అభక్తమ్ అటవీప్రాయం దావదగ్ధమహీరుహమ్ పన్థానం తస్కరాకీర్ణం క్షేమేణాభిపతేత్ తథా
నివాసం లేని, అడవిలా కనిపించే, అగ్నిలో కాలిన చెట్లు ఉన్న, దొంగలు తిరిగే మార్గాన్ని కూడా, క్షేమంగా దాటి వెళ్లవచ్చు.
యోగమార్గం సమాసాద్య యః కశ్చిద్ వ్రజతే ద్విజః క్షేమేణోపరమేన్ మార్గాద్ బహుదోషో ఽపి సంమతః
యోగమార్గాన్ని పొందిన ద్విజుడు, ఆ మార్గంలో లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, క్షేమంగా నిశ్చలత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఆస్థేయం క్షురధారాసు నిశితాసు ద్విజోత్తమాః ధారణా సా తు యోగస్య దుర్గేయమ్ అకృతాత్మభిః
ఈ యోగమార్గం, ఓ ద్విజోత్తములారా, పదునైన కత్తిపైన నడిచినట్టు కఠినమైనది. మనస్సు సిద్ధంగా లేని వారికి ఆ ధారణను పొందడం చాలా కష్టం.
విషమా ధారణా విప్రా యాన్తి వై న శుభాం గతిమ్ నేతృహీనా యథా నావః పురుషాణాం తు వై ద్విజాః
ధారణ సాధించటం కష్టమే, ఓ బ్రాహ్మణులారా. నాయకుడు లేని పడవలు గమ్యాన్ని చేరనట్టే, గురువు లేని వారు శుభమైన స్థితిని పొందరు.
యస్ తు తిష్ఠతి యోగాధౌ ధారణాసు యథావిధి మరణం జన్మదుఃఖిత్వం సుఖిత్వం స విశిష్యతే
కాని, యోగాసనంలో, ధారణలో విధిగా స్థిరంగా ఉండేవాడు, మరణాన్ని, జనన బాధను, సుఖాన్ని కూడా అధిగమించి, ఉత్తముడవుతాడు.
నానాశాస్త్రేషు నియతం నానామునినిషేవితమ్ పరం యోగస్య పన్థానం నిశ్చితం తం ద్విజాతిషు
వివిధ శాస్త్రాలలో, అనేక మునులు ఆచరించిన యోగమార్గం, ద్విజులలో పరమమైనదిగా స్థిరంగా ఉంది.
పరం హి తద్ బ్రహ్మమయం మునీన్ద్రా బ్రహ్మాణమ్ ఈశం వరదం చ విష్ణుమ్ భవం చ ధర్మం చ మహానుభావం యద్ బ్రహ్మపుత్రాన్ సుమహానుభావాన్
అది నిజంగా పరమమైన బ్రహ్మస్వరూపమే, ఓ మునీంద్రులారా. బ్రహ్మ, ప్రభువు, వరదాత అయిన విష్ణువు, శివుడు, ధర్ముడు, మహాత్ముడు, బ్రహ్మపుత్రులు — వీరందరూ మహాశక్తిశాలులు.
తమశ్ చ కష్టం సుమహద్ రజశ్ చ సత్త్వం చ శుద్ధం ప్రకృతిం పరాం చ సిద్ధిం చ దేవీం వరుణస్య పత్నీం తేజశ్ చ కృత్స్నం సుమహచ్ చ ధైర్యమ్
తమస్సు, మహత్తరమైనది, రజస్సు, శుద్ధమైన సత్త్వము, పరమ ప్రకృతి, సిద్ధి దేవి, వరుణుని భార్య, సంపూర్ణమైన తేజస్సు, గొప్ప ధైర్యం — ఇవన్నీ కూడా,
తారాధిపం ఖే విమలం సుతారం విశ్వాంశ్ చ దేవాన్ ఉరగాన్ పితౄంశ్ చ శైలాంశ్ చ కృత్స్నాన్ ఉదధీంశ్ చ వాచలాన్ నదీశ్ చ సర్వాః సనగాంశ్ చ నాగాన్
నక్షత్రాధిపతి, ఆకాశంలో నిర్మలంగా ప్రకాశించేవాడు, సమస్త దేవతలు, నాగులు, పితృదేవతలు, అన్ని పర్వతాలు, సముద్రాలు, నదులు, పర్వతాలతో కూడిన నాగులు — వీరందరూ,
సాధ్యాంస్ తథా యక్షగణాన్ దిశశ్ చ గన్ధర్వసిద్ధాన్ పురుషాన్ స్త్రియశ్ చ పరస్పరం ప్రాప్య మహాన్ మహాత్మా విశేత యోగీ నచిరాద్ విముక్తః
సాధ్యులు, యక్ష గణాలు, దిక్కులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, పురుషులు, స్త్రీలు — వీరందరికీ పరస్పరం చేరిన తరువాత, మహాయోగి త్వరలోనే విముక్తి పొంది పరమాన్ని చేరుతాడు.
కథా చ యా విప్రవరాః ప్రసక్తా దైవే మహావీర్యమతౌ శుభేయమ్ యోగాన్ స సర్వాన్ అనుభూయ మర్త్యా నారాయణం తం ద్రుతమ్ ఆప్నువన్తి
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, దైవానికి అంకితమైన, మహా పరాక్రమం, జ్ఞానం కలిగిన ఈ పవిత్రమైన కథను వినేవారు, అన్ని యోగాలను అనుభవించిన తర్వాత, మానవులు త్వరగా నారాయణుని చేరుకుంటారు.
సమ్యక్ క్రియేయం విప్రేన్ద్ర వర్ణితా శిష్టసంమతా యోగమార్గో యథాన్యాయం శిష్యాయేహ హితైషిణా
బ్రాహ్మణులలో ప్రధానులారా, ఈ ఆచరణను సరిగ్గా వివరించాను. ఇది మంచి వారికి ప్రీతికరమైనది. యోగమార్గాన్ని, శిష్యునికి మేలు కలిగే విధంగా, యుక్తంగా వివరించాను.
సాంఖ్యే త్వ్ ఇదానీం ధర్మస్య విధిం ప్రబ్రూహి తత్త్వతః త్రిషు లోకేషు యజ్ జ్ఞానం సర్వం తద్ విదితం హి తే
ఇప్పుడు సాంఖ్యంలో ధర్మ నియమాన్ని నిజంగా వివరించండి. మూడు లోకాలలో ఉన్న జ్ఞానం అంతా మీకు తెలిసినదే.
శృణుధ్వం మునయః సర్వమ్ ఆఖ్యానం విదితాత్మనామ్ విహితం యతిభిర్ వృద్ధైః కపిలాదిభిర్ ఈశ్వరైః
మునులారా, ఆత్మను తెలిసినవారి కథను పూర్తిగా వినండి. అది వృద్ధ యతులు, కపిలుడు మొదలైన మహర్షులు స్థాపించినది.
యస్మిన్ సువిభ్రమాః కేచిద్ దృశ్యన్తే మునిసత్తమాః గుణాశ్ చ యస్మిన్ బహవో దోషహానిశ్ చ కేవలా
మహామునులారా, అందులో కొందరు బాగా అయోమయంగా కనిపిస్తారు. అందులో ఎన్నో గుణాలు, అలాగే తప్పులు, లోపాలు మాత్రమే ఉంటాయి.
జ్ఞానేన పరిసంఖ్యాయ సదోషాన్ విషయాన్ ద్విజాః మానుషాన్ దుర్జయాన్ కృత్స్నాన్ పైశాచాన్ విషయాంస్ తథా
ద్విజులారా, జ్ఞానంతో అన్ని లోపాలు ఉన్న విషయాలను, మానవులకు దుర్జయమైన విషయాలను, అలాగే పిశాచ స్వభావం గల విషయాలను కూడా గుర్తించండి.
విషయాన్ ఔరగాఞ్ జ్ఞాత్వా గన్ధర్వవిషయాంస్ తథా పితౄణాం విషయాఞ్ జ్ఞాత్వా తిర్యక్త్వం చరతాం ద్విజాః
పాముల విషయాలను, గంధర్వుల విషయాలను, పితృదేవతల విషయాలను, జంతువుల స్థితిని కూడా ద్విజులారా, తెలుసుకోండి.
సుపర్ణవిషయాఞ్ జ్ఞాత్వా మరుతాం విషయాంస్ తథా మహర్షివిషయాంశ్ చైవ రాజర్షివిషయాంస్ తథా
సుపర్ణుల విషయాలను, మరుత్గణాల విషయాలను, మహర్షుల విషయాలను, రాజర్షుల విషయాలను కూడా తెలుసుకోండి.
ఆసురాన్ విషయాఞ్ జ్ఞాత్వా వైశ్వదేవాంస్ తథైవ చ దేవర్షివిషయాఞ్ జ్ఞాత్వా యోగానామ్ అపి వై పరాన్
అసురుల విషయాలను, వైశ్వదేవుల విషయాలను, దేవర్షుల విషయాలను, అలాగే పరమమైన యోగాలను కూడా తెలుసుకోండి.
విషయాంశ్ చ ప్రమాణస్య బ్రహ్మణో విషయాంస్ తథా ఆయుషశ్ చ పరం కాలం లోకైర్ విజ్ఞాయ తత్త్వతః
ప్రామాణిక విషయాలను, బ్రహ్మదేవుని విషయాలను, ఆయుష్షు పరిమితిని, లోకాలు నిజంగా ఎలా తెలుసుకున్నాయో అలా తెలుసుకోండి.
సుఖస్య చ పరం కాలం విజ్ఞాయ మునిసత్తమాః ప్రాప్తకాలే చ యద్ దుఃఖం పతతాం విషయైషిణామ్
మహామునులారా, సుఖానికి పరమమైన కాలాన్ని, అలాగే అనుకూల సమయంలో విషయాల కోసం పడి పోయే వారికి కలిగే దుఃఖాన్ని తెలుసుకోండి.
తిర్యక్త్వే పతతాం విప్రాస్ తథైవ నరకేషు యత్ స్వర్గస్య చ గుణాఞ్ జ్ఞాత్వా దోషాన్ సర్వాంశ్ చ భో ద్విజాః
ద్విజులారా, జంతు జన్మలో పడిపోవడం, నరకాల్లో పడిపోవడం, స్వర్గానికి ఉన్న గుణాలు, దాని లోపాలు అన్నింటినీ తెలుసుకోండి.
వేదవాదే చ యే దోషా గుణా యే చాపి వైదికాః జ్ఞానయోగే చ యే దోషా జ్ఞానయోగే చ యే గుణాః
వేదవాదంలో ఉన్న లోపాలు, వేదానికి ఉన్న గుణాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న లోపాలు, జ్ఞానయోగంలో ఉన్న గుణాలు — ఇవన్నీ తెలుసుకోండి.
సాంఖ్యజ్ఞానే చ యే దోషాంస్ తథైవ చ గుణా ద్విజాః సత్త్వం దశగుణం జ్ఞాత్వా రజో నవగుణం తథా
ద్విజులారా, సాంఖ్యజ్ఞానంలో ఉన్న లోపాలు, అలాగే ఉన్న గుణాలు, సత్త్వానికి పది లక్షణాలు, రజోగుణానికి తొమ్మిది లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
తమశ్ చాష్టగుణం జ్ఞాత్వా బుద్ధిం సప్తగుణాం తథా షడ్గుణం చ నభో జ్ఞాత్వా తమశ్ చ త్రిగుణం మహత్
తమోగుణానికి ఎనిమిది లక్షణాలు, బుద్ధికి ఏడు లక్షణాలు, ఆకాశానికి ఆరు లక్షణాలు, మహత్త్వానికి మూడు తమోగుణ లక్షణాలు తెలుసుకోండి.
ద్విగుణం చ రజో జ్ఞాత్వా సత్త్వం చైకగుణం పునః మార్గం విజ్ఞాయ తత్త్వేన ప్రలయప్రేక్షణేన తు
రజోగుణానికి రెండు లక్షణాలు, సత్త్వానికి ఒక్క లక్షణాన్ని తెలుసుకుని, నిజమైన మార్గాన్ని, లయాన్ని కూడా తెలుసుకోండి.
జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నాః కారణైర్ భావితాత్మభిః ప్రాప్నువన్తి శుభం మోక్షం సూక్ష్మా ఇవ నభః పరమ్
జ్ఞానం, విజ్ఞానం కలిగి, కారణాలతో మనస్సు పండినవారు, అత్యంత సూక్ష్మమైన, ఆకాశంలా ఉన్న మోక్షాన్ని పొందుతారు.
రూపేణ దృష్టిం సంయుక్తాం ఘ్రాణం గన్ధగుణేన చ శబ్దగ్రాహ్యం తథా శ్రోత్రం జిహ్వాం రసగుణేన చ
రూపంతో చూపు, వాసనతో ముక్కు, శబ్దాన్ని గ్రహించేది చెవి, రుచితో నాలుక — ఇవన్నీ తగిన లక్షణాలతో కలిసివుంటాయి.
త్వచం స్పర్శం తథా శక్యం వాయుం చైవ తదాశ్రితమ్ మోహం తమసి సంయుక్తం లోభం మోహేషు సంశ్రితమ్
చర్మాన్ని, దాని ద్వారా కలిగే స్పర్శను, వాటిని ఆధారంగా ఉంచుకున్న గాలిని, అలాగే అంధకారంతో కలిసిన మోహాన్ని, మోహాల్లో నివసించే లోభాన్ని కూడా తెలుసుకోవాలి.
విష్ణుం క్రాన్తే బలే శక్రం కోష్ఠే సక్తం తథానలమ్ అప్సు దేవీం సమాయుక్తామ్ ఆపస్ తేజసి సంశ్రితాః
విష్ణువు బలంలో వ్యాపించి ఉన్నాడు, ఇంద్రుడు శరీరానికి అనుసంధానమై ఉన్నాడు, అగ్ని అంతర్గతంగా స్థిరంగా ఉంది, దేవీ జలాలతో కలిసివుంది, ఆ జలాలు తేజస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాయి.