జ్ఞాతిభేదభయాత్ కృష్ణస్ తమ్ ఉపేక్షితవాంస్ తదా అపయాతే తదాక్రూరే నావర్షత్ పాకశాసనః
బంధువుల మధ్య విభేద భయంతో కృష్ణుడు అప్పట్లో అతన్ని పట్టించుకోలేదు. అగ్రూరుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత వర్షదేవుడు వానను కురిపించలేదు.
అనావృష్ట్యా తదా రాష్ట్రమ్ అభవద్ బహుధా కృశమ్ తతః ప్రసాదయామ్ ఆసుర్ అక్రూరం కుకురాన్ధకాః
ఆ వర్షాభావంతో ఆ దేశం బాగా క్షీణించిపోయింది. అందుకే కుకురులు, అంధకులు అగ్రూరుని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు.
పునర్ ద్వారవతీం ప్రాప్తే తస్మిన్ దానపతౌ తతః ప్రవవర్ష సహస్రాక్షః కక్షే జలనిధేస్ తదా
ఆ దానధనుడైన అగ్రూరుడు మళ్లీ ద్వారకకు వచ్చినప్పుడు, సహస్రలోచనుడు సముద్రతీర ప్రాంతంలో వానను కురిపించాడు.
కన్యాం చ వాసుదేవాయ స్వసారం శీలసంమతామ్ అక్రూరః ప్రదదౌ ధీమాన్ ప్రీత్యర్థం మునిసత్తమాః
అగ్రూరుడు, మేధావి, తన సోదరిని శీలవంతురాలిని వాసుదేవునికి పెళ్లి చేసి ఇచ్చాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా, ప్రేమతో.
అథ విజ్ఞాయ యోగేన కృష్ణో బభ్రుగతం మణిమ్ సభామధ్యగతః ప్రాహ తమ్ అక్రూరం జనార్దనః
తర్వాత కృష్ణుడు యోగబలంతో ఆ మణి బభ్రువుని వద్దకు వెళ్లినదని తెలుసుకొని, సభ మధ్యలో ఉన్న అగ్రూరుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
యత్ తద్ రత్నం మణివరం తవ హస్తగతం విభో తత్ ప్రయచ్ఛ చ మానార్హ మయి మానార్యకం కృథాః
ప్రభూ! నీ చేతిలో ఉన్న ఆ ఉత్తమ రత్నాన్ని నాకు ఇవ్వు; నన్ను అవమానించవద్దు.
షష్టివర్షగతే కాలే యో రోషో ఽభూన్ మమానఘ స సంరూఢో ఽసకృత్ ప్రాప్తస్ తతః కాలాత్యయో మహాన్
అరవై సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, నాలో ఉన్న కోపం, పాపరహితుడా, పెరిగి, పునఃపునః ఉద్భవించింది; అందువల్ల గొప్ప ఆలస్యం ఏర్పడింది.
స తతః కృష్ణవచనాత్ సర్వసాత్వతసంసది ప్రదదౌ తం మణిం బభ్రుర్ అక్లేశేన మహామతిః
అప్పుడు కృష్ణుని మాట విని, బభ్రువు, మహామతి, సాత్వతుల సభలో ఆ మణిని ఎటువంటి బాధ లేకుండా ఇచ్చాడు.
తతస్ తమ్ ఆర్జవాత్ ప్రాప్తం బభ్రోర్ హస్తాద్ అరిందమః దదౌ హృష్టమనాః కృష్ణస్ తం మణిం బభ్రవే పునః
తర్వాత శత్రువులను సంహరించే కృష్ణుడు, బభ్రువు చేతిలో నిజాయితీగా పొందిన ఆ మణిని ఆనందంతో తిరిగి బభ్రువుకే ఇచ్చాడు.
స కృష్ణహస్తాత్ సంప్రాప్తం మణిరత్నం స్యమన్తకమ్ ఆబధ్య గాన్దినీపుత్రో విరరాజాంశుమాన్ ఇవ
కృష్ణుని చేతిలోనుంచి స్యమంతక మణిని పొందిన గాంధినీ కుమారుడు, దానిని ధరించి, ప్రకాశవంతమైన సూర్యునిలా మెరిసిపోయాడు.
అహో సుమహద్ ఆఖ్యానం భవతా పరికీర్తితమ్ భారతానాం చ సర్వేషాం పార్థివానాం తథైవ చ
ఓహో! మీరు ఎంత గొప్ప కథను వివరించారు! భారతులందరి గురించి, రాజులందరి గురించి కూడా చెప్పారు.
దేవానాం దానవానాం చ గన్ధర్వోరగరక్షసామ్ దైత్యానామ్ అథ సిద్ధానాం గుహ్యకానాం తథైవ చ
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులు, దైత్యులు, సిద్ధులు, గుహ్యకులు — వీళ్ల గురించి కూడా వివరించారు.
అత్యద్భుతాని కర్మాణి విక్రమా ధర్మనిశ్చయాః వివిధాశ్ చ కథా దివ్యా జన్మ చాగ్ర్యమ్ అనుత్తమమ్
అత్యద్భుతమైన కార్యాలు, పరాక్రమాలు, ధర్మ నిశ్చయాలు, అనేక దివ్య కథలు, అలాగే అత్యుత్తమమైన, అపూర్వమైన జన్మ — ఇవన్నీ చెప్పబడ్డాయి.
సృష్టిః ప్రజాపతేః సమ్యక్ త్వయా ప్రోక్తా మహామతే ప్రజాపతీనాం సర్వేషాం గుహ్యకాప్సరసాం తథా
ప్రముఖ జ్ఞానవంతుడా! ప్రజాపతికి సంబంధించిన సృష్టిని నీవు సరిగ్గా వివరించావు. అంతే కాకుండా, అన్ని ప్రజాపతులు, గుహ్యకులు, అప్సరసలు గురించి కూడా వివరించావు.
స్థావరం జఙ్గమం సర్వమ్ ఉత్పన్నం వివిధం జగత్ త్వయా ప్రోక్తం మహాభాగ శ్రుతం చైతన్ మనోహరమ్
స్థావరమైనవి, జంగమమైనవి, ఈ విభిన్నమైన జగత్తులో ఉన్న ప్రతిదీ నీవు వివరించావు, మహాభాగుడా! ఈ అందమైన కథను మేము వినాము.
కథితం పుణ్యఫలదం పురాణం శ్లక్ష్ణయా గిరా మనఃకర్ణసుఖం సమ్యక్ ప్రీణాత్య్ అమృతసంమితమ్
పుణ్యఫలాన్ని ఇచ్చే పురాణాన్ని మృదువైన మాటల్లో, మనస్సుకు, చెవులకు హాయిగా, అమృతంతో సమానంగా, సంతోషాన్ని కలిగించేలా నీవు వివరించావు.
ఇదానీం శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామః సకలం మణ్డలం భువః వక్తుమ్ అర్హసి సర్వజ్ఞ పరం కౌతూహలం హి నః
ఇప్పుడేమో మేము భూమి మొత్తం పరిధి గురించి వినాలని కోరుతున్నాము. సర్వజ్ఞుడవైన నీవు దయచేసి వివరించాలి. మాకు దీనిపై గొప్ప ఆసక్తి ఉంది.
యావన్తః సాగరా ద్వీపాస్ తథా వర్షాణి పర్వతాః వనాని సరితః పుణ్యదేవాదీనాం మహామతే
ఎన్ని సముద్రాలు, ద్వీపాలు, భూభాగాలు, పర్వతాలు, అడవులు, నదులు ఉన్నాయో, అలాగే పుణ్యదేవతలు మొదలైనవారి గురించి కూడా, మహామతి నీవు వివరించాలి.
యత్ప్రమాణమ్ ఇదం సర్వం యదాధారం యదాత్మకమ్ సంస్థానమ్ అస్య జగతో యథావద్ వక్తుమ్ అర్హసి
ఇవి అన్నింటి పరిమాణం ఎంత? ఇవి ఏదిపై ఆధారపడి ఉన్నాయి? స్వభావం ఏమిటి? ఈ జగత్తు నిర్మాణాన్ని యథావిధిగా నీవు వివరించాలి.
మునయః శ్రూయతామ్ ఏతత్ సంక్షేపాద్ వదతో మమ నాస్య వర్షశతేనాపి వక్తుం శక్యో ఽతివిస్తరః
మునులారా! నేను సంక్షిప్తంగా చెప్పేది వినండి. ఎందుకంటే, వంద సంవత్సరాలు చెప్పినా దీని పూర్తి వివరాన్ని వివరించడం సాధ్యం కాదు.
జమ్బూప్లక్షాహ్వయౌ ద్వీపౌ శాల్మలశ్ చాపరో ద్విజాః కుశః క్రౌఞ్చస్ తథా శాకః పుష్కరశ్ చైవ సప్తమః
జంబూ, ప్లక్ష అనే రెండు ద్వీపాలు ఉన్నాయి. శాల్మల ద్వీపం మరొకటి. కుశ, క్రౌంచ, అలాగే శాక ద్వీపాలు, ఏడవది పుష్కర ద్వీపం.
ఏతే ద్వీపాః సముద్రైస్ తు సప్త సప్తభిర్ ఆవృతాః లవణేక్షుసురాసర్పిర్ దధిదుగ్ధజలైః సమమ్
ఈ ద్వీపాలన్నీ ఏడు సముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడ్డాయి. అవి ఉప్పు, చెరకు రసం, మద్యం, నెయ్యి, పెరుగు, పాలు, నీరు — ఈ క్రమంలో ఉన్నాయి.
జమ్బూద్వీపః సమస్తానామ్ ఏతేషాం మధ్యసంస్థితః తస్యాపి మధ్యే విప్రేన్ద్రా మేరుః కనకపర్వతః
ఈ ద్వీపాలన్నింటిలో మధ్యలో జంబూద్వీపం ఉంది. దాని మధ్యలో, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, మేరు అనే బంగారు పర్వతం నిలిచిఉంది.
చతురశీతిసాహస్రైర్ యోజనైస్ తస్య చోచ్ఛ్రయః ప్రవిష్టః షోడశాధస్తాద్ ద్వాత్రింశన్ మూర్ధ్ని విస్తృతః
దాని ఎత్తు ఎనభై నాలుగు వేల యోజనాలు. పదహారు వేల యోజనాలు క్రిందికి విస్తరించి, పైభాగంలో ముప్పై రెండు వేల యోజనాలు విస్తరించి ఉంది.
మూలే షోడశసాహస్రైర్ విస్తారస్ తస్య సర్వతః భూపద్మస్యాస్య శైలో ఽసౌ కర్ణికాకారసంస్థితః
దాని అడుగున అన్ని వైపులా పదహారు వేల యోజనాల విస్తీర్ణం ఉంది. ఈ పర్వతం భూమి పద్మానికి మధ్య భాగంలా, కర్ణికాకారంలో ఉంది.
హిమవాన్ హేమకూటశ్ చ నిషధస్ తస్య దక్షిణే నీలః శ్వేతశ్ చ శృఙ్గీ చ ఉత్తరే వర్షపర్వతాః
దాని దక్షిణ భాగంలో హిమవంతు, హేమకూట, నిషధ పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర భాగంలో నీల, శ్వేత, శృంగి అనే వర్షపర్వతాలు ఉన్నాయి.
లక్షప్రమాణౌ ద్వౌ మధ్యే దశహీనాస్ తథాపరే సహస్రద్వితయోచ్ఛ్రాయాస్ తావద్విస్తారిణశ్ చ తే
వాటిలో రెండు పర్వతాలు లక్ష యోజనాల పరిమాణంలో ఉన్నాయి. మిగతావి వాటికంటే పది వేల యోజనాలు తక్కువ. వాటి ఎత్తు రెండు వేల యోజనాలు, అంతే విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి.
భారతం ప్రథమం వర్షం తతః కింపురుషం స్మృతమ్ హరివర్షం తథైవాన్యన్ మేరోర్ దక్షిణతో ద్విజాః
మొదటి వర్షం భరతవర్షం, తరువాత కింపురుష వర్షం, అలాగే హరివర్షం — ఇవన్నీ మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా ఉన్నాయి, ద్విజులారా.
రమ్యకం చోత్తరం వర్షం తస్యైవ తు హిరణ్మయమ్ ఉత్తరాః కురవశ్ చైవ యథా వై భారతం తథా
ఉత్తరంగా రమ్యక వర్షం, ఆ తరువాత హిరణ్మయ వర్షం, అలాగే ఉత్తరకురు వర్షం కూడా ఉన్నాయి. ఇవి భరతవర్షంలానే ఉన్నాయి.
నవసాహస్రమ్ ఏకైకమ్ ఏతేషాం ద్విజసత్తమాః ఇలావృతం చ తన్మధ్యే సౌవర్ణో మేరుర్ ఉచ్ఛ్రితః
ఈ వర్షాలలో ప్రతి ఒక్కటి తొమ్మిది వేల యోజనాల పరిమాణంలో ఉన్నాయి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా! వాటి మధ్యలో ఇలావృతం ఉంది, అందులో బంగారు మేరు పర్వతం ఎత్తుగా నిలిచిఉంది.