న తద్ ఊర్ధ్వం న తిర్యక్ చ నాధో న చ పునః పునః న మధ్యే ప్రతిగృహ్ణీతే నైవ కించిన్ న కశ్చన
అది పైకి కాదు, అడ్డంగా కాదు, కిందా కాదు, మళ్ళీ మళ్ళీ కూడా కాదు. మధ్యలో ఏదీ తీసుకోదు, ఏదీ కూడా కాదు, ఎవ్వరూ కూడా కాదు.
సర్వే తత్స్థా ఇమే లోకా బాహ్యమ్ ఏషాం న కించన యద్య్ అప్య్ అగ్రే సమాగచ్ఛేద్ యథా బాణో గుణచ్యుతః
ఈ లోకాలు అన్నీ ఆ పరమాత్మలోనే ఉన్నాయి. వాటికి బయట ఎలాంటి వస్తువూ లేదు. అవన్నీ ముందుగా కలిసినా, అది విల్లు నుండి విడిచిన బాణంలా ఉంటుంది.
నైవాన్తం కారణస్యేయాద్ యద్య్ అపి స్యాన్ మనోజవః తస్మాత్ సూక్ష్మతరం నాస్తి నాస్తి స్థూలతరం తథా
మనస్సు ఎంత వేగంగా పోయినా, కారణానికి చివరను చేరుకోలేను. అందుకే, దానికన్నా సూక్ష్మమైనది లేదు, దానికన్నా స్థూలమైనది కూడా లేదు.
సర్వతఃపాణిపాదం తత్ సర్వతోక్షిశిరోముఖమ్ సర్వతఃశ్రుతిమల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య తిష్ఠతి
ఆ పరమాత్మకి అన్ని వైపులా చేతులు, కాళ్లు ఉన్నాయి. అన్ని వైపులా ముఖాలు, తలలు ఉన్నాయి. లోకంలో ఎక్కడైనా వినిపిస్తుంది. అన్నింటిని ఆవరించి నిలిచివుంటుంది.
తద్ ఏవాణోర్ అణుతరం తన్ మహద్భ్యో మహత్తరమ్ తద్ అన్తః సర్వభూతానాం ధ్రువం తిష్ఠన్ న దృశ్యతే
అది అతి సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మం, అతి గొప్పదానికన్నా గొప్పది. అది అన్ని జీవులలో ఉండి, స్థిరంగా ఉన్నా, కనపడదు.
అక్షరం చ క్షరం చైవ ద్వేధా భావో ఽయమ్ ఆత్మనః క్షరః సర్వేషు భూతేషు దివ్యం త్వ్ అమృతమ్ అక్షరమ్
క్షరమూ, అక్షరమూ — ఇవి ఆత్మ యొక్క రెండు స్వరూపాలు. క్షరం అన్నీ జీవులలో ఉంది. కానీ దివ్యమైన, అమృతమైనది అక్షరం.
నవద్వారం పురం కృత్వా హంసో హి నియతో వశీ ఈదృశః సర్వభూతస్య స్థావరస్య చరస్య చ
తొమ్మిది ద్వారాల నగరాన్ని నిర్మించుకుని, ఆ హంస నియమంతో, ఆత్మ నియంత్రణతో, స్థిరమైనదానిలోను, చలించే దానిలోను కూడా ఉంటుంది.
హానేనాభివికల్పానాం నరాణాం సంచయేన చ శరీరాణామ్ అజస్యాహుర్ హంసత్వం పారదర్శినః
వివిధ భేదాలతో ఉన్న మనుషుల శరీరాలు పోయినప్పుడు, వచ్చినప్పుడు, దాని ద్వారా పరమార్థాన్ని చూసేవారు ఆ హంసత్వాన్ని జన్మించనిదిగా అంటారు.
హంసోక్తం చ క్షరం చైవ కూటస్థం యత్ తద్ అక్షరమ్ తద్ విద్వాన్ అక్షరం ప్రాప్య జహాతి ప్రాణజన్మనీ
హంసగా చెప్పబడిన క్షరమూ, స్థిరంగా ఉండే అక్షరమూ — వీటిలో జ్ఞానము కలిగినవాడు అక్షరాన్ని పొందిన తర్వాత ప్రాణమూ, జన్మమూ వదిలేస్తాడు.
భవతాం పృచ్ఛతాం విప్రా యథావద్ ఇహ తత్త్వతః సాంఖ్యం జ్ఞానేన సంయుక్తం యద్ ఏతత్ కీర్తితం మయా
మీరు అడిగిన ప్రకారం, బ్రాహ్మణులారా, నేను ఇక్కడ సాంక్యాన్ని, జ్ఞానంతో కలిపి, నిజంగా వివరించాను.
యోగకృత్యం తు భో విప్రాః కీర్తయిష్యామ్య్ అతః పరమ్ ఏకత్వం బుద్ధిమనసోర్ ఇన్ద్రియాణాం చ సర్వశః
ఇప్పుడు, బ్రాహ్మణులారా, నేను యోగ సాధన గురించి చెప్పబోతున్నాను. అది బుద్ధి, మనస్సు, అన్ని ఇంద్రియాల ఏకత్వం.
ఆత్మనో వ్యాపినో జ్ఞానం జ్ఞానమ్ ఏతద్ అనుత్తమమ్ తద్ ఏతద్ ఉపశాన్తేన దాన్తేనాధ్యాత్మశీలినా
ఆత్మ అన్నీ వ్యాపించే జ్ఞానం — ఇది అత్యుత్తమమైనది. దాన్ని శాంతమైనవాడు, దండించినవాడు, అంతరంగానికి పట్టినవాడు తెలుసుకోవాలి.
ఆత్మారామేణ బుద్ధేన బోద్ధవ్యం శుచికర్మణా యోగదోషాన్ సముచ్ఛిద్య పఞ్చ యాన్ కవయో విదుః
ఆత్మలో ఆనందించే మనస్సు కలిగినవాడు, పవిత్రమైన పనులు చేసే వాడు, యోగానికి సంబంధించిన ఐదు దోషాలను తొలగించినవాడు — అలాంటి జ్ఞానిని ఇది గ్రహించాలి.
కామం క్రోధం చ లోభం చ భయం స్వప్నం చ పఞ్చమమ్ క్రోధం శమేన జయతి కామం సంకల్పవర్జనాత్
కామం, క్రోధం, లోభం, భయం, నిద్ర — ఇవే ఐదు. క్రోధాన్ని శాంతితో జయించాలి. కామాన్ని సంకల్పాన్ని వదిలిపెట్టడం ద్వారా జయించాలి.
సత్త్వసంసేవనాద్ ధీరో నిద్రామ్ ఉచ్ఛేత్తుమ్ అర్హతి ధృత్యా శిశ్నోదరం రక్షేత్ పాణిపాదం చ చక్షుషా
శుద్ధతను పెంచుకుంటూ ధైర్యవంతుడు నిద్రను తొలగించగలడు. పట్టుదలతో శిశ్నాన్ని, పొట్టను, చేతులు, కాళ్లు, కళ్లను కాపాడాలి.
చక్షుః శ్రోత్రం చ మనసా మనో వాచం చ కర్మణా అప్రమాదాద్ భయం జహ్యాద్ దమ్భం ప్రాజ్ఞోపసేవనాత్
మనస్సుతో కళ్లను, చెవులను నియంత్రించాలి. వాక్కుతో పనులను నియంత్రించాలి. అప్రమత్తతతో భయాన్ని వదిలేయాలి. జ్ఞానుల సహవాసంతో అహంభావాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
ఏవమ్ ఏతాన్ యోగదోషాఞ్ జయేన్ నిత్యమ్ అతన్ద్రితః అగ్నీంశ్ చ బ్రాహ్మణాంశ్ చాథ దేవతాః ప్రణమేత్ సదా
ఇలా యోగంలో వచ్చే లోపాలను ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా జయించాలి. అగ్నులను, బ్రాహ్మణులను, దేవతలను ఎల్లప్పుడూ గౌరవంగా నమస్కరించాలి.
వర్జయేద్ ఉద్ధతాం వాచం హింసాయుక్తాం మనోనుగామ్ బ్రహ్మతేజోమయం శుక్రం యస్య సర్వమ్ ఇదం జగత్
అహంకారంతో కూడిన మాటలు, హింసతో కూడిన మాటలు, మనసుకు అనుసరించే మాటలు మాట్లాడకూడదు. ఎందుకంటే ఈ లోకమంతా బ్రహ్మతేజస్సుతో కూడిన శుక్రం నుండి ఉద్భవించింది.
ఏతస్య భూతభూతస్య దృష్టం స్థావరజఙ్గమమ్ ధ్యానమ్ అధ్యయనం దానం సత్యం హ్రీర్ ఆర్జవం క్షమా
ఈ సర్వభూతాలకు మూలమైన పరమాత్మునికి, కదలని మరియు కదిలే ప్రతి దానికీ, ధ్యానం, అధ్యయనం, దానం, సత్యం, లజ్జ, నేరుగా ఉండటం, సహనం — ఇవన్నీ అతనివే.
శౌచం చైవాత్మనః శుద్ధిర్ ఇన్ద్రియాణాం చ నిగ్రహః ఏతైర్ వివర్ధతే తేజః పాప్మానం చాపకర్షతి
శౌచం, ఆత్మశుద్ధి, ఇంద్రియ నియమం — ఇవి ఉంటే తేజస్సు పెరుగుతుంది, పాపం తొలగిపోతుంది.
సమః సర్వేషు భూతేషు లభ్యాలభ్యేన వర్తయన్ ధూతపాప్మా తు తేజస్వీ లఘ్వాహారో జితేన్ద్రియః
ప్రతి జీవిలో సమభావంతో ఉండి, లాభనష్టాల్లో సమంగా ప్రవర్తిస్తూ, పాపాలు తొలగిపోయి, తేజోమయుడై, తక్కువ తినేవాడై, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు స్థిరంగా ఉంటాడు.
కామక్రోధౌ వశే కృత్వా నిషేవేద్ బ్రహ్మణః పదమ్ మనసశ్ చేన్ద్రియాణాం చ కృత్వైకాగ్ర్యం సమాహితః
కామక్రోధాలను వశపరిచి, మనసును, ఇంద్రియాలను ఏకాగ్రతతో కట్టడి చేసి, బ్రహ్మపదాన్ని సాధించాలి.
పూర్వరాత్రే పరార్ధే చ ధారయేన్ మన ఆత్మనః జన్తోః పఞ్చేన్ద్రియస్యాస్య యద్య్ ఏకం క్లిన్నమ్ ఇన్ద్రియమ్
రాత్రి చివరి భాగంలో మనసును స్థిరపరచాలి. ఐదు ఇంద్రియాలలో ఒక్కటి అయినా చంచలమైతే,
తతో ఽస్య స్రవతి ప్రజ్ఞా గిరేః పాదాద్ ఇవోదకమ్ మనసః పూర్వమ్ ఆదద్యాత్ కూర్మాణామ్ ఇవ మత్స్యహా
అప్పుడు జ్ఞానం కొండకాళ్ళ దగ్గర నీరు జారిపోవడం లాగానే పోతుంది. మొదట మనసును కట్టడి చేయాలి, తాబేళ్లను పట్టుకునే మత్స్యహారిలా.
తతః శ్రోత్రం తతశ్ చక్షుర్ జిహ్వా ఘ్రాణం చ యోగవిత్ తత ఏతాని సంయమ్య మనసి స్థాపయేద్ యది
తర్వాత చెవిని, తర్వాత కంటిని, నాలుకను, ముక్కును — ఇవన్నీ క్రమంగా నియంత్రించి, వాటిని మనసులో స్థాపించాలి.
తథైవాపోహ్య సంకల్పాన్ మనో హ్య్ ఆత్మని ధారయేత్ పఞ్చేన్ద్రియాణి మనసి హృది సంస్థాపయేద్ యది
అలాగే సంకల్పాలను విడిచిపెట్టి, మనసును ఆత్మలో నిలిపి, ఐదు ఇంద్రియాలను మనసులో, హృదయంలో స్థాపించాలి.
యదైతాన్య్ అవతిష్ఠన్తే మనఃషష్ఠాని చాత్మని ప్రసీదన్తి చ సంస్థాయాం తదా బ్రహ్మ ప్రకాశతే
ఈ ఆరు — మనసు, ఐదు ఇంద్రియాలు — ఆత్మలో స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడు బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది.
విధూమ ఇవ దీప్తార్చిర్ ఆదిత్య ఇవ దీప్తిమాన్ వైద్యుతో ఽగ్నిర్ ఇవాకాశే పశ్యన్త్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మని
పొగ లేకుండా వెలిగే దీపం లాగా, ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడిలా, ఆకాశంలో మెరుస్తున్న మెరుపులా, మనిషి తనలోని ఆత్మను తానే దర్శిస్తాడు.
సర్వం తత్ర తు సర్వత్ర వ్యాపకత్వాచ్ చ దృశ్యతే తం పశ్యన్తి మహాత్మానో బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః
అక్కడ, ఎక్కడైనా, అది అన్నిటిలో వ్యాపించి కనిపిస్తుంది. ఆ మహాత్ములు, జ్ఞానులు అయిన బ్రాహ్మణులు దాన్ని దర్శిస్తారు.
ధృతిమన్తో మహాప్రాజ్ఞాః సర్వభూతహితే రతాః ఏవం పరిమితం కాలమ్ ఆచరన్ సంశితవ్రతః
ధైర్యశాలులు, గొప్ప జ్ఞానులు, సమస్త భూతాల హితంలో నిమగ్నమైనవారు — ఇలా కొంతకాలం నిశ్చయంగా ఆచరిస్తారు.