సమః సర్వేషు భూతేషు లభ్యాలభ్యేన వర్తయన్ ధూతపాప్మా తు తేజస్వీ లఘ్వాహారో జితేన్ద్రియః
ప్రతి జీవిలో సమభావంతో ఉండి, లాభనష్టాల్లో సమంగా ప్రవర్తిస్తూ, పాపాలు తొలగిపోయి, తేజోమయుడై, తక్కువ తినేవాడై, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు స్థిరంగా ఉంటాడు.
కామక్రోధౌ వశే కృత్వా నిషేవేద్ బ్రహ్మణః పదమ్ మనసశ్ చేన్ద్రియాణాం చ కృత్వైకాగ్ర్యం సమాహితః
కామక్రోధాలను వశపరిచి, మనసును, ఇంద్రియాలను ఏకాగ్రతతో కట్టడి చేసి, బ్రహ్మపదాన్ని సాధించాలి.
పూర్వరాత్రే పరార్ధే చ ధారయేన్ మన ఆత్మనః జన్తోః పఞ్చేన్ద్రియస్యాస్య యద్య్ ఏకం క్లిన్నమ్ ఇన్ద్రియమ్
రాత్రి చివరి భాగంలో మనసును స్థిరపరచాలి. ఐదు ఇంద్రియాలలో ఒక్కటి అయినా చంచలమైతే,
తతో ఽస్య స్రవతి ప్రజ్ఞా గిరేః పాదాద్ ఇవోదకమ్ మనసః పూర్వమ్ ఆదద్యాత్ కూర్మాణామ్ ఇవ మత్స్యహా
అప్పుడు జ్ఞానం కొండకాళ్ళ దగ్గర నీరు జారిపోవడం లాగానే పోతుంది. మొదట మనసును కట్టడి చేయాలి, తాబేళ్లను పట్టుకునే మత్స్యహారిలా.
తతః శ్రోత్రం తతశ్ చక్షుర్ జిహ్వా ఘ్రాణం చ యోగవిత్ తత ఏతాని సంయమ్య మనసి స్థాపయేద్ యది
తర్వాత చెవిని, తర్వాత కంటిని, నాలుకను, ముక్కును — ఇవన్నీ క్రమంగా నియంత్రించి, వాటిని మనసులో స్థాపించాలి.
తథైవాపోహ్య సంకల్పాన్ మనో హ్య్ ఆత్మని ధారయేత్ పఞ్చేన్ద్రియాణి మనసి హృది సంస్థాపయేద్ యది
అలాగే సంకల్పాలను విడిచిపెట్టి, మనసును ఆత్మలో నిలిపి, ఐదు ఇంద్రియాలను మనసులో, హృదయంలో స్థాపించాలి.
యదైతాన్య్ అవతిష్ఠన్తే మనఃషష్ఠాని చాత్మని ప్రసీదన్తి చ సంస్థాయాం తదా బ్రహ్మ ప్రకాశతే
ఈ ఆరు — మనసు, ఐదు ఇంద్రియాలు — ఆత్మలో స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడు బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది.
విధూమ ఇవ దీప్తార్చిర్ ఆదిత్య ఇవ దీప్తిమాన్ వైద్యుతో ఽగ్నిర్ ఇవాకాశే పశ్యన్త్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మని
పొగ లేకుండా వెలిగే దీపం లాగా, ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడిలా, ఆకాశంలో మెరుస్తున్న మెరుపులా, మనిషి తనలోని ఆత్మను తానే దర్శిస్తాడు.
సర్వం తత్ర తు సర్వత్ర వ్యాపకత్వాచ్ చ దృశ్యతే తం పశ్యన్తి మహాత్మానో బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః
అక్కడ, ఎక్కడైనా, అది అన్నిటిలో వ్యాపించి కనిపిస్తుంది. ఆ మహాత్ములు, జ్ఞానులు అయిన బ్రాహ్మణులు దాన్ని దర్శిస్తారు.
ధృతిమన్తో మహాప్రాజ్ఞాః సర్వభూతహితే రతాః ఏవం పరిమితం కాలమ్ ఆచరన్ సంశితవ్రతః
ధైర్యశాలులు, గొప్ప జ్ఞానులు, సమస్త భూతాల హితంలో నిమగ్నమైనవారు — ఇలా కొంతకాలం నిశ్చయంగా ఆచరిస్తారు.
ఆసీనో హి రహస్య్ ఏకో గచ్ఛేద్ అక్షరసామ్యతామ్ ప్రమోహో భ్రమ ఆవర్తో ఘ్రాణం శ్రవణదర్శనే
ఒంటరిగా, రహస్యంగా కూర్చుని, అక్షర స్వరూపంలో లీనమవుతాడు. మాయ, భ్రమ, కలకలం వాసన, వినికిడి, చూపు ఇంద్రియాలను కలవరపెడతాయి.
అద్భుతాని రసః స్పర్శః శీతోష్ణమారుతాకృతిః ప్రతిభాన్ ఉపసర్గాశ్ చ ప్రతిసంగృహ్య యోగతః
రుచులు, స్పర్శలు, చల్లదనం, వేడిమి, గాలివాటాలు, మెరుపులు, అంతరాయాలు — ఇవన్నీ యోగబలంతో నియంత్రించాలి.
తాంస్ తత్త్వవిద్ అనాదృత్య సామ్యేనైవ నివర్తయేత్ కుర్యాత్ పరిచయం యోగే త్రైలోక్యే నియతో మునిః
వాస్తవాన్ని తెలిసినవాడు ఇవన్నింటిని పట్టించుకోకుండా, సమభావంతో ఉపసంహరించాలి. నియమితుడైన ముని మూడు లోకాలలో యోగాన్ని అభ్యసించాలి.
గిరిశృఙ్గే తథా చైత్యే వృక్షమూలేషు యోజయేత్ సంనియమ్యేన్ద్రియగ్రామం కోష్ఠే భాణ్డమనా ఇవ
కొండ శిఖరంపై, దేవాలయంలో, చెట్టు వేరుల దగ్గర, ఇంద్రియ సమూహాన్ని కట్టడి చేసి, గదిలో ధనాన్ని కాపాడే మనిషిలా యోగ సాధన చేయాలి.
ఏకాగ్రం చిన్తయేన్ నిత్యం యోగాన్ నోద్విజతే మనః యేనోపాయేన శక్యేత నియన్తుం చఞ్చలం మనః
ఏకాగ్రతతో ఎప్పుడూ ధ్యానం చేయాలి. యోగ సాధనల వల్ల మనస్సు కలవరపడకూడదు. మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు దాన్ని ఏ విధంగా నియంత్రించగలిగితే, ఆ మార్గాన్ని ఉపయోగించాలి.
తత్ర యుక్తో నిషేవేత న చైవ విచలేత్ తతః శూన్యాగారాణి చైకాగ్రో నివాసార్థమ్ ఉపక్రమేత్
అక్కడ స్థిరంగా ఉండి, మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉండాలి. నివాసానికి ఖాళీ ఇళ్లను వెతికి, అక్కడే ఉండాలి.
నాతివ్రజేత్ పరం వాచా కర్మణా మనసాపి వా ఉపేక్షకో యతాహారో లబ్ధాలబ్ధసమో భవేత్
మాటలో, పనిలో, మనస్సులో కూడా హద్దు దాటి ప్రవర్తించకూడదు. ఏదైనా జరిగితే నిర్లిప్తంగా ఉండాలి. తినే విషయంలో మితంగా ఉండాలి. లాభం వచ్చినా, రాకపోయినా సమంగా చూడాలి.
యశ్ చైనమ్ అభినన్దేత యశ్ చైనమ్ అభివాదయేత్ సమస్ తయోశ్ చాప్య్ ఉభయోర్ నాభిధ్యాయేచ్ ఛుభాశుభమ్
ఎవరైనా పొగిడినా, నమస్కరించినా, ఇద్దరినీ సమంగా చూడాలి. వారి మంచి, చెడు ఉద్దేశ్యాల గురించి మనస్సులో ఆలోచించకూడదు.
న ప్రహృష్యేత లాభేషు నాలాభేషు చ చిన్తయేత్ సమః సర్వేషు భూతేషు సధర్మా మాతరిశ్వనః
లాభం వచ్చినప్పుడు ఆనందించకూడదు. నష్టమైందని బాధపడకూడదు. అన్ని జీవులపట్ల సమభావంతో, గాలి స్వభావాన్ని కలిగి ఉండాలి.
ఏవం స్వస్థాత్మనః సాధోః సర్వత్ర సమదర్శినః షణ్ మాసాన్ నిత్యయుక్తస్య శబ్దబ్రహ్మాభివర్తతే
ఇలా, ఎక్కడైనా సమదృష్టి కలిగి, స్వస్థతతో ఉండే సద్గురువు ఆరు నెలలు నిరంతరం సాధన చేస్తే, శబ్దబ్రహ్మను దాటి పోతాడు.
వేదనార్తాన్ పరాన్ దృష్ట్వా సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః ఏవం తు నిరతో మార్గం విరమేన్ న విమోహితః
ఇతరులు బాధపడుతున్నా చూసినా, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూడాలి. ఈ విధంగా మార్గంలో నిబద్ధతతో ఉండి, మాయలో పడకూడదు.
అపి వర్ణావకృష్టస్ తు నారీ వా ధర్మకాఙ్క్షిణీ తావ్ అప్య్ ఏతేన మార్గేణ గచ్ఛేతాం పరమాం గతిమ్
తక్కువ జాతికి చెందినవాడు అయినా, ధర్మాన్ని కోరే స్త్రీ అయినా, ఈ మార్గాన్ని అనుసరిస్తే, పరమ గమ్యాన్ని సాధించగలరు.
అజం పురాణమ్ అజరం సనాతనం యమ్ ఇన్ద్రియాతిగమ్ అగోచరం ద్విజాః అవేక్ష్య చేమాం పరమేష్ఠిసామ్యతాం ప్రయాన్త్య్ అనావృత్తిగతిం మనీషిణః
పుట్టుక లేని, పురాతనమైన, వృద్ధాప్యం రాని, శాశ్వతమైన, ఇంద్రియాలకు అందని పరమాత్మను తెలుసుకున్నవారు, ద్విజులారా, పరమ సమత్వాన్ని పొంది, తిరిగి రాని మార్గాన్ని చేరుతారు.
యద్య్ ఏవం వేదవచనం కురు కర్మ త్యజేతి చ కాం దిశం విద్యయా యాన్తి కాం చ గచ్ఛన్తి కర్మణా
వేదం 'కర్మ చేయాలి' అని, 'కర్మను వదిలేయాలి' అని చెప్పినపుడు, జ్ఞానంతో ఏ దారిలో వెళ్తారు? కర్మతో ఏ దారిలో వెళ్తారు?
ఏతద్ వై శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామస్ తద్ భవాన్ ప్రబ్రవీతు నః ఏతద్ అన్యోన్యవైరూప్యం వర్తతే ప్రతికూలతః
ఇది మేము వినాలనుకుంటున్నాము. మీరు మాకు చెప్పండి. ఇందులో పరస్పర విరుద్ధత ఉంది.
శృణుధ్వం మునిశార్దూలా యత్ పృచ్ఛధ్వం సమాసతః కర్మవిద్యామయౌ చోభౌ వ్యాఖ్యాస్యామి క్షరాక్షరౌ
మహర్షులారా, మీరు అడిగినదానిని సంక్షిప్తంగా వినండి. కర్మ మార్గం, జ్ఞాన మార్గం, నశ్వరమైనది, శాశ్వతమైనది రెండింటినీ నేను వివరంగా చెబుతాను.
యాం దిశం విద్యయా యాన్తి యాం గచ్ఛన్తి చ కర్మణా శృణుధ్వం సాంప్రతం విప్రా గహనం హ్య్ ఏతద్ ఉత్తరమ్
జ్ఞానంతో ఏ దారిలో వెళ్తారు, కర్మతో ఏ దారిలో వెళ్తారు — ఇప్పుడు వినండి బ్రాహ్మణులారా, ఇది చాలా లోతైన ప్రశ్న.
అస్తి ధర్మ ఇతి యుక్తం నాస్తి తత్రైవ యో వదేత్ యక్షస్య సాదృశ్యమ్ ఇదం యక్షస్యేదం భవేద్ అథ
ధర్మం ఉంది అని చెప్పినా సరే, లేదు అని చెప్పినా ఇదే చోటుకు వస్తుంది. ఇది యక్షుని స్వభావం, యక్షుని లక్షణం ఇదే.
ద్వావ్ ఇమావ్ అథ పన్థానౌ యత్ర వేదాః ప్రతిష్ఠితాః ప్రవృత్తిలక్షణో ధర్మో నివృత్తో వా విభాషితః
ఈ రెండు మార్గాల్లో వేదాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. ఒకటి కర్మ లక్షణం, మరొకటి విరక్తి లక్షణం. రెండింటినీ వేదాలు వివరించాయి.
కర్మణా బధ్యతే జన్తుర్ విద్యయా చ విముచ్యతే తస్మాత్ కర్మ న కుర్వన్తి యతయః పారదర్శినః
కర్మ వల్ల జీవి బంధించబడతాడు. జ్ఞానంతో విముక్తి పొందుతాడు. అందుకే పరమార్థాన్ని తెలిసిన యతులు కర్మ చేయరు.