న హ్య్ అయం చక్షుషా దృశ్యో న చ సర్వైర్ అపీన్ద్రియైః మనసా తు ప్రదీప్తేన మహాన్ ఆత్మా ప్రకాశతే
ఈ ఆత్మను కన్నుతో గానీ, ఇతర ఇంద్రియాలతో గానీ చూడలేరు. కానీ ప్రకాశవంతమైన మనస్సుతో మహాత్మను గ్రహించవచ్చు.
అశబ్దస్పర్శరూపం తచ్ చారసాగన్ధమ్ అవ్యయమ్ అశరీరం శరీరే స్వే నిరీక్షేత నిరిన్ద్రియమ్
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, వాసన లేని, నశించని, శరీరం లేని, ఇంద్రియాలు లేని ఆత్మను తన శరీరంలోనే చూడాలి.
అవ్యక్తం సర్వదేహేషు మర్త్యేషు పరమార్చితమ్ యో ఽనుపశ్యతి స ప్రేత్య కల్పతే బ్రహ్మభూయతః
అప్రకటితమైన, అన్ని శరీరాల్లో, మరణించేవారిలో అత్యంత పూజ్యమైనదాన్ని ఎవడు చూస్తాడో, అతడు మరణించిన తరువాత బ్రహ్మత్వాన్ని పొందుతాడు.
విద్యావినయసంపన్నబ్రాహ్మణే గవి హస్తిని శుని చైవ శ్వపాకే చ పణ్డితాః సమదర్శినః
విద్య, వినయంతో కూడిన బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, ఏనుగును, కుక్కను, కుక్కను తినేవాడిని కూడా పండితులు సమంగా చూస్తారు.
స హి సర్వేషు భూతేషు జఙ్గమేషు ధ్రువేషు చ వసత్య్ ఏకో మహాన్ ఆత్మా యేన సర్వమ్ ఇదం తతమ్
ఎల్లా ప్రాణుల్లో, చలించేవాళ్లలో, స్థిరంగా ఉన్నవాళ్లలో, ఒక్క మహాత్మే ఉన్నాడు. అతడే ఈ సర్వాన్ని వ్యాపించాడని తెలుసుకోవాలి.
సర్వభూతేషు చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని యదా పశ్యతి భూతాత్మా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను ఎవడు చూస్తాడో, అతడు బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
యావాన్ ఆత్మని వేదాత్మా తావాన్ ఆత్మా పరాత్మని య ఏవం సతతం వేద సో ఽమృతత్వాయ కల్పతే
ఎంతమాత్రం ఆత్మను తనలో తెలుసుకుంటాడో, అంతే పరమాత్మలో ఆత్మ ఉంటుంది. ఇది ఎప్పుడూ తెలుసుకునే వాడు అమృతత్వానికి అర్హుడు.
సర్వభూతాత్మభూతస్య సర్వభూతహితస్య చ దేవాపి మార్గే ముహ్యన్తి అపదస్య పదైషిణః
అన్ని జీవుల ఆత్మగా, అందరికీ మేలు చేయువాడిగా మారినవారి మార్గంలో, దిక్కులేని స్థితిని కోరే వారికి దేవతలే కూడా అయోమయానికి గురవుతారు.
శకున్తానామ్ ఇవాకాశే మత్స్యానామ్ ఇవ చోదకే యథా గతిర్ న దృశ్యేత తథా జ్ఞానవిదాం గతిః
పక్షులు ఆకాశంలో ఎట్లా ఎక్కడికి వెళ్ళాయో మనకు కనపడదు. చేపలు నీటిలో ఎలా తిరుగుతాయో కూడా మనం చూడలేం. అలాగే జ్ఞానం కలిగినవారి మార్గం కూడా ఎవరికీ తెలియదు.
కాలః పచతి భూతాని సర్వాణ్య్ ఏవాత్మనాత్మని యస్మింస్ తు పచ్యతే కాలస్ తన్ న వేదేహ కశ్చన
కాలం అన్నీ జీవులను వాటి లోపలే మెల్లగా మార్చేస్తుంది. కానీ కాలమే ఎక్కడ కలిసిపోతుందో, దాన్ని ఇక్కడ ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు.
న తద్ ఊర్ధ్వం న తిర్యక్ చ నాధో న చ పునః పునః న మధ్యే ప్రతిగృహ్ణీతే నైవ కించిన్ న కశ్చన
అది పైకి కాదు, అడ్డంగా కాదు, కిందా కాదు, మళ్ళీ మళ్ళీ కూడా కాదు. మధ్యలో ఏదీ తీసుకోదు, ఏదీ కూడా కాదు, ఎవ్వరూ కూడా కాదు.
సర్వే తత్స్థా ఇమే లోకా బాహ్యమ్ ఏషాం న కించన యద్య్ అప్య్ అగ్రే సమాగచ్ఛేద్ యథా బాణో గుణచ్యుతః
ఈ లోకాలు అన్నీ ఆ పరమాత్మలోనే ఉన్నాయి. వాటికి బయట ఎలాంటి వస్తువూ లేదు. అవన్నీ ముందుగా కలిసినా, అది విల్లు నుండి విడిచిన బాణంలా ఉంటుంది.
నైవాన్తం కారణస్యేయాద్ యద్య్ అపి స్యాన్ మనోజవః తస్మాత్ సూక్ష్మతరం నాస్తి నాస్తి స్థూలతరం తథా
మనస్సు ఎంత వేగంగా పోయినా, కారణానికి చివరను చేరుకోలేను. అందుకే, దానికన్నా సూక్ష్మమైనది లేదు, దానికన్నా స్థూలమైనది కూడా లేదు.
సర్వతఃపాణిపాదం తత్ సర్వతోక్షిశిరోముఖమ్ సర్వతఃశ్రుతిమల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య తిష్ఠతి
ఆ పరమాత్మకి అన్ని వైపులా చేతులు, కాళ్లు ఉన్నాయి. అన్ని వైపులా ముఖాలు, తలలు ఉన్నాయి. లోకంలో ఎక్కడైనా వినిపిస్తుంది. అన్నింటిని ఆవరించి నిలిచివుంటుంది.
తద్ ఏవాణోర్ అణుతరం తన్ మహద్భ్యో మహత్తరమ్ తద్ అన్తః సర్వభూతానాం ధ్రువం తిష్ఠన్ న దృశ్యతే
అది అతి సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మం, అతి గొప్పదానికన్నా గొప్పది. అది అన్ని జీవులలో ఉండి, స్థిరంగా ఉన్నా, కనపడదు.
అక్షరం చ క్షరం చైవ ద్వేధా భావో ఽయమ్ ఆత్మనః క్షరః సర్వేషు భూతేషు దివ్యం త్వ్ అమృతమ్ అక్షరమ్
క్షరమూ, అక్షరమూ — ఇవి ఆత్మ యొక్క రెండు స్వరూపాలు. క్షరం అన్నీ జీవులలో ఉంది. కానీ దివ్యమైన, అమృతమైనది అక్షరం.
నవద్వారం పురం కృత్వా హంసో హి నియతో వశీ ఈదృశః సర్వభూతస్య స్థావరస్య చరస్య చ
తొమ్మిది ద్వారాల నగరాన్ని నిర్మించుకుని, ఆ హంస నియమంతో, ఆత్మ నియంత్రణతో, స్థిరమైనదానిలోను, చలించే దానిలోను కూడా ఉంటుంది.
హానేనాభివికల్పానాం నరాణాం సంచయేన చ శరీరాణామ్ అజస్యాహుర్ హంసత్వం పారదర్శినః
వివిధ భేదాలతో ఉన్న మనుషుల శరీరాలు పోయినప్పుడు, వచ్చినప్పుడు, దాని ద్వారా పరమార్థాన్ని చూసేవారు ఆ హంసత్వాన్ని జన్మించనిదిగా అంటారు.
హంసోక్తం చ క్షరం చైవ కూటస్థం యత్ తద్ అక్షరమ్ తద్ విద్వాన్ అక్షరం ప్రాప్య జహాతి ప్రాణజన్మనీ
హంసగా చెప్పబడిన క్షరమూ, స్థిరంగా ఉండే అక్షరమూ — వీటిలో జ్ఞానము కలిగినవాడు అక్షరాన్ని పొందిన తర్వాత ప్రాణమూ, జన్మమూ వదిలేస్తాడు.
భవతాం పృచ్ఛతాం విప్రా యథావద్ ఇహ తత్త్వతః సాంఖ్యం జ్ఞానేన సంయుక్తం యద్ ఏతత్ కీర్తితం మయా
మీరు అడిగిన ప్రకారం, బ్రాహ్మణులారా, నేను ఇక్కడ సాంక్యాన్ని, జ్ఞానంతో కలిపి, నిజంగా వివరించాను.
యోగకృత్యం తు భో విప్రాః కీర్తయిష్యామ్య్ అతః పరమ్ ఏకత్వం బుద్ధిమనసోర్ ఇన్ద్రియాణాం చ సర్వశః
ఇప్పుడు, బ్రాహ్మణులారా, నేను యోగ సాధన గురించి చెప్పబోతున్నాను. అది బుద్ధి, మనస్సు, అన్ని ఇంద్రియాల ఏకత్వం.
ఆత్మనో వ్యాపినో జ్ఞానం జ్ఞానమ్ ఏతద్ అనుత్తమమ్ తద్ ఏతద్ ఉపశాన్తేన దాన్తేనాధ్యాత్మశీలినా
ఆత్మ అన్నీ వ్యాపించే జ్ఞానం — ఇది అత్యుత్తమమైనది. దాన్ని శాంతమైనవాడు, దండించినవాడు, అంతరంగానికి పట్టినవాడు తెలుసుకోవాలి.
ఆత్మారామేణ బుద్ధేన బోద్ధవ్యం శుచికర్మణా యోగదోషాన్ సముచ్ఛిద్య పఞ్చ యాన్ కవయో విదుః
ఆత్మలో ఆనందించే మనస్సు కలిగినవాడు, పవిత్రమైన పనులు చేసే వాడు, యోగానికి సంబంధించిన ఐదు దోషాలను తొలగించినవాడు — అలాంటి జ్ఞానిని ఇది గ్రహించాలి.
కామం క్రోధం చ లోభం చ భయం స్వప్నం చ పఞ్చమమ్ క్రోధం శమేన జయతి కామం సంకల్పవర్జనాత్
కామం, క్రోధం, లోభం, భయం, నిద్ర — ఇవే ఐదు. క్రోధాన్ని శాంతితో జయించాలి. కామాన్ని సంకల్పాన్ని వదిలిపెట్టడం ద్వారా జయించాలి.
సత్త్వసంసేవనాద్ ధీరో నిద్రామ్ ఉచ్ఛేత్తుమ్ అర్హతి ధృత్యా శిశ్నోదరం రక్షేత్ పాణిపాదం చ చక్షుషా
శుద్ధతను పెంచుకుంటూ ధైర్యవంతుడు నిద్రను తొలగించగలడు. పట్టుదలతో శిశ్నాన్ని, పొట్టను, చేతులు, కాళ్లు, కళ్లను కాపాడాలి.
చక్షుః శ్రోత్రం చ మనసా మనో వాచం చ కర్మణా అప్రమాదాద్ భయం జహ్యాద్ దమ్భం ప్రాజ్ఞోపసేవనాత్
మనస్సుతో కళ్లను, చెవులను నియంత్రించాలి. వాక్కుతో పనులను నియంత్రించాలి. అప్రమత్తతతో భయాన్ని వదిలేయాలి. జ్ఞానుల సహవాసంతో అహంభావాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
ఏవమ్ ఏతాన్ యోగదోషాఞ్ జయేన్ నిత్యమ్ అతన్ద్రితః అగ్నీంశ్ చ బ్రాహ్మణాంశ్ చాథ దేవతాః ప్రణమేత్ సదా
ఇలా యోగంలో వచ్చే లోపాలను ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా జయించాలి. అగ్నులను, బ్రాహ్మణులను, దేవతలను ఎల్లప్పుడూ గౌరవంగా నమస్కరించాలి.
వర్జయేద్ ఉద్ధతాం వాచం హింసాయుక్తాం మనోనుగామ్ బ్రహ్మతేజోమయం శుక్రం యస్య సర్వమ్ ఇదం జగత్
అహంకారంతో కూడిన మాటలు, హింసతో కూడిన మాటలు, మనసుకు అనుసరించే మాటలు మాట్లాడకూడదు. ఎందుకంటే ఈ లోకమంతా బ్రహ్మతేజస్సుతో కూడిన శుక్రం నుండి ఉద్భవించింది.
ఏతస్య భూతభూతస్య దృష్టం స్థావరజఙ్గమమ్ ధ్యానమ్ అధ్యయనం దానం సత్యం హ్రీర్ ఆర్జవం క్షమా
ఈ సర్వభూతాలకు మూలమైన పరమాత్మునికి, కదలని మరియు కదిలే ప్రతి దానికీ, ధ్యానం, అధ్యయనం, దానం, సత్యం, లజ్జ, నేరుగా ఉండటం, సహనం — ఇవన్నీ అతనివే.
శౌచం చైవాత్మనః శుద్ధిర్ ఇన్ద్రియాణాం చ నిగ్రహః ఏతైర్ వివర్ధతే తేజః పాప్మానం చాపకర్షతి
శౌచం, ఆత్మశుద్ధి, ఇంద్రియ నియమం — ఇవి ఉంటే తేజస్సు పెరుగుతుంది, పాపం తొలగిపోతుంది.