కర్మణా జాయతే ప్రేత్య మూర్తిమాన్ షోడశాత్మకః విద్యయా జాయతే నిత్యమ్ అవ్యక్తం హ్య్ అక్షరాత్మకమ్
కర్మ వల్ల మరణానంతరం పదహారు అవయవాలతో కూడిన శరీరాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానంతో ఎప్పుడూ అవ్యక్తమైన, అక్షర స్వరూపాన్ని పొందుతాడు.
కర్మ త్వ్ ఏకే ప్రశంసన్తి స్వల్పబుద్ధిరతా నరాః తేన తే దేహజాలేన రమయన్త ఉపాసతే
కొంతమంది తక్కువ జ్ఞానంతో ఉన్నవారు కర్మను ప్రశంసిస్తారు. వారు శరీర బంధంలో ఆనందిస్తూ, దానిని ఆరాధిస్తారు.
యే తు బుద్ధిం పరాం ప్రాప్తా ధర్మనైపుణ్యదర్శినః న తే కర్మ ప్రశంసన్తి కూపం నద్యాం పిబన్న్ ఇవ
ధర్మాన్ని లోతుగా గ్రహించిన జ్ఞానులు, నదిలో నీరు ఉన్నప్పుడు బావిలో నీరు తాగడం ఎలా అనవసరో, అలాగే కర్మలను పొగడరు.
కర్మణాం ఫలమ్ ఆప్నోతి సుఖదుఃఖే భవాభవౌ విద్యయా తద్ అవాప్నోతి యత్ర గత్వా న శోచతి
కర్మల వల్ల మనకు సుఖదుఃఖాలు, జననం మరణం వస్తాయి. కానీ జ్ఞానంతో మనం అక్కడికి చేరతాము, అక్కడికి వెళ్లినవాడు ఇక దుఃఖించడు.
న మ్రియతే యత్ర గత్వా యత్ర గత్వా న జాయతే న జీర్యతే యత్ర గత్వా యత్ర గత్వా న వర్ధతే
ఆ స్థితికి చేరినవాడు ఇక మరణించడు, జనించడు, వృద్ధాప్యం రాదు, పెరుగడు కూడా.
యత్ర తద్ బ్రహ్మ పరమమ్ అవ్యక్తమ్ అచలం ధ్రువమ్ అవ్యాకృతమ్ అనాయామమ్ అమృతం చాధియోగవిత్
అక్కడ పరమమైన, అవ్యక్తమైన, అచలమైన, శాశ్వతమైన, మార్పులేని, సులభమైన, అమృతమైన బ్రహ్మం ఉంది. దాన్ని జ్ఞానంలో లీనమైనవారు తెలుసుకుంటారు.
ద్వంద్వైర్ న యత్ర బాధ్యన్తే మానసేన చ కర్మణా సమాః సర్వత్ర మైత్రాశ్ చ సర్వభూతహితే రతాః
అక్కడ ద్వంద్వాలు బాధించవు, మనసు లేదా కర్మల వల్ల కలిగే బాధలు ఉండవు. వారు అందరిలో సమంగా ఉంటారు, అందరికీ మిత్రులై, సమస్త జీవుల హితంలో ఆనందిస్తారు.
విద్యామయో ఽన్యః పురుషో ద్విజాః కర్మమయో ఽపరః విప్రాశ్ చన్ద్రసమస్పర్శః సూక్ష్మయా కలయా స్థితః
ఓ ద్విజులారా! ఒకడు జ్ఞానమయుడు, ఇంకొకడు కర్మమయుడు. జ్ఞానులు చంద్రుని మృదుత్వంలా సున్నితంగా, సూక్ష్మంగా స్థిరంగా ఉంటారు.
తద్ ఏతద్ ఋషిణా ప్రోక్తం విస్తరేణానుగీయతే న వక్తుం శక్యతే ద్రష్టుం చక్రతన్తుమ్ ఇవామ్బరే
ఇది ఋషి చెప్పినది, విస్తృతంగా పాడబడింది. ఇది పూర్తిగా వివరించలేము, ఆకాశంలో చక్రపు దారాన్ని చూడలేము కదా.
ఏకాదశవికారాత్మా కలాసంభారసంభృతః మూర్తిమాన్ ఇతి తం విద్యాద్ విప్రాః కర్మగుణాత్మకమ్
ఓ జ్ఞానులారా! పదకొండు రూపాల కలిగినవాడు, అన్ని శక్తుల సమాహారంగా, కర్మగుణాలతో కూడినవాడని తెలుసుకోండి.
దేవో యః సంశ్రితస్ తస్మిన్ బుద్ధీన్దుర్ ఇవ పుష్కరే క్షేత్రజ్ఞం తం విజానీయాన్ నిత్యం యోగజితాత్మకమ్
యవనికలో చంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అంతరాత్మలో బుద్ధి ప్రకాశించే ఆ దేవుడిని, క్షేత్రజ్ఞుడిని, యోగంతో స్వయాన్ని జయించుకున్నవాడిగా తెలుసుకో.
తమో రజశ్ చ సత్త్వం చ జ్ఞేయం జీవగుణాత్మకమ్ జీవమ్ ఆత్మగుణం విద్యాద్ ఆత్మానం పరమాత్మనః
తమోగుణం, రజోగుణం, సత్త్వగుణం ఇవన్నీ జీవుని లక్షణాలు. జీవుడు ఆత్మ యొక్క లక్షణం. ఆత్మ పరమాత్మకు చెందింది అని తెలుసుకో.
సచేతనం జీవగుణం వదన్తి స చేష్టతే జీవగుణం చ సర్వమ్ తతః పరం క్షేత్రవిదో వదన్తి ప్రకల్పయన్తో భువనాని సప్త
జీవుని లక్షణం చైతన్యమని, అది క్రియాశీలమని చెబుతారు. ఈ లోకంలోని అన్నీ జీవుని లక్షణమే. దాని దాటి, క్షేత్రజ్ఞులు ఏడు లోకాలను ఊహిస్తూ, పరమాన్ని ప్రకటిస్తారు.
ప్రకృత్యాస్ తు వికారా యే క్షేత్రజ్ఞాస్ తే పరిశ్రుతాః తే చైనం న ప్రజానన్తి న జానాతి స తాన్ అపి
ప్రకృతిలోని మార్పులు క్షేత్రజ్ఞులుగా ప్రసిద్ధి. కానీ వారు ఆ పరమాత్మను తెలుసుకోరు, అతడూ వారిని తెలుసుకోడు.
తైశ్ చైవ కురుతే కార్యం మనఃషష్ఠైర్ ఇహేన్ద్రియైః సుదాన్తైర్ ఇవ సంయన్తా దృఢః పరమవాజిభిః
మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియాలతో కలిసి, వశమైన మంచి గుర్రాలతో రథసారధి ఎలా నడిపిస్తాడో, అలాగే ఇక్కడ కార్యం జరుగుతుంది.
ఇన్ద్రియేభ్యః పరా హ్య్ అర్థా అర్థేభ్యః పరమం మనః మనసస్ తు పరా బుద్ధిర్ బుద్ధేర్ ఆత్మా మహాన్ పరః
ఇంద్రియాలకు అర్థాలు పైగా, అర్థాలకు మనస్సు పైగా, మనస్సుకు బుద్ధి పైగా, బుద్ధికి ఆత్మ మహత్తరమైనది.
మహతః పరమ్ అవ్యక్తమ్ అవ్యక్తాత్ పరతో ఽమృతమ్ అమృతాన్ న పరం కించిత్ సా కాష్ఠా పరమా గతిః
మహత్తు కన్నా అవ్యక్తం పైగా, అవ్యక్తం కన్నా అమృతం పైగా. అమృతాన్ని దాటి మరొకటి లేదు. అదే పరమ గమ్యం, పరమ స్థితి.
ఏవం సర్వేషు భూతేషు గూఢాత్మా న ప్రకాశతే దృశ్యతే త్వ్ అగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః
అలా ఆత్మ అన్ని జీవుల్లో దాగి ఉంటుంది, బయట కనిపించదు. కానీ సూక్ష్మమైన, తపస్సుతో కూడిన బుద్ధి ఉన్నవారు దాన్ని గ్రహిస్తారు.
అన్తరాత్మని సంలీయ మనఃషష్ఠాని మేధయా ఇన్ద్రియైర్ ఇన్ద్రియార్థాంశ్ చ బహుచిత్తమ్ అచిన్తయన్
మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలను బుద్ధితో అంతరాత్మలో లీనం చేసి, ఇంద్రియాల విషయాలను ఆలోచించకుండా, మనస్సు ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
ధ్యానే ఽపి పరమం కృత్వా విద్యాసంపాదితం మనః అనీశ్వరః ప్రశాన్తాత్మా తతో గచ్ఛేత్ పరం పదమ్
జ్ఞానంతో సంపూర్ణమైన మనస్సును ధ్యానంలో పరమ స్థితికి చేర్చినవాడు, కోరికలు లేని, ప్రశాంతమైనవాడు, ఆపై పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
ఇన్ద్రియాణాం తు సర్వేషాం వశ్యాత్మా చలితస్మృతిః ఆత్మనః సంప్రదానేన మర్త్యో మృత్యుమ్ ఉపాశ్నుతే
ఇంద్రియాలన్నింటికీ లోబడి, మనస్సు చంచలమై, జ్ఞాపకం తగ్గిపోయినప్పుడు, మనిషి తనను తాను ఇంద్రియాలకు అప్పగిస్తే, మరణాన్ని అనుభవిస్తాడు.
విహత్య సర్వసంకల్పాన్ సత్త్వే చిత్తం నివేశయేత్ సత్త్వే చిత్తం సమావేశ్య తతః కాలఞ్జరో భవేత్
అన్ని కోరికలను విడిచిపెట్టి, మనస్సును పవిత్రతలో నిలిపితే, ఆ పవిత్రతలో మనస్సు స్థిరపడినవాడు క్షీణత నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
చిత్తప్రసాదేన యతిర్ జహాతీహ శుభాశుభమ్ ప్రసన్నాత్మాత్మని స్థిత్వా సుఖమ్ అత్యన్తమ్ అశ్నుతే
మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, యతి ఇక్కడ శుభాశుభాలను వదిలిపెడతాడు. ప్రశాంతమైన ఆత్మతో తనలో తాను నిలిచి, పరమానందాన్ని పొందుతాడు.
లక్షణం తు ప్రసాదస్య యథా స్వప్నే సుఖం భవేత్ నిర్వాతే వా యథా దీపో దీప్యమానో న కమ్పతే
ప్రశాంతత లక్షణం ఏమిటంటే, కలలో కలిగే ఆనందంలా, గాలిలేని చోట దీపం ఎలా కంపించకుండా వెలిగిపోతుందో అలాగే ఉంటుంది.
ఏవం పూర్వాపరే రాత్రే యుఞ్జన్న్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా లఘ్వాహారో విశుద్ధాత్మా పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మని
ఇలా రాత్రింబవళ్ళు ఆత్మను ఆత్మతో నియంత్రిస్తూ, తక్కువగా తినుతూ, శుద్ధమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు తనలో తాను ఆత్మను దర్శిస్తాడు.
రహస్యం సర్వవేదానామ్ అనైతిహ్యమ్ అనాగమమ్ ఆత్మప్రత్యాయకం శాస్త్రమ్ ఇదం పుత్రానుశాసనమ్
ఈ ఉపదేశం, కుమారునికి చెప్పబడినది, అన్ని వేదాల రహస్యమైనది; ఇది పురాణాలపై గానీ, ఇతర గ్రంథాలపై గానీ ఆధారపడలేదు. స్వయంగా అనుభవించిన ఆత్మజ్ఞానమే దీనికి ఆధారం.
ధర్మాఖ్యానేషు సర్వేషు సత్యాఖ్యానేషు యద్ వసు దశవర్షసహస్రాణి నిర్మథ్యామృతమ్ ఉద్ధృతమ్
ధర్మం, సత్యం గురించి చెప్పిన అన్ని ఉపదేశాల్లో, పదివేల సంవత్సరాలుగా మథించి, అమృతంలా తీసిన సారం ఇదే.
నవనీతం యథా దధ్నః కాష్ఠాద్ అగ్నిర్ యథైవ చ తథైవ విదుషాం జ్ఞానం ముక్తిహేతోః సముద్ధృతమ్
పాలనుండి వెన్నను, కట్టిన చెక్కనుండి అగ్నిని ఎలా తీస్తారో, అలాగే ముక్తికోసం జ్ఞానాన్ని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
స్నాతకానామ్ ఇదం శాస్త్రం వాచ్యం పుత్రానుశాసనమ్ తద్ ఇదం నాప్రశాన్తాయ నాదాన్తాయ తపస్వినే
ఈ శాస్త్రం, కుమారునికి ఇచ్చే ఉపదేశం, విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేసినవారికి చెప్పాలి. కానీ మనస్సు ప్రశాంతంగా లేనివారికి, ఇంద్రియ నియమం లేనివారికి, తపస్సు చేసేవారికి చెప్పకూడదు.
నావేదవిదుషే వాచ్యం తథా నానుగతాయ చ నాసూయకాయానృజవే న చానిర్దిష్టకారిణే
వేదాలు తెలియని వారికి, గురువు మాట వినని వారికి, అసూయగలవారికి, నేరుగా ఉండని వారికి, నిర్ణీతమైన పనులు చేయని వారికి ఈ ఉపదేశం చెప్పకూడదు.