తాని సర్వాణి సంధాయ మనఃషష్ఠాని మేధయా ఆత్మతృప్తః స ఏవాసీద్ బహుచిన్త్యమ్ అచిన్తయన్
మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియాలను బుద్ధితో ఏకచేతిగా కలిపి, తనలో తానే తృప్తిగా ఉండేవాడు, ఎన్నో విషయాలను ఆలోచిస్తూ స్థిరంగా ఉంటాడు.
గోచరేభ్యో నివృత్తాని యదా స్థాస్యన్తి వేశ్మని తదా చైవాత్మనాత్మానం పరం ద్రక్ష్యథ శాశ్వతమ్
ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలనుంచి వెనక్కి లాగి, ఇంట్లో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, మీరు మీతో మీరు ఆ శాశ్వతమైన పరమాత్మను దర్శించగలుగుతారు.
సర్వాత్మానం మహాత్మానం విధూమమ్ ఇవ పావకమ్ ప్రపశ్యన్తి మహాత్మానం బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః
మహాత్ములు, జ్ఞానులు, ఆత్మను — పొగ లేని అగ్నిలా — సర్వవ్యాపకమైన పరమాత్మను స్పష్టంగా దర్శిస్తారు.
యథా పుష్పఫలోపేతో బహుశాఖో మహాద్రుమః ఆత్మనో నాభిజానీతే క్వ మే పుష్పం క్వ మే ఫలమ్
పుష్పాలు, ఫలాలతో నిండిన, అనేక కొమ్మలతో ఉన్న పెద్ద వృక్షం — తన పువ్వులు ఎక్కడ, తన ఫలాలు ఎక్కడ అని తాను తానే తెలియదు.
ఏవమ్ ఆత్మా న జానీతే క్వ గమిష్యే కుతో ఽన్వ్ అహమ్ అన్యో హ్య్ అస్యాన్తరాత్మాస్తి యః సర్వమ్ అనుపశ్యతి
అలాగే ఆత్మ కూడా — నేను ఎక్కడికి వెళ్తాను, ఎక్కడినుంచి వచ్చాను అని తెలియదు. దానికి అంతరాత్మ అనే మరొకటి ఉంది; అది అన్నిటినీ చూస్తుంది.
జ్ఞానదీపేన దీప్తేన పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా దృష్ట్వాత్మానం తథా యూయం విరాగా భవత ద్విజాః
జ్ఞానదీపంతో ప్రకాశిస్తూ, తనతో తానే ఆత్మను దర్శిస్తాడు. అలా ఆత్మను చూసిన తరువాత, ద్విజులారా, మీరు కూడా రాగరహితులవుతారు.
విముక్తాః సర్వపాపేభ్యో ముక్తత్వచ ఇవోరగాః పరాం బుద్ధిమ్ అవాప్యేహాప్య్ అచిన్తా విగతజ్వరాః
పాపాలన్నిటినుంచి విముక్తులై, పాము తన చర్మాన్ని వదిలేసినట్లు, ఇక్కడే పరమ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, ఆందోళన లేకుండా, బాధలు లేకుండా ఉంటారు.
సర్వతఃస్రోతసం ఘోరాం నదీం లోకప్రవాహిణీమ్ పఞ్చేన్ద్రియగ్రాహవతీం మనఃసంకల్పరోధసమ్
అన్ని వైపులా ప్రవహించే భయంకరమైన నది, లోకాన్ని మోసుకుపోతూ, ఐదు ఇంద్రియాలను మొసళ్లలా కలిగి, మనస్సు సంకల్పమే అడ్డుగా ఉంది.
లోభమోహతృణచ్ఛన్నాం కామక్రోధసరీసృపామ్ సత్యతీర్థానృతక్షోభాం క్రోధపఙ్కాం సరిద్వరామ్
లోభం, మోహం అనే గడ్డి కప్పిన, కామం, క్రోధం అనే పాములతో, సత్యమే తీరం, అసత్యమే అలజడిగా, క్రోధమే మట్టిగా ఉన్న ఆ నది గొప్పదిగా చెప్పబడింది.
అవ్యక్తప్రభవాం శీఘ్రాం కామక్రోధసమాకులామ్ ప్రతరధ్వం నదీం బుద్ధ్యా దుస్తరామ్ అకృతాత్మభిః
అప్రకటితమైన మూలం నుండి వేగంగా ప్రవహిస్తూ, కామక్రోధాలతో కలుషితమైన ఆ నదిని, బుద్ధితో దాటి పోవాలి. ఆత్మను నియంత్రించని వారికి దాన్ని దాటడం చాలా కష్టం.
సంసారసాగరగమాం యోనిపాతాలదుస్తరామ్ ఆత్మజన్మోద్భవాం తాం తు జిహ్వావర్తదురాసదామ్
ఈ జీవనసాగరంలో పడి, పునర్జన్మల గర్భాల్లో పడిపోవడం చాలా కష్టమైనది. మన జననంతో కలిగే ఈ దుఃఖాన్ని, నాలుకలో ఉండే ఆకాంక్షను అధిగమించడం చాలా కష్టం.
యాం తరన్తి కృతప్రజ్ఞా ధృతిమన్తో మనీషిణః తాం తీర్ణః సర్వతో ముక్తో విధూతాత్మాత్మవాఞ్ శుచిః
ధైర్యంగా, వివేకంతో, జ్ఞానంతో ఉన్నవారు ఆ దుఃఖాన్ని దాటి పోతారు. దాటి పోయినవారు అన్ని బంధాల నుండి విముక్తి పొందుతారు, మనస్సు పవిత్రంగా, స్వచ్ఛంగా మారుతుంది.
ఉత్తమాం బుద్ధిమ్ ఆస్థాయ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ఉత్తీర్ణః సర్వసంక్లేశాన్ ప్రసన్నాత్మా వికల్మషః
ఉత్తమమైన బుద్ధిని ఆశ్రయిస్తే, బ్రహ్మ స్థితికి అర్హుడవుతాడు. అన్ని బాధలను దాటి, మనస్సు ప్రశాంతంగా, పాపరహితంగా మారుతుంది.
భూయిష్ఠానీవ భూతాని సర్వస్థానాన్ నిరీక్ష్య చ అక్రుధ్యన్న్ అప్రసీదంశ్ చ ననృశంసమతిస్ తథా
ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాణులను, అన్ని చోట్ల గమనించి, కోపం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, క్రూరత లేకుండా, సదాచారంతో ప్రవర్తించాలి.
తతో ద్రక్ష్యథ సర్వేషాం భూతానాం ప్రభవాప్యయమ్ ఏతద్ ధి సర్వధర్మేభ్యో విశిష్టం మేనిరే బుధాః
అప్పుడు అన్ని ప్రాణుల ఆది, అంతమును మీరు గమనిస్తారు. ఇది అన్ని ధర్మాలకన్నా శ్రేష్ఠమని జ్ఞానులు భావించారు.
ధర్మం ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠా మునయః సత్యదర్శినః ఆత్మానో వ్యాపినో విప్రా ఇతి పుత్రానుశాసనమ్
ధర్మాన్ని ఆచరించే వారిలో శ్రేష్ఠులు, సత్యాన్ని దర్శించే మునులు, ఆత్మ అనేది అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉందని ఉపదేశించారు. ఇది కుమారులకు ఇచ్చే ఉపదేశం.
ప్రయతాయ ప్రవక్తవ్యం హితాయానుగతాయ చ ఆత్మజ్ఞానమ్ ఇదం గుహ్యం సర్వగుహ్యతమం మహత్
ఈ ఆత్మజ్ఞానం, అన్ని రహస్యాలలో గొప్పదైనది, శుద్ధమైనవారికి, శ్రద్ధతో ఉన్నవారికి, మేలు కోరేవారికి చెప్పాలి.
అబ్రవం యద్ అహం విప్రా ఆత్మసాక్షికమ్ అఞ్జసా నైవ స్త్రీ న పుమాన్ ఏవం న చైవేదం నపుంసకమ్
నేను చెప్పింది, బ్రాహ్మణులారా, ఆత్మను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించడమే. అది స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకం కూడా కాదు.
అదుఃఖమ్ అసుఖం బ్రహ్మ భూతభవ్యభవాత్మకమ్ నైతజ్ జ్ఞాత్వా పుమాన్ స్త్రీ వా పునర్భవమ్ అవాప్నుయాత్
బ్రహ్మం అనేది బాధ లేకుండా, సుఖం లేకుండా, గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నిటిలోను ఉంది. దీన్ని తెలుసుకున్నవారు, పురుషుడు అయినా, స్త్రీ అయినా, మళ్లీ జన్మను పొందరు.
యథా మతాని సర్వాణి తథైతాని యథా తథా కథితాని మయా విప్రా భవన్తి న భవన్తి చ
ఎలా వివిధ అభిప్రాయాలు ఉంటాయో, అలాగే ఇవన్నీ నేను చెప్పాను, బ్రాహ్మణులారా. ఇవి ఉన్నట్టూ, లేనట్టూ కూడా ఉంటాయి.
తత్ప్రీతియుక్తేన గుణాన్వితేన పుత్రేణ సత్పుత్రదయాన్వితేన దృష్ట్వా హితం ప్రీతమనా యదర్థం బ్రూయాత్ సుతస్యేహ యద్ ఉక్తమ్ ఏతత్
ధర్మగుణాలు, దయ, ప్రేమ కలిగిన కుమారుడిని చూసి, మేలు ఏదో తెలుసుకొని, ఆనందంగా మనసుతో, కుమారునికి అవసరమైనది, ఇక్కడ చెప్పినదాన్ని చెప్పాలి.
మోక్షః పితామహేనోక్త ఉపాయాన్ నానుపాయతః తమ్ ఉపాయం యథాన్యాయం శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే మునే
విముక్తిని పితామహుడు మాత్రమే చెప్పాడు, ఇతర మార్గాల ద్వారా కాదు. ఆ మార్గాన్ని, యథావిధిగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము, మునివరా.
అస్మాసు తన్ మహాప్రాజ్ఞా యుక్తం నిపుణదర్శనమ్ యదుపాయేన సర్వార్థాన్ మృగయధ్వం సదానఘాః
మా మధ్యలో మహాజ్ఞానులు, నిపుణమైన దృష్టి కలవారు, మీరు ఎలాంటి మార్గంతో అన్ని ప్రయోజనాలను ఎల్లప్పుడూ అన్వేషిస్తారు, పాపరహితులారా?
ఘటోపకరణే బుద్ధిర్ ఘటోత్పత్తౌ న సా మతా ఏవం ధర్మాద్యుపాయార్థే నాన్యధర్మేషు కారణమ్
ఒక గడిని గురించి మనసు, ఆ గడి తయారీలోనే ఉపయోగపడుతుంది, ఇతరత్రా కాదు. అలాగే ధర్మానికి, దాని సాధనకు, ఇతర ధర్మాల్లో కారణం ఉండదు.
పూర్వే సముద్రే యః పన్థా న స గచ్ఛతి పశ్చిమమ్ ఏకః పన్థా హి మోక్షస్య తచ్ ఛృణుధ్వం మమానఘాః
తూర్పు సముద్రానికి వెళ్లే మార్గం, పడమర సముద్రానికి తీసుకెళ్లదు. విముక్తికి ఒకే ఒక మార్గం ఉంది. దాన్ని నా నుండి వినండి, పాపరహితులారా.
క్షమయా క్రోధమ్ ఉచ్ఛిన్ద్యాత్ కామం సంకల్పవర్జనాత్ సత్త్వసంసేవనాద్ ధీరో నిద్రామ్ ఉచ్ఛేత్తుమ్ అర్హతి
క్షమతో కోపాన్ని తొలగించాలి. కోరికలను వదిలి, ఆశలను తొలగించాలి. మంచి స్వభావం కలిగినవారిని సేవించడం ద్వారా, ధైర్యవంతుడు నిద్రను కూడా జయించగలడు.
అప్రమాదాద్ భయం రక్షేద్ రక్షేత్ క్షేత్రం చ సంవిదమ్ ఇచ్ఛాం ద్వేషం చ కామం చ ధైర్యేణ వినివర్తయేత్
జాగ్రత్తతో భయాన్ని దూరం చేయాలి. మనసు స్థితిని కూడా కాపాడాలి. ఆశ, ద్వేషం, కోరికలను ధైర్యంతో నియంత్రించాలి.
నిద్రాం చ ప్రతిభాం చైవ జ్ఞానాభ్యాసేన తత్త్వవిత్ ఉపద్రవాంస్ తథా యోగీ హితజీర్ణమితాశనాత్
నిజాన్ని తెలిసినవాడు, జ్ఞానాభ్యాసంతో నిద్రను, మాంద్యాన్ని జయించాలి. అలాగే యోగి, మితాహారంతో కలిగే ఉపద్రవాలను కూడా దూరం చేయాలి.
లోభం మోహం చ సంతోషాద్ విషయాంస్ తత్త్వదర్శనాత్ అనుక్రోశాద్ అధర్మం చ జయేద్ ధర్మమ్ ఉపేక్షయా
లోభాన్ని, మోహాన్ని సంతృప్తితో జయించాలి. విషయాలను తత్త్వజ్ఞానంతో అధిగమించాలి. అధర్మాన్ని కరుణతో, ధర్మాన్ని నిర్లక్ష్యంతో జయించాలి.
ఆయత్యా చ జయేద్ ఆశాం సామర్థ్యం సఙ్గవర్జనాత్ అనిత్యత్వేన చ స్నేహం క్షుధాం యోగేన పణ్డితః
భవిష్యత్తుపై ఆశను ముందుగా ఆలోచించడం ద్వారా జయించాలి. సామర్థ్యాన్ని అనురాగాన్ని వదిలిపెట్టి అధిగమించాలి. అనిత్యతను గుర్తించి మమకారాన్ని జయించాలి. ఆకలిని నియమంతో అదుపులో పెట్టుకోవాలి, ఓ జ్ఞానీ.