సాంఖ్యాః సాంఖ్యం ప్రశంసన్తి యోగాన్ యోగవిదుత్తమాః వదన్తి కారణైః శ్రేష్ఠైః స్వపక్షోద్భవనాయ వై
సంఖ్యవాదులు సంఖ్యను, యోగజ్ఞులు యోగాన్ని ప్రశంసిస్తారు. ప్రతి వాడు తన వాదాన్ని స్థాపించేందుకు ఉత్తమ కారణాలు చెబుతారు.
అనీశ్వరః కథం ముచ్యేద్ ఇత్య్ ఏవం మునిసత్తమాః వదన్తి కారణైః శ్రేష్ఠం యోగం సమ్యఙ్ మనీషిణః
ఇశ్వరుడు లేనివాడు ఎలా విముక్తి పొందగలడు? అందుకే మునిశ్రేష్ఠులు ఉత్తమ కారణాలతో యోగమే శ్రేష్ఠమని చెబుతారు, ఓ జ్ఞానవంతుడా!
వదన్తి కారణం వేదం సాంఖ్యం సమ్యగ్ ద్విజాతయః విజ్ఞాయేహ గతీః సర్వా విరక్తో విషయేషు యః
ద్విజులు సంఖ్య వేదాధారమని సరిగ్గా చెబుతారు. ఇంద్రియ విషయాలలో ఆసక్తి లేకపోయిన వారికి ఇది మార్గమని ఇక్కడ గ్రహించాలి.
ఊర్ధ్వం స దేహాత్ సువ్యక్తం విముచ్యేద్ ఇతి నాన్యథా ఏతద్ ఆహుర్ మహాప్రాజ్ఞాః సాంఖ్యం వై మోక్షదర్శనమ్
దేహాన్ని విడిచిన తర్వాత స్పష్టంగా పైకి విముక్తి లభిస్తుందని వారు చెబుతారు. గొప్ప జ్ఞానులు సంఖ్యను నిజమైన మోక్షదృష్టిగా ప్రకటిస్తారు.
స్వపక్షే కారణం గ్రాహ్యం సమర్థం వచనం హితమ్ శిష్టానాం హి మతం గ్రాహ్యం భవద్భిః శిష్టసంమతైః
తన వాదానికి అనుకూలమైన కారణాన్ని, మేలైన మాటను స్వీకరించాలి. శిష్టుల అభిప్రాయాన్ని మీరు కూడా అంగీకరించాలి.
ప్రత్యక్షం హేతవో యోగాః సాంఖ్యాః శాస్త్రవినిశ్చయాః ఉభే చైతే మతే తత్త్వే సమవేతే ద్విజోత్తమాః
యోగం ప్రత్యక్షం, తర్కం ఆధారంగా ఉంటుంది; సంఖ్య శాస్త్ర నిర్ణయంపై ఆధారపడుతుంది. ఈ రెండు వాదాలు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, తత్త్వంలో ఏకమవుతాయి.
ఉభే చైతే మతే జ్ఞాతే మునీన్ద్రాః శిష్టసంమతే అనుష్ఠితే యథాశాస్త్రం నయేతాం పరమాం గతిమ్
ఈ రెండు మార్గాలు మహర్షులు, జ్ఞానులు, శాస్త్రబద్ధంగా ఆచరించినప్పుడు, పరమ గమ్యాన్ని చేరుస్తాయి.
తుల్యం శౌచం తయోర్ యుక్తం దయా భూతేషు చానఘాః వ్రతానాం ధారణం తుల్యం దర్శనం త్వ్ అసమం తయోః
ఈ రెండు మార్గాల్లో శుద్ధి సమానంగా ఉంటుంది, భూతజంతువులపై దయ కలిగి ఉంటారు, వ్రతాలను సమానంగా పాటిస్తారు; వారి దృష్టి దగ్గరగా ఉన్నా, పూర్తిగా ఒకేలా ఉండదు.
యది తుల్యం వ్రతం శౌచం దయా చాత్ర మహామునే తుల్యం తద్దర్శనం కస్మాత్ తన్ నో బ్రూహి ద్విజోత్తమ
వ్రతాలు, శుద్ధి, దయ ఇవన్నీ సమానంగా ఉంటే, మహామునీ, వారి దృష్టిలో తేడా ఎందుకు వస్తుంది? దయచేసి మాకు వివరించండి, గొప్ప ద్విజులారా.
రాగం మోహం తథా స్నేహం కామం క్రోధం చ కేవలమ్ యోగాస్థిరోదితాన్ దోషాన్ పఞ్చైతాన్ ప్రాప్నువన్తి తాన్
రాగం, మోహం, స్నేహం, కామం, కోపం — ఈ అయిదు లోపాలు యోగంలో స్థిరత లేకపోవడం వల్లే కలుగుతాయి.
యథా వానిమిషాః స్థూలం జాలం ఛిత్త్వా పునర్ జలమ్ ప్రాప్నువన్తి తథా యోగాత్ తత్ పదం వీతకల్మషాః
పక్షులు బలమైన వలను చించుకుని మళ్లీ వేరొక వలలో పడినట్లే, యోగబలంతో పాపాలు తొలగినవారు ఆ నిర్దోష స్థితిని చేరుకుంటారు.
తథైవ వాగురాం ఛిత్త్వా బలవన్తో యథా మృగాః ప్రాప్నుయుర్ విమలం మార్గం విముక్తాః సర్వబన్ధనైః
అలాగే, బలమైన జంతువులు వలను చించుకుని అన్ని బంధనాల నుండి విముక్తులై పవిత్రమైన మార్గాన్ని చేరుతారు.
లోభజాని తథా విప్రా బన్ధనాని బలాన్వితః ఛిత్త్వా యోగాత్ పరం మార్గం గచ్ఛన్తి విమలం శుభమ్
అదే విధంగా, బ్రాహ్మణులారా, బలమున్నవారు యోగబలంతో లోభం వల్ల కలిగిన బంధనాలను తెంచుకుని, శుభమైన పవిత్రమైన పరమ మార్గాన్ని చేరుతారు.
అచలాస్ త్వ్ ఆవిలా విప్రా వాగురాసు తథాపరే వినశ్యన్తి న సందేహస్ తద్వద్ యోగబలాద్ ఋతే
కానీ, మరికొందరు స్థిరంగా లేక, మూర్ఖులై వలలో చిక్కుకుని నశించిపోతారు; యోగబలం లేకపోతే ఇదే జరుగుతుంది అనే సందేహం లేదు.
బలహీనాశ్ చ విప్రేన్ద్రా యథా జాలం గతా ద్విజాః బన్ధం న గచ్ఛన్త్య్ అనఘా యోగాస్ తే తు సుదుర్లభాః
బలహీనులు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, పక్షులు వలలో చిక్కుకున్నట్లు బంధనాల నుంచి బయటపడలేరు; అలాంటి యోగస్థితి చాలా అరుదుగా లభిస్తుంది.
యథా చ శకునాః సూక్ష్మం ప్రాప్య జాలమ్ అరిందమాః తత్రాశక్తా విపద్యన్తే ముచ్యన్తే తు బలాన్వితాః
పక్షులు సన్నని వలలో చిక్కినప్పుడు బలహీనులు నశిస్తారు, బలమున్నవారు మాత్రం విముక్తి పొందుతారు.
కర్మజైర్ బన్ధనైర్ బద్ధాస్ తద్వద్ యోగపరా ద్విజాః అబలా న విముచ్యన్తే ముచ్యన్తే చ బలాన్వితాః
అదే విధంగా, ద్విజులారా, యోగాన్ని ఆశ్రయించినవారు కర్మబంధనాలతో బలహీనులైతే విముక్తి పొందరు, బలమున్నవారు మాత్రం విముక్తి పొందుతారు.
అల్పకశ్ చ యథా విప్రా వహ్నిః శామ్యతి దుర్బలః ఆక్రాన్త ఇన్ధనైః స్థూలైస్ తద్వద్ యోగబలః స్మృతః
బ్రాహ్మణులారా, చిన్నదైన బలహీనమైన అగ్ని మందపాటి ద్రవ్యాలతో ఆవరించబడితే ఆరిపోతుంది; యోగబలం కూడా అలాగే గుర్తించాలి.
స ఏవ చ తదా విప్రా వహ్నిర్ జాతబలః పునః సమీరణగతః కృత్స్నాం దహేత్ క్షిప్రం మహీమ్ ఇమామ్
అయితే, ఆ అగ్ని మళ్లీ బలాన్ని పొంది గాలి తాకినప్పుడు, ఈ భూమంతటినీ త్వరగా కాల్చగలదు, బ్రాహ్మణులారా.
తత్త్వజ్ఞానబలో యోగీ దీప్తతేజా మహాబలః అన్తకాల ఇవాదిత్యః కృత్స్నం సంశోషయేజ్ జగత్
తత్త్వజ్ఞానంతో బలమైన యోగి, ప్రకాశవంతుడూ, మహాబలుడూ, అంత్యకాలంలో సూర్యునిలా, మొత్తం లోకాన్ని ఎండబెట్టగలడు.
దుర్బలశ్ చ యథా విప్రాః స్రోతసా హ్రియతే నరః బలహీనస్ తథా యోగీ విషయైర్ హ్రియతే చ సః
బ్రాహ్మణులారా, బలహీనుడు ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతాడు; అలాగే బలహీనమైన యోగి విషయాల వశమవుతాడు.
తద్ ఏవ తు యథా స్రోతో విష్కమ్భయతి వారణః తద్వద్ యోగబలం లబ్ధ్వా న భవేద్ విషయైర్ హృతః
కానీ, ఏనుగు ప్రవాహాన్ని అడ్డుకునేలా, యోగబలం కలిగినవారు విషయాలవల్ల కొట్టుకుపోవరు.
విశన్తి వా వశాద్ వాథ యోగాద్ యోగబలాన్వితాః ప్రజాపతీన్ మనూన్ సర్వాన్ మహాభూతాని చేశ్వరాః
తమ సంకల్పంతోనైనా, యోగబలంతోనైనా, యోగబలంతో ఉన్నవారు ప్రజాపతులు, అన్ని మనువులు, మహాభూతాలలోకి ప్రవేశించగలరు, ప్రభువులారా.
న యమో నాన్తకః క్రుద్ధో న మృత్యుర్ భీమవిక్రమః విశన్తే తద్ ద్విజాః సర్వే యోగస్యామితతేజసః
యముడు గానీ, కోపంతో ఉన్న మరణదేవుడు గానీ, భయంకరమైన మరణం గానీ అక్కడ ప్రవేశించలేరు, ద్విజులారా; యోగశక్తి అపారమైన ప్రకాశంతో వాటన్నింటినీ మించిపోతుంది.
ఆత్మనాం చ సహస్రాణి బహూని ద్విజసత్తమాః యోగం కుర్యాద్ బలం ప్రాప్య తైశ్ చ సర్వైర్ మహీం చరేత్
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! బలాన్ని సంపాదించిన తరువాత, అనేక వేల స్వరూపాలతో ఏకమై, వాటితో కలిసి ఈ భూమిపై సంచరించాలి.
ప్రాప్నుయాద్ విషయాన్ కశ్చిత్ పునశ్ చోగ్రం తపశ్ చరేత్ సంక్షిప్యేచ్ చ పునర్ విప్రాః సూర్యస్ తేజోగుణాన్ ఇవ
ఎవరైనా ఇంద్రియ సుఖాలను పొందినా, మళ్లీ కఠినమైన తపస్సు చేయాలి. ఆ తరువాత, సూర్యుడు తన కిరణాలను లోపలికి తీసుకున్నట్లే, తన శక్తులను మళ్లీ లోనికి లాగుకోవాలి, బ్రాహ్మణులారా!
బలస్థస్య హి యోగస్య బలార్థం మునిసత్తమాః విమోక్షప్రభవం విష్ణుమ్ ఉపపన్నమ్ అసంశయమ్
ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా! యోగానికి ఉన్న బలం, బలాన్ని పొందడానికే. ఆ బలంతో విముక్తికి మూలమైన విష్ణువును తప్పకుండా పొందుతారు.
బలాని యోగప్రోక్తాని మయైతాని ద్విజోత్తమాః నిదర్శనార్థం సూక్ష్మాణి వక్ష్యామి చ పునర్ ద్విజాః
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! యోగంలో చెప్పిన బలాలను నేను మీకు వివరించాను. ఇప్పుడు వాటి సూక్ష్మ స్వరూపాలను ఉదాహరణగా మళ్లీ చెబుతాను.
ఆత్మనశ్ చ సమాధానే ధారణాం ప్రతి వా ద్విజాః నిదర్శనాని సూక్ష్మాణి శృణుధ్వం మునిసత్తమాః
ఓ ద్విజులారా, ఆత్మను ఏకాగ్రతతో నిలిపే ధారణ గురించి లేదా సమాధానం గురించి ఉన్న సూక్ష్మ ఉదాహరణలను వినండి, మునిశ్రేష్ఠులారా!
అప్రమత్తో యథా ధన్వీ లక్ష్యం హన్తి సమాహితః యుక్తః సమ్యక్ తథా యోగీ మోక్షం ప్రాప్నోత్య్ అసంశయమ్
యథా ఒక ధనుర్దారి అప్రమత్తంగా, ఏకాగ్రతతో లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా తాకుతాడో, అలాగే యోగి కూడా సరిగ్గా యోగంలో నిమగ్నమై మోక్షాన్ని తప్పకుండా పొందుతాడు.