సమస్తకల్యాణగుణాత్మకో హి స్వశక్తిలేశాదృతభూతసర్గః ఇచ్ఛాగృహీతాభిమతోరుదేహః సంసాధితాశేషజగద్ధితో ఽసౌ
ఆయన అన్ని మంగళకరమైన లక్షణాల మూర్తిమంతుడు. తన స్వశక్తిలో కొంత భాగాన్ని ఉపయోగించి భూతాల సృష్టి చేస్తాడు. తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా శరీరాన్ని ధరించి, జగత్తుకు శ్రేయస్సును కలిగిస్తాడు.
తేజోబలైశ్వర్యమహావరోధః స్వవీర్యశక్త్యాదిగుణైకరాశిః పరః పరాణాం సకలా న యత్ర క్లేశాదయః సన్తి పరాపరేశే
ఆయన తేజస్సు, బలం, ఐశ్వర్యం, మహోన్నత నియంత్రణ వంటి లక్షణాల సమాహారం. ఆయన పరములలో పరముడు. ఆయనలో బాధలు లేవు. ఆయనే పరాపరులకు అధిపతి.
స ఈశ్వరో వ్యష్టిసమష్టిరూపో ఽవ్యక్తస్వరూపః ప్రకటస్వరూపః సర్వేశ్వరః సర్వదృక్ సర్వవేత్తా సమస్తశక్తిః పరమేశ్వరాఖ్యః
ఆయన వ్యక్తిగత రూపం, సమష్టిరూపం కలవాడు. అవ్యక్త స్వరూపుడు, ప్రత్యక్ష స్వరూపుడు, సర్వేశ్వరుడు, అన్నింటిని చూసేవాడు, అన్నిటిని తెలిసినవాడు, సమస్తశక్తులు కలవాడు, పరమేశ్వరుడు అని పిలవబడతాడు.
సంజ్ఞాయతే యేన తద్ అస్తదోషం శుద్ధం పరం నిర్మలమ్ ఏకరూపమ్ సందృశ్యతే వాప్య్ అథ గమ్యతే వా తజ్ జ్ఞానమ్ అజ్ఞానమ్ అతో ఽన్యద్ ఉక్తమ్
ఆయనను తెలుసుకునే జ్ఞానం పవిత్రమైనది, పరమమైనది, మచ్చలేని, నిష్కళంకమైనది, ఏకరూపమైనది. అది ప్రత్యక్షంగా కనిపించవచ్చు, లేదా పొందవచ్చు. జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండూ వేర్వేరు అని చెప్పబడింది.
ఇదానీం బ్రూహి యోగం చ దుఃఖసంయోగభేషజమ్ యం విదిత్వావ్యయం తత్ర యుఞ్జామః పురుషోత్తమమ్
ఇప్పుడు దయచేసి మాకు యోగాన్ని వివరించండి. బాధలతో కలిసిపోవడాన్ని నివారించే ఔషధం అదే. ఆ శాశ్వత స్థితిని తెలుసుకుని, మేము పరమపురుషునితో ఏకత్వాన్ని సాధించదలుచుకున్నాము.
శ్రుత్వా స వచనం తేషాం కృష్ణద్వైపాయనస్ తదా అబ్రవీత్ పరమప్రీతో యోగీ యోగవిదాం వరః
వారు ఇలా అడిగినప్పుడు, యోగిలో శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణద్వైపాయనుడు, యోగాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, ఎంతో సంతోషంతో మాట్లాడాడు.
యోగం వక్ష్యామి భో విప్రాః శృణుధ్వం భవనాశనమ్ యమ్ అభ్యస్యాప్నుయాద్ యోగీ మోక్షం పరమదుర్లభమ్
బ్రాహ్మణులారా! ఈ లోకబంధాన్ని నాశనం చేసే యోగాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. దయచేసి వినండి. దాన్ని సాధనచేసిన యోగి, చాలా అరుదుగా లభించే మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
శ్రుత్వాదౌ యోగశాస్త్రాణి గురుమ్ ఆరాధ్య భక్తితః ఇతిహాసం పురాణం చ వేదాంశ్ చైవ విచక్షణః
ముందుగా యోగశాస్త్రాలను వినాలి, గురువును భక్తితో పూజించాలి, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, వేదాలు తెలిసినవాడవాలి.
ఆహారం యోగదోషాంశ్ చ దేశకాలం చ బుద్ధిమాన్ జ్ఞాత్వా సమభ్యసేద్ యోగం నిర్ద్వంద్వో నిష్పరిగ్రహః
ఆహారం, యోగానికి కలిగే లోపాలు, స్థలం, కాలాన్ని బాగా తెలుసుకుని, వివేకంతో, ద్వంద్వాలు లేకుండా, స్వంతమేమీ లేకుండా యోగాన్ని సాధించాలి.
భుఞ్జన్ సక్తుం యవాగూం చ తక్రమూలఫలం పయః యావకం కణపిణ్యాకమ్ ఆహారం యోగసాధనమ్
సక్తు, యవాగూ, మజ్జిగ, మూలికలు, పండ్లు, పాలు, యావక, గోధుమ పిండి వంటి ఆహారాలు యోగ సాధనకు అనుకూలమైనవి.
న మనోవికలే ధ్మాతే న శ్రాన్తే క్షుధితే తథా న ద్వంద్వే న చ శీతే చ న చోష్ణే నానిలాత్మకే
మనస్సు కలవరంగా ఉన్నప్పుడు, ఊపిరి ముట్టుకోలేని స్థితిలో, అలసటగా, ఆకలిగా ఉన్నప్పుడు, ద్వంద్వభావంలో, చలిలో, వేడిలో, గాలి ఎక్కువగా ఉన్న చోట యోగాన్ని చేయకూడదు.
సశబ్దే న జలాభ్యాసే జీర్ణగోష్ఠే చతుష్పథే సరీసృపే శ్మశానే చ న నద్యన్తే ఽగ్నిసంనిధౌ
శబ్దం ఎక్కువగా ఉన్న చోట, నీటి దగ్గర, పాడైన గోశాలలో, నాలుగు దారుల కూడలిలో, పాములు వంటి జంతువుల మధ్య, శ్మశానంలో, నది ఒడ్డున, అగ్ని సమీపంలో యోగాన్ని చేయకూడదు.
న చైత్యే న చ వల్మీకే సభయే కూపసంనిధౌ న శుష్కపర్ణనిచయే యోగం యుఞ్జీత కర్హిచిత్
దేవాలయం, పుట్ట, భయంకరమైన ప్రదేశం, బావి దగ్గర, ఎండిపోయిన ఆకుల దిబ్బపై ఎప్పుడూ యోగాన్ని చేయరాదు.
దేశాన్ ఏతాన్ అనాదృత్య మూఢత్వాద్ యో యునక్తి వై ప్రవక్ష్యే తస్య యే దోషా జాయన్తే విఘ్నకారకాః
ఈ ప్రదేశాలను తెలియకపోయి ఎవరు యోగాన్ని చేస్తే, వారికి కలిగే లోపాలను, అవరోధాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
బాధిర్యం జడతా లోపః స్మృతేర్ మూకత్వమ్ అన్ధతా జ్వరశ్ చ జాయతే సద్యస్ తద్వద్ అజ్ఞానసంభవః
వారు చెవిటితనం, మూర్ఖత్వం, జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం, మౌనం, అంధత్వం, జ్వరం, అలాగే అజ్ఞానం వెంటనే కలుగుతాయి.
తస్మాత్ సర్వాత్మనా కార్యా రక్షా యోగవిదా సదా ధర్మార్థకామమోక్షాణాం శరీరం సాధనం యతః
కాబట్టి యోగాన్ని తెలిసినవాడు శరీరాన్ని అన్ని విధాలా ఎప్పుడూ కాపాడాలి. ఎందుకంటే ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షాలకు శరీరమే సాధనం.
ఆశ్రమే విజనే గుహ్యే నిఃశబ్దే నిర్భయే నగే శూన్యాగారే శుచౌ రమ్యే చైకాన్తే దేవతాలయే
ఆశ్రమంలో, ఏకాంతంగా, రహస్యంగా, నిశ్శబ్దంగా, భయములేని ప్రదేశంలో, కొండపై, ఖాళీ ఇల్లులో, పరిశుభ్రంగా, అందమైన ఒంటరిగా ఉన్న చోట లేదా దేవాలయంలో యోగ సాధన చేయాలి.
రజన్యాః పశ్చిమే యామే పూర్వే చ సుసమాహితః పూర్వాహ్ణే మధ్యమే చాహ్ని యుక్తాహారో జితేన్ద్రియః
రాత్రి చివరి భాగంలో లేదా ఉదయాన్నే, మనస్సు స్థిరంగా ఉండేటట్లు, ఉదయం లేదా మధ్యాహ్నం, మితాహారం తీసుకుని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని యోగ సాధన చేయాలి.
ఆసీనః ప్రాఙ్ముఖో రమ్య ఆసనే సుఖనిశ్చలే నాతినీచే న చోచ్ఛ్రితే నిఃస్పృహః సత్యవాక్ శుచిః
తూర్పు దిశగా, సుఖంగా, స్థిరంగా ఉన్న ఆసనంపై, ఎక్కువ తక్కువ కాకుండా కూర్చొని, ఆశలు లేకుండా, నిజాయితీగా మాట్లాడుతూ, పరిశుభ్రంగా ఉండాలి.
యుక్తనిద్రో జితక్రోధః సర్వభూతహితే రతః సర్వద్వంద్వసహో ధీరః సమకాయాఙ్ఘ్రిమస్తకః
నిద్రను మితంగా తీసుకుని, కోపాన్ని జయించి, సమస్త జీవుల హితంలో తలమునకలై, అన్ని ద్వంద్వాలను సహించి, శరీరం, కాళ్లు, తల సూటిగా ఉండేటట్లు స్థిరంగా ఉండాలి.
నాభౌ నిధాయ హస్తౌ ద్వౌ శాన్తః పద్మాసనే స్థితః సంస్థాప్య దృష్టిం నాసాగ్రే ప్రాణాన్ ఆయమ్య వాగ్యతః
రెండు చేతులను నాభిపై ఉంచి, ప్రశాంతంగా, పద్మాసనంలో కూర్చొని, దృష్టిని ముక్కు చివరపై స్థిరపరిచి, ఊపిరిని నియంత్రించి, మాటను అదుపులో ఉంచాలి.
సమాహృత్యేన్ద్రియగ్రామం మనసా హృదయే మునిః ప్రణవం దీర్ఘమ్ ఉద్యమ్య సంవృతాస్యః సునిశ్చలః
ఇంద్రియాలను సమీకరించి, మనస్సును హృదయంలో నిలిపి, ముని నోరు మూసుకుని, కదలకుండా, దీర్ఘంగా ఓంకారాన్ని ఉచ్చరిస్తాడు.
రజసా తమసో వృత్తిం సత్త్వేన రజసస్ తథా సంఛాద్య నిర్మలే శాన్తే స్థితః సంవృతలోచనః
రజోగుణంతో తమోగుణపు ప్రభావాన్ని దాచిపెట్టి, సత్త్వగుణంతో రజోగుణాన్ని ఆపి, నిర్మలమైన, శాంతమైన స్థితిలో, ఇంద్రియాలను లోపలికి తీసుకుని, స్థిరంగా ఉండాలి.
హృత్పద్మకోటరే లీనం సర్వవ్యాపి నిరఞ్జనమ్ యుఞ్జీత సతతం యోగీ ముక్తిదం పురుషోత్తమమ్
యోగి తన మనసును ఎప్పుడూ హృదయ పద్మపు లోతుల్లో ఉన్న, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, మలినతలేని, ముక్తిని ఇచ్చే పరమాత్మతో ఏకత చేయాలి.
కరణేన్ద్రియభూతాని క్షేత్రజ్ఞే ప్రథమం న్యసేత్ క్షేత్రజ్ఞశ్ చ పరే యోజ్యస్ తతో యుఞ్జతి యోగవిత్
మొదట మన ఇంద్రియాలు, భూతాలను క్షేత్రజ్ఞునిలో కలిపి, ఆ క్షేత్రజ్ఞుని పరమాత్మతో ఐక్యం చేయాలి. యోగాన్ని తెలిసినవాడు ఇలా యోగాన్ని సాధిస్తాడు.
మనో యస్యాన్తమ్ అభ్యేతి పరమాత్మని చఞ్చలమ్ సంత్యజ్య విషయాంస్ తస్య యోగసిద్ధిః ప్రకాశితా
ఎవరైనా తన చంచలమైన మనసును అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, పరమాత్మలో నిలిపితే, అతనికి యోగసిద్ధి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
యదా నిర్విషయం చిత్తం పరే బ్రహ్మణి లీయతే సమాధౌ యోగయుక్తస్య తదాభ్యేతి పరం పదమ్
మనస్సు విషయాలపై ఆసక్తి లేకుండా పరబ్రహ్మలో లీనమైతే, యోగంలో స్థిరమైనవాడికి సమాధిలో పరమపదాన్ని పొందుతాడు.
అసంసక్తం యదా చిత్తం యోగినః సర్వకర్మసు భవత్య్ ఆనన్దమ్ ఆసాద్య తదా నిర్వాణమ్ ఋచ్ఛతి
యోగికి అన్ని కార్యాల్లో మనస్సు అనాసక్తంగా Bliss (ఆనందం)ను పొందినప్పుడు, అప్పుడు అతను మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
శుద్ధం ధామత్రయాతీతం తుర్యాఖ్యం పురుషోత్తమమ్ ప్రాప్య యోగబలాద్ యోగీ ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
యోగబలంతో, మూడు ధామాలను దాటి, తురీయమనే శుద్ధమైన, పరమపురుషుని చేరిన యోగి తప్పకుండా ముక్తిని పొందుతాడు.
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యః సర్వత్ర ప్రియదర్శనః సర్వత్రానిత్యబుద్ధిస్ తు యోగీ ముచ్యేత నాన్యథా
అన్ని వాంఛలనుండి విముక్తుడై, ఎక్కడైనా మేలును చూసేవాడై, ప్రతిదీ నశ్వరమని గ్రహించిన యోగికే ముక్తి లభిస్తుంది; లేదంటే కాదు.