నాభౌ నిధాయ హస్తౌ ద్వౌ శాన్తః పద్మాసనే స్థితః సంస్థాప్య దృష్టిం నాసాగ్రే ప్రాణాన్ ఆయమ్య వాగ్యతః
రెండు చేతులను నాభిపై ఉంచి, ప్రశాంతంగా, పద్మాసనంలో కూర్చొని, దృష్టిని ముక్కు చివరపై స్థిరపరిచి, ఊపిరిని నియంత్రించి, మాటను అదుపులో ఉంచాలి.
సమాహృత్యేన్ద్రియగ్రామం మనసా హృదయే మునిః ప్రణవం దీర్ఘమ్ ఉద్యమ్య సంవృతాస్యః సునిశ్చలః
ఇంద్రియాలను సమీకరించి, మనస్సును హృదయంలో నిలిపి, ముని నోరు మూసుకుని, కదలకుండా, దీర్ఘంగా ఓంకారాన్ని ఉచ్చరిస్తాడు.
రజసా తమసో వృత్తిం సత్త్వేన రజసస్ తథా సంఛాద్య నిర్మలే శాన్తే స్థితః సంవృతలోచనః
రజోగుణంతో తమోగుణపు ప్రభావాన్ని దాచిపెట్టి, సత్త్వగుణంతో రజోగుణాన్ని ఆపి, నిర్మలమైన, శాంతమైన స్థితిలో, ఇంద్రియాలను లోపలికి తీసుకుని, స్థిరంగా ఉండాలి.
హృత్పద్మకోటరే లీనం సర్వవ్యాపి నిరఞ్జనమ్ యుఞ్జీత సతతం యోగీ ముక్తిదం పురుషోత్తమమ్
యోగి తన మనసును ఎప్పుడూ హృదయ పద్మపు లోతుల్లో ఉన్న, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, మలినతలేని, ముక్తిని ఇచ్చే పరమాత్మతో ఏకత చేయాలి.
కరణేన్ద్రియభూతాని క్షేత్రజ్ఞే ప్రథమం న్యసేత్ క్షేత్రజ్ఞశ్ చ పరే యోజ్యస్ తతో యుఞ్జతి యోగవిత్
మొదట మన ఇంద్రియాలు, భూతాలను క్షేత్రజ్ఞునిలో కలిపి, ఆ క్షేత్రజ్ఞుని పరమాత్మతో ఐక్యం చేయాలి. యోగాన్ని తెలిసినవాడు ఇలా యోగాన్ని సాధిస్తాడు.
మనో యస్యాన్తమ్ అభ్యేతి పరమాత్మని చఞ్చలమ్ సంత్యజ్య విషయాంస్ తస్య యోగసిద్ధిః ప్రకాశితా
ఎవరైనా తన చంచలమైన మనసును అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, పరమాత్మలో నిలిపితే, అతనికి యోగసిద్ధి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
యదా నిర్విషయం చిత్తం పరే బ్రహ్మణి లీయతే సమాధౌ యోగయుక్తస్య తదాభ్యేతి పరం పదమ్
మనస్సు విషయాలపై ఆసక్తి లేకుండా పరబ్రహ్మలో లీనమైతే, యోగంలో స్థిరమైనవాడికి సమాధిలో పరమపదాన్ని పొందుతాడు.
అసంసక్తం యదా చిత్తం యోగినః సర్వకర్మసు భవత్య్ ఆనన్దమ్ ఆసాద్య తదా నిర్వాణమ్ ఋచ్ఛతి
యోగికి అన్ని కార్యాల్లో మనస్సు అనాసక్తంగా Bliss (ఆనందం)ను పొందినప్పుడు, అప్పుడు అతను మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
శుద్ధం ధామత్రయాతీతం తుర్యాఖ్యం పురుషోత్తమమ్ ప్రాప్య యోగబలాద్ యోగీ ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
యోగబలంతో, మూడు ధామాలను దాటి, తురీయమనే శుద్ధమైన, పరమపురుషుని చేరిన యోగి తప్పకుండా ముక్తిని పొందుతాడు.
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యః సర్వత్ర ప్రియదర్శనః సర్వత్రానిత్యబుద్ధిస్ తు యోగీ ముచ్యేత నాన్యథా
అన్ని వాంఛలనుండి విముక్తుడై, ఎక్కడైనా మేలును చూసేవాడై, ప్రతిదీ నశ్వరమని గ్రహించిన యోగికే ముక్తి లభిస్తుంది; లేదంటే కాదు.
ఇన్ద్రియాణి న సేవేత వైరాగ్యేణ చ యోగవిత్ సదా చాభ్యాసయోగేన ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
యోగాన్ని తెలిసినవాడు ఇంద్రియాలకు లోనవకుండా, విరక్తితో ఉండాలి. ఎప్పుడూ సాధనతో ఉండి, నిస్సందేహంగా ముక్తిని పొందుతాడు.
న చ పద్మాసనాద్ యోగో న నాసాగ్రనిరీక్షణాత్ మనసశ్ చేన్ద్రియాణాం చ సంయోగో యోగ ఉచ్యతే
పద్మాసనంలో కూర్చోవడం లేదా ముక్కు చివర చూడడమే యోగం కాదు; మనస్సు, ఇంద్రియాల ఐక్యమే యోగం అని అంటారు.
ఏవం మయా మునిశ్రేష్ఠా యోగః ప్రోక్తో విముక్తిదః సంసారమోక్షహేతుశ్ చ కిమ్ అన్యచ్ ఛ్రోతుమ్ ఇచ్ఛథ
మహర్షులారా! విముక్తిని ఇచ్చే, సంసారముంచి విడిపించే యోగాన్ని నేను వివరించాను. ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటున్నారా?
శ్రుత్వా తే వచనం తస్య సాధు సాధ్వ్ ఇతి చాబ్రువన్ వ్యాసం ప్రశస్య సంపూజ్య పునః ప్రష్టుం సముద్యతాః
అతని మాటలు విని, వారు 'బాగుంది, బాగుంది!' అన్నారు. వ్యాసుడిని ప్రశంసించి, గౌరవించి, మరింత అడగడానికి సిద్ధమయ్యారు.
తవ వక్త్రాబ్ధిసంభూతమ్ అమృతం వాఙ్మయం మునే పిబతాం నో ద్విజశ్రేష్ఠ న తృప్తిర్ ఇహ దృశ్యతే
మహర్షీ! నీ నోటిలోని సముద్రంలా ఉప్పొంగి వచ్చే అమృతమైన మాటలు మేము ఎంతగా పానంచేసినా తృప్తి కలగడం లేదు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
తస్మాద్ యోగం మునే బ్రూహి విస్తరేణ విముక్తిదమ్ సాంఖ్యం చ ద్విపదాం శ్రేష్ఠ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే వయమ్
కాబట్టి, మునీంద్రా! మాకు విముక్తిని ఇచ్చే యోగాన్ని, అలాగే సాంఖ్యాన్ని కూడా వివరంగా చెప్పు. మేము వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
ప్రజ్ఞావాఞ్ శ్రోత్రియో యజ్వా ఖ్యాతః ప్రాజ్ఞో ఽనసూయకః సత్యధర్మమతిర్ బ్రహ్మన్ కథం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి
బ్రహ్మన్! జ్ఞానవంతుడు, వేదపండితుడు, యజ్ఞకర్త, ప్రసిద్ధుడు, వివేకశాలి, అసూయ లేని వాడు, సత్యధర్మంలో స్థిరుడైనవాడు బ్రహ్మాన్ని ఎలా పొందగలడు?
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ సర్వత్యాగేన మేధయా సాంఖ్యే వా యది వా యోగ ఏతత్ పృష్టో వదస్వ నః
తపస్సుతోనా, బ్రహ్మచర్యంతోనా, సంపూర్ణ త్యాగంతోనా, మేధస్సుతోనా, సాంఖ్యమార్గమా, యోగమా? మేము అడిగినదానికి నీవు చెప్పు.
మనసశ్ చేన్ద్రియాణాం చ యథైకాగ్ర్యమ్ అవాప్యతే యేనోపాయేన పురుషస్ తత్ త్వం వ్యాఖ్యాతుమ్ అర్హసి
మనస్సు, ఇంద్రియాలు ఏ విధంగా ఏకాగ్రతను పొందగలవు? దానికి మార్గం ఏంటి? దయచేసి మాకు వివరించు.
నాన్యత్ర జ్ఞానతపసోర్ నాన్యత్రేన్ద్రియనిగ్రహాత్ నాన్యత్ర సర్వసంత్యాగాత్ సిద్ధిం విన్దతి కశ్చన
జ్ఞానం, తపస్సు, ఇంద్రియనిగ్రహం, సంపూర్ణ త్యాగం తప్ప మరే విధంగా ఎవ్వరూ సిద్ధిని పొందలేరు.
మహాభూతాని సర్వాణి పూర్వసృష్టిః స్వయంభువః భూయిష్ఠం ప్రాణభృద్గ్రామే నివిష్టాని శరీరిషు
స్వయంభువుని మొదటి సృష్టి అయిన మహాభూతాలు అన్నీ, జీవుల సమూహంలో, శరీరాల్లోనే ఎక్కువగా స్థిరంగా ఉంటాయి.
భూమేర్ దేహో జలాత్ స్నేహో జ్యోతిషశ్ చక్షుషీ స్మృతే ప్రాణాపానాశ్రయో వాయుః కోష్ఠాఆకాశం శరీరిణామ్
భూమి నుంచి శరీరం, నీటి నుంచి తేమ, అగ్నిలోంచి కళ్లకు వెలుగు, జ్యోతిలోంచి జ్ఞాపకం, వాయువులో ప్రాణాపానాలు, శరీరపు ఖాళీ ఆకాశం వల్ల కలుగుతాయి.
క్రాన్తౌ విష్ణుర్ బలే శక్రః కోష్ఠే ఽగ్నిర్ భోక్తుమ్ ఇచ్ఛతి కర్ణయోః ప్రదిశః శ్రోత్రే జిహ్వాయాం వాక్ సరస్వతీ
చలనం లో విష్ణువు, బలంలో ఇంద్రుడు, కడుపులో అన్నం తినాలనే ఆకాంక్షతో అగ్ని, చెవుల్లో దిక్కులు, వినికిలో శబ్దం, నాలుకలో మాటకు సరస్వతి ఉంటారు.
కర్ణౌ త్వక్ చక్షుషీ జిహ్వా నాసికా చైవ పఞ్చమీ దశ తానీన్ద్రియోక్తాని ద్వారాణ్య్ ఆహారసిద్ధయే
చెవులు, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ఐదవది ముక్కు—ఈ పది ఇంద్రియాలు అన్నీ ఆహారాన్ని పొందేందుకు ద్వారాలుగా ఉంటాయి.
శబ్దస్పర్శౌ తథా రూపం రసం గన్ధం చ పఞ్చమమ్ ఇన్ద్రియార్థాన్ పృథగ్ విద్యాద్ ఇన్ద్రియేభ్యస్ తు నిత్యదా
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, ఐదవది వాసన—ఇవి ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలకు వేరు, వాటి విషయాలుగా గుర్తించాలి.
ఇన్ద్రియాణి మనో యుఙ్క్తే అవశ్యాన్ ఇవ రాజినః మనశ్ చాపి సదా యుఙ్క్తే భూతాత్మా హృదయాశ్రితః
రాజు తన ప్రజలను ఎలా నియంత్రిస్తాడో, మనస్సు కూడా ఇంద్రియాలను అలాగే నియంత్రిస్తుంది. హృదయంలో ఉండే జీవాత్మ మనస్సును ఎప్పుడూ నియమిస్తుంది.
ఇన్ద్రియాణాం తథైవైషాం సర్వేషామ్ ఈశ్వరం మనః నియమే చ విసర్గే చ భూతాత్మా మనసస్ తథా
ఇంద్రియాలన్నింటిలో మనస్సే అధిపతి. నియమంలోనూ, విడిచిపెట్టడంలోనూ, మనస్సుకి జీవాత్మే అధిపతి.
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాశ్ చ స్వభావశ్ చేతనా మనః ప్రాణాపానౌ చ జీవశ్ చ నిత్యం దేహేషు దేహినామ్
ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, స్వభావం, చైతన్యం, మనస్సు, ప్రాణాపానాలు, జీవాత్మ—ఇవి అన్నీ ఎప్పుడూ జీవుల శరీరాల్లో ఉంటాయి.
ఆశ్రయో నాస్తి సత్త్వస్య గుణశబ్దో న చేతనాః సత్త్వం హి తేజః సృజతి న గుణాన్ వై కథంచన
సత్త్వానికి వేరుగా ఆధారం లేదు, 'గుణం' అనే పేరు లేదు, అది చైతన్యం కాదు. సత్త్వం ప్రకాశాన్ని కలిగిస్తుంది, కానీ ఎప్పుడూ గుణాలను సృష్టించదు.
ఏవం సప్తదశం దేహం వృతం షోడశభిర్ గుణైః మనీషీ మనసా విప్రాః పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మని
ఇలా పదిహేడు భాగాలైన శరీరాన్ని, పది ఆరు లక్షణాలు చుట్టుముట్టినట్లు, జ్ఞానులు తమ మనస్సుతో తమలోని ఆత్మను తాము చూస్తారు.