఉన్నాడు, అందువల్ల మోక్షం మరెక్కడా లేదు; సత్త్వగుణాన్ని తెలుసుకుని, శరీరం పదహారు గుణాలతో ఆవృతమై ఉన్నదని గ్రహించాలి.
స్వభావం భావనాం చైవ జ్ఞాత్వా దేహసమాశ్రితామ్ మధ్యస్థమ్ ఇవ చాత్మానం పాపం యస్మిన్ న విద్యతే
తన స్వభావాన్ని, భావనను శరీరంలో ఉన్నదిగా తెలుసుకుని, మధ్యలో ఉన్న ఆత్మను, అందులో పాపం లేనిదిగా గ్రహించాలి.
ద్వితీయం కర్మ వై జ్ఞాత్వా విప్రేన్ద్రా విషయైషిణామ్ ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్ చ సర్వాన్ ఆత్మని సంశ్రితాన్
ఇంద్రియ సుఖాలను కోరేవారి రెండవ క్రియను, అన్ని ఇంద్రియాలను, వాటి విషయాలను ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉన్నవిగా తెలుసుకోవాలి.
దుర్లభత్వం చ మోక్షస్య విజ్ఞాయ శ్రుతిపూర్వకమ్ ప్రాణాపానౌ సమానం చ వ్యానోదానౌ చ తత్త్వతః
మోక్షాన్ని పొందడం ఎంత కష్టమో శాస్త్రాలు చెప్పినట్లు తెలుసుకుని, ప్రాణం, అపానము, సమానము, వ్యానము, ఉదానము అనే ఆయువు ప్రవాహాలను నిజంగా గ్రహించాలి.
ఆద్యం చైవానిలం జ్ఞాత్వా ప్రభవం చానిలం పునః సప్తధా తాంస్ తథా శేషాన్ సప్తధా విధివత్ పునః
మొదటి గాలిని, దాని ఉత్పత్తిని తెలుసుకుని, మిగతా ఏడు విధాలుగా వాటిని, మళ్లీ నిబంధన ప్రకారం ఏడు విధాలుగా విడగొట్టడాన్ని తెలుసుకోవాలి.
ప్రజాపతీన్ ఋషీంశ్ చైవ సర్గాంశ్ చ సుబహూన్ వరాన్ సప్తర్షీంశ్ చ బహూఞ్ జ్ఞాత్వా రాజర్షీంశ్ చ పరంతపాన్
ప్రజాపతులను, ఋషులను, అనేక గొప్ప సృష్టులను, అనేక మంది సప్తర్షులను, శత్రువులను సంహరించే రాజర్షులను తెలుసుకోవాలి.
సురర్షీన్ మరుతశ్ చాన్యాన్ బ్రహ్మర్షీన్ సూర్యసంనిభాన్ ఐశ్వర్యాచ్ చ్యావితాన్ దృష్ట్వా కాలేన మహతా ద్విజాః
దేవర్షులను, మరుత్గణాలను, ఇతరులను, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మర్షులను, కాలమహాశక్తి వల్ల ఐశ్వర్యం కోల్పోయిన వారిని చూడాలి, ద్విజులారా.
మహతాం భూతసంఘానాం శ్రుత్వా నాశం చ భో ద్విజాః గతిం వాచాం శుభాం జ్ఞాత్వా అర్చార్హాః పాపకర్మణామ్
బహుళమైన భూతగణాల నాశాన్ని విని, పాపకర్మలు చేసినవారికి పూజ్యమైన, మంగళకరమైన వాక్పథాన్ని తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా.
వైతరణ్యాం చ యద్ దుఃఖం పతితానాం యమక్షయే యోనిషు చ విచిత్రాసు సంచారాన్ అశుభాంస్ తథా
యమలోకంలో పతితులైనవారికి వైతరణిలో కలిగే బాధను, విచిత్రమైన యోనుల్లో సంచరించడాన్ని, అలాగే అశుభమైన వాటిని తెలుసుకోవాలి.
జఠరే చాశుభే వాసం శోణితోదకభాజనే శ్లేష్మమూత్రపురీషే చ తీవ్రగన్ధసమన్వితే
అశుభమైన గర్భంలో నివాసం, రక్తం, నీరు కలిసిన పాత్రలో ఉండటం, శ్లేష్మ, మూత్రం, విసర్జనతో కూడిన తీవ్ర దుర్గంధంతో కూడినదిగా తెలుసుకోవాలి.
శుక్రశోణితసంఘాతే మజ్జాస్నాయుపరిగ్రహే శిరాశతసమాకీర్ణే నవద్వారే పురే ఽథ వై
శుక్రం, రక్తం కలిసిన మిశ్రమంలో, మజ్జ, స్నాయువులతో చుట్టుముట్టబడి, వందలాది నాళాలతో నిండిన, తొమ్మిది ద్వారాల నగరంలో ఉన్నదిగా తెలుసుకోవాలి.
విజ్ఞాయ హితమ్ ఆత్మానం యోగాంశ్ చ వివిధాన్ ద్విజాః తామసానాం చ జన్తూనాం రమణీయానృతాత్మనామ్
హితమైన ఆత్మను, వివిధ విధాల యోగాలను, అలాగే తామసిక స్వభావం కలిగి, ఆకర్షణీయమైనా అసత్య స్వభావం గల జీవులను తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా.
సాత్త్వికానాం చ జన్తూనాం కుత్సితం మునిసత్తమాః గర్హితం మహతామ్ అర్థే సాంఖ్యానాం విదితాత్మనామ్
సాత్విక జీవుల దుర్గుణాలను, మునిశ్రేష్ఠులారా, మహనీయులలో నిందితమైన పనులను, ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన సాంఖ్యుల విషయంలో తెలుసుకోవాలి.
ఉపప్లవాంస్ తథా ఘోరాఞ్ శశినస్ తేజసస్ తథా తారాణాం పతనం దృష్ట్వా నక్షత్రాణాం చ పర్యయమ్
భయంకరమైన కలహాలను, చంద్రుని తేజస్సు తగ్గడాన్ని, నక్షత్రాలు పడిపోవడాన్ని, నక్షత్ర సమూహాల మార్పులను కూడా తెలుసుకోవాలి.
ద్వంద్వానాం విప్రయోగం చ విజ్ఞాయ కృపణం ద్విజాః అన్యోన్యభక్షణం దృష్ట్వా భూతానామ్ అపి చాశుభమ్
జంటలు విడిపోవడం, వాటి వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని అర్థం చేసుకొని, పరస్పరం జీవులు ఒకదానిని ఒకటి తినడం, వాటిలోని అశుభతను కూడా చూసినప్పుడు, ఓ ద్విజులారా,
బాల్యే మోహం చ విజ్ఞాయ పక్షదేహస్య చాశుభమ్ రాగం మోహం చ సంప్రాప్తం క్వచిత్ సత్త్వం సమాశ్రితమ్
బాల్యంలో ఉండే మాయను, శరీర స్థితిలో ఉన్న దురదృష్టాన్ని, ఎక్కడో ఎప్పుడో రాగమూ మోహమూ కలగడం, కొన్నిసార్లు శుద్ధి కూడా కనిపించడం తెలుసుకున్నప్పుడు,
సహస్రేషు నరః కశ్చిన్ మోక్షబుద్ధిం సమాశ్రితః దుర్లభత్వం చ మోక్షస్య విజ్ఞానం శ్రుతిపూర్వకమ్
వెయ్యిలో ఒక్కరే మోక్షాన్ని కోరుతూ ప్రయత్నిస్తాడు; మోక్షం ఎంతో అరుదైనదని, వేదాల ద్వారా వచ్చే జ్ఞానాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
బహుమానమ్ అలబ్ధేషు లబ్ధే మధ్యస్థతాం పునః విషయాణాం చ దౌరాత్మ్యం విజ్ఞాయ చ పునర్ ద్విజాః
ఏమీ సంపాదించని వారికి గౌరవం ఉండదని, సంపాదించినవారికి మాత్రం మధ్యస్థంగా ఉంటారని, విషయాల వల్ల మనసు చెడిపోతుందని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఓ ద్విజులారా,