కథా చ యా విప్రవరాః ప్రసక్తా దైవే మహావీర్యమతౌ శుభేయమ్ యోగాన్ స సర్వాన్ అనుభూయ మర్త్యా నారాయణం తం ద్రుతమ్ ఆప్నువన్తి
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, దైవానికి అంకితమైన, మహా పరాక్రమం, జ్ఞానం కలిగిన ఈ పవిత్రమైన కథను వినేవారు, అన్ని యోగాలను అనుభవించిన తర్వాత, మానవులు త్వరగా నారాయణుని చేరుకుంటారు.
సమ్యక్ క్రియేయం విప్రేన్ద్ర వర్ణితా శిష్టసంమతా యోగమార్గో యథాన్యాయం శిష్యాయేహ హితైషిణా
బ్రాహ్మణులలో ప్రధానులారా, ఈ ఆచరణను సరిగ్గా వివరించాను. ఇది మంచి వారికి ప్రీతికరమైనది. యోగమార్గాన్ని, శిష్యునికి మేలు కలిగే విధంగా, యుక్తంగా వివరించాను.
సాంఖ్యే త్వ్ ఇదానీం ధర్మస్య విధిం ప్రబ్రూహి తత్త్వతః త్రిషు లోకేషు యజ్ జ్ఞానం సర్వం తద్ విదితం హి తే
ఇప్పుడు సాంఖ్యంలో ధర్మ నియమాన్ని నిజంగా వివరించండి. మూడు లోకాలలో ఉన్న జ్ఞానం అంతా మీకు తెలిసినదే.
శృణుధ్వం మునయః సర్వమ్ ఆఖ్యానం విదితాత్మనామ్ విహితం యతిభిర్ వృద్ధైః కపిలాదిభిర్ ఈశ్వరైః
మునులారా, ఆత్మను తెలిసినవారి కథను పూర్తిగా వినండి. అది వృద్ధ యతులు, కపిలుడు మొదలైన మహర్షులు స్థాపించినది.
యస్మిన్ సువిభ్రమాః కేచిద్ దృశ్యన్తే మునిసత్తమాః గుణాశ్ చ యస్మిన్ బహవో దోషహానిశ్ చ కేవలా
మహామునులారా, అందులో కొందరు బాగా అయోమయంగా కనిపిస్తారు. అందులో ఎన్నో గుణాలు, అలాగే తప్పులు, లోపాలు మాత్రమే ఉంటాయి.
జ్ఞానేన పరిసంఖ్యాయ సదోషాన్ విషయాన్ ద్విజాః మానుషాన్ దుర్జయాన్ కృత్స్నాన్ పైశాచాన్ విషయాంస్ తథా
ద్విజులారా, జ్ఞానంతో అన్ని లోపాలు ఉన్న విషయాలను, మానవులకు దుర్జయమైన విషయాలను, అలాగే పిశాచ స్వభావం గల విషయాలను కూడా గుర్తించండి.
విషయాన్ ఔరగాఞ్ జ్ఞాత్వా గన్ధర్వవిషయాంస్ తథా పితౄణాం విషయాఞ్ జ్ఞాత్వా తిర్యక్త్వం చరతాం ద్విజాః
పాముల విషయాలను, గంధర్వుల విషయాలను, పితృదేవతల విషయాలను, జంతువుల స్థితిని కూడా ద్విజులారా, తెలుసుకోండి.
సుపర్ణవిషయాఞ్ జ్ఞాత్వా మరుతాం విషయాంస్ తథా మహర్షివిషయాంశ్ చైవ రాజర్షివిషయాంస్ తథా
సుపర్ణుల విషయాలను, మరుత్గణాల విషయాలను, మహర్షుల విషయాలను, రాజర్షుల విషయాలను కూడా తెలుసుకోండి.
ఆసురాన్ విషయాఞ్ జ్ఞాత్వా వైశ్వదేవాంస్ తథైవ చ దేవర్షివిషయాఞ్ జ్ఞాత్వా యోగానామ్ అపి వై పరాన్
అసురుల విషయాలను, వైశ్వదేవుల విషయాలను, దేవర్షుల విషయాలను, అలాగే పరమమైన యోగాలను కూడా తెలుసుకోండి.
విషయాంశ్ చ ప్రమాణస్య బ్రహ్మణో విషయాంస్ తథా ఆయుషశ్ చ పరం కాలం లోకైర్ విజ్ఞాయ తత్త్వతః
ప్రామాణిక విషయాలను, బ్రహ్మదేవుని విషయాలను, ఆయుష్షు పరిమితిని, లోకాలు నిజంగా ఎలా తెలుసుకున్నాయో అలా తెలుసుకోండి.
సుఖస్య చ పరం కాలం విజ్ఞాయ మునిసత్తమాః ప్రాప్తకాలే చ యద్ దుఃఖం పతతాం విషయైషిణామ్
మహామునులారా, సుఖానికి పరమమైన కాలాన్ని, అలాగే అనుకూల సమయంలో విషయాల కోసం పడి పోయే వారికి కలిగే దుఃఖాన్ని తెలుసుకోండి.
తిర్యక్త్వే పతతాం విప్రాస్ తథైవ నరకేషు యత్ స్వర్గస్య చ గుణాఞ్ జ్ఞాత్వా దోషాన్ సర్వాంశ్ చ భో ద్విజాః
ద్విజులారా, జంతు జన్మలో పడిపోవడం, నరకాల్లో పడిపోవడం, స్వర్గానికి ఉన్న గుణాలు, దాని లోపాలు అన్నింటినీ తెలుసుకోండి.
వేదవాదే చ యే దోషా గుణా యే చాపి వైదికాః జ్ఞానయోగే చ యే దోషా జ్ఞానయోగే చ యే గుణాః
వేదవాదంలో ఉన్న లోపాలు, వేదానికి ఉన్న గుణాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న లోపాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న గుణాలు — ఇవన్నీ తెలుసుకోండి.
సాంఖ్యజ్ఞానే చ యే దోషాంస్ తథైవ చ గుణా ద్విజాః సత్త్వం దశగుణం జ్ఞాత్వా రజో నవగుణం తథా
ద్విజులారా, సాంఖ్యజ్ఞానంలో ఉన్న లోపాలు, అలాగే ఉన్న గుణాలు, సత్త్వానికి పది లక్షణాలు, రజోగుణానికి తొమ్మిది లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
తమశ్ చాష్టగుణం జ్ఞాత్వా బుద్ధిం సప్తగుణాం తథా షడ్గుణం చ నభో జ్ఞాత్వా తమశ్ చ త్రిగుణం మహత్
తమోగుణానికి ఎనిమిది లక్షణాలు, బుద్ధికి ఏడు లక్షణాలు, ఆకాశానికి ఆరు లక్షణాలు, మహత్త్వానికి మూడు తమోగుణ లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
ద్విగుణం చ రజో జ్ఞాత్వా సత్త్వం చైకగుణం పునః మార్గం విజ్ఞాయ తత్త్వేన ప్రలయప్రేక్షణేన తు
రజోగుణానికి రెండు లక్షణాలు, సత్త్వానికి ఒక్క లక్షణాన్ని తెలుసుకుని, నిజమైన మార్గాన్ని, లయాన్ని కూడా తెలుసుకోండి.
జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నాః కారణైర్ భావితాత్మభిః ప్రాప్నువన్తి శుభం మోక్షం సూక్ష్మా ఇవ నభః పరమ్
జ్ఞానం, విజ్ఞానం కలిగి, కారణాలతో మనస్సు పండినవారు, అత్యంత సూక్ష్మమైన, ఆకాశంలా ఉన్న మోక్షాన్ని పొందుతారు.
రూపేణ దృష్టిం సంయుక్తాం ఘ్రాణం గన్ధగుణేన చ శబ్దగ్రాహ్యం తథా శ్రోత్రం జిహ్వాం రసగుణేన చ
రూపంతో చూపు, వాసనతో ముక్కు, శబ్దాన్ని గ్రహించేది చెవి, రుచితో నాలుక — ఇవన్నీ తగిన లక్షణాలతో కలిసివుంటాయి.
త్వచం స్పర్శం తథా శక్యం వాయుం చైవ తదాశ్రితమ్ మోహం తమసి సంయుక్తం లోభం మోహేషు సంశ్రితమ్
చర్మాన్ని, దాని ద్వారా కలిగే స్పర్శను, వాటిని ఆధారంగా ఉంచుకున్న గాలిని, అలాగే అంధకారంతో కలిసిన మోహాన్ని, మోహాల్లో నివసించే లోభాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
విష్ణుం క్రాన్తే బలే శక్రం కోష్ఠే సక్తం తథానలమ్ అప్సు దేవీం సమాయుక్తామ్ ఆపస్ తేజసి సంశ్రితాః
విష్ణువు బలంలో వ్యాపించి ఉన్నాడు, ఇంద్రుడు శరీరానికి అనుసంధానమై ఉన్నాడు, అగ్ని అంతర్గతంగా స్థిరంగా ఉంది, దేవీ జలాలతో కలిసివుంది, ఆ జలాలు తేజస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తేజో వాయౌ తు సంయుక్తం వాయుం నభసి చాశ్రితమ్ నభో మహతి సంయుక్తం తమో మహసి సంస్థితమ్
తేజస్సు గాలిలో కలిసివుంది, గాలి ఆకాశంలో ఆధారపడింది, ఆకాశం మహత్తులో కలిసింది, అంధకారం కూడా మహత్తులో స్థిరంగా ఉంది.
రజః సత్త్వం తథా సక్తం సత్త్వం సక్తం తథాత్మని సక్తమ్ ఆత్మానమ్ ఈశే చ దేవే నారాయణే తథా
రజోగుణం సత్త్వగుణానికి అనుసంధానమై ఉంది, సత్త్వగుణం ఆత్మతో కలిసివుంది, ఆ ఆత్మ పరమేశ్వరుడైన నారాయణునితో ఏకమై ఉంది.
దేవం మోక్షే చ సంయుక్తం తతో మోక్షం చ న క్వచిత్ జ్ఞాత్వా సత్త్వగుణం దేహం వృతం షోడశభిర్ గుణైః
దేవుడు మోక్షంతో ఏకమై ఉన్నాడు, అందువల్ల మోక్షం మరెక్కడా లేదు; సత్త్వగుణాన్ని తెలుసుకుని, శరీరం పదహారు గుణాలతో ఆవృతమై ఉన్నదని గ్రహించాలి.
స్వభావం భావనాం చైవ జ్ఞాత్వా దేహసమాశ్రితామ్ మధ్యస్థమ్ ఇవ చాత్మానం పాపం యస్మిన్ న విద్యతే
తన స్వభావాన్ని, భావనను శరీరంలో ఉన్నదిగా తెలుసుకుని, మధ్యలో ఉన్న ఆత్మను, అందులో పాపం లేనిదిగా గ్రహించాలి.
ద్వితీయం కర్మ వై జ్ఞాత్వా విప్రేన్ద్రా విషయైషిణామ్ ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్ చ సర్వాన్ ఆత్మని సంశ్రితాన్
ఇంద్రియ సుఖాలను కోరేవారి రెండవ క్రియను, అన్ని ఇంద్రియాలను, వాటి విషయాలను ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉన్నవిగా తెలుసుకోవాలి.
దుర్లభత్వం చ మోక్షస్య విజ్ఞాయ శ్రుతిపూర్వకమ్ ప్రాణాపానౌ సమానం చ వ్యానోదానౌ చ తత్త్వతః
మోక్షాన్ని పొందడం ఎంత కష్టమో శాస్త్రాలు చెప్పినట్లు తెలుసుకుని, ప్రాణం, అపానము, సమానము, వ్యానము, ఉదానము అనే ఆయువు ప్రవాహాలను నిజంగా గ్రహించాలి.
ఆద్యం చైవానిలం జ్ఞాత్వా ప్రభవం చానిలం పునః సప్తధా తాంస్ తథా శేషాన్ సప్తధా విధివత్ పునః
మొదటి గాలిని, దాని ఉత్పత్తిని తెలుసుకుని, మిగతా ఏడు విధాలుగా వాటిని, మళ్లీ నిబంధన ప్రకారం ఏడు విధాలుగా విడగొట్టడాన్ని తెలుసుకోవాలి.
ప్రజాపతీన్ ఋషీంశ్ చైవ సర్గాంశ్ చ సుబహూన్ వరాన్ సప్తర్షీంశ్ చ బహూఞ్ జ్ఞాత్వా రాజర్షీంశ్ చ పరంతపాన్
ప్రజాపతులను, ఋషులను, అనేక గొప్ప సృష్టులను, అనేక మంది సప్తర్షులను, శత్రువులను సంహరించే రాజర్షులను తెలుసుకోవాలి.
సురర్షీన్ మరుతశ్ చాన్యాన్ బ్రహ్మర్షీన్ సూర్యసంనిభాన్ ఐశ్వర్యాచ్ చ్యావితాన్ దృష్ట్వా కాలేన మహతా ద్విజాః
దేవర్షులను, మరుత్గణాలను, ఇతరులను, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మర్షులను, కాలమహాశక్తి వల్ల ఐశ్వర్యం కోల్పోయిన వారిని చూడాలి, ద్విజులారా.
మహతాం భూతసంఘానాం శ్రుత్వా నాశం చ భో ద్విజాః గతిం వాచాం శుభాం జ్ఞాత్వా అర్చార్హాః పాపకర్మణామ్
బహుళమైన భూతగణాల నాశాన్ని విని, పాపకర్మలు చేసినవారికి పూజ్యమైన, మంగళకరమైన వాక్పథాన్ని తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా.