అన్తర్ ఊర్ధ్వమ్ అధశ్ చైవ కథం సృజథ వై ప్రజాః తే తు తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రయాతాః సర్వతో దిశః
మీరు లోపల, పైకి, క్రిందకి జీవులను ఎలా సృష్టించబోతున్నారు? నారదుడు చెప్పిన మాటలు విని వారు అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయారు.
అద్యాపి న నివర్తన్తే సముద్రేభ్య ఇవాపగాః హర్యశ్వేష్వ్ అథ నష్టేషు దక్షః ప్రాచేతసః పునః
నదులు సముద్రంలో కలిసిన తర్వాత తిరిగి రాకపోవడం లాగానే, వారు ఇప్పటికీ తిరిగి రాలేదు. హర్యశ్వులు పోయిన తర్వాత ప్రజాపతి దక్షుడు మళ్లీ—
వైరణ్యామ్ అథ పుత్రాణాం సహస్రమ్ అసృజత్ ప్రభుః వివర్ధయిషవస్ తే తు శబలాశ్వాస్ తథా ప్రజాః
తర్వాత ప్రభువు వైరణిలో మరో వెయ్యి మంది కుమారులను సృష్టించాడు. వారూ సృష్టిని పెంచాలని ఉత్సాహంతో ఉన్న శబలాశ్వులు.
పూర్వోక్తం వచనం తే తు నారదేన ప్రచోదితాః అన్యోన్యమ్ ఊచుస్ తే సర్వే సమ్యగ్ ఆహ మహాన్ ఋషిః
నారదుడు మునుపు చెప్పిన మాటలతో వారిని ప్రేరేపించాడు. అందరూ ఒకరితో ఒకరు, 'మహర్షి నిజమే చెప్పాడు' అని అన్నారు.
భ్రాతౄణాం పదవీం జ్ఞాతుం గన్తవ్యం నాత్ర సంశయః జ్ఞాత్వా ప్రమాణం పృథ్వ్యాశ్ చ సుఖం స్రక్ష్యామహే ప్రజాః
'మన అన్నల మార్గాన్ని అనుసరించాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. భూమి పరిమాణం తెలుసుకున్న తర్వాత సంతోషంగా జీవులను సృష్టించగలం.'
తే ఽపి తేనైవ మార్గేణ ప్రయాతాః సర్వతో దిశమ్ అద్యాపి న నివర్తన్తే సముద్రేభ్య ఇవాపగాః
వారు కూడా అదే మార్గంలో అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయారు. నదులు సముద్రంలో కలిసిన తర్వాత తిరిగి రాకపోవడం లాగానే, వారు ఇప్పటికీ తిరిగి రాలేదు.
తదా ప్రభృతి వై భ్రాతా భ్రాతుర్ అన్వేషణే ద్విజాః ప్రయాతో నశ్యతి క్షిప్రం తన్ న కార్యం విపశ్చితా
ఆ కాలం నుంచి, ఓ ద్విజులారా, అన్నను వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన తమ్ముడు త్వరగా నశిస్తాడు. అందుకే జ్ఞానులు అలా చేయకూడదు.
తాంశ్ చైవ నష్టాన్ విజ్ఞాయ పుత్రాన్ దక్షః ప్రజాపతిః షష్టిం తతో ఽసృజత్ కన్యా వైరణ్యామ్ ఇతి నః శ్రుతమ్
తన కుమారులు పోయినట్టు తెలుసుకున్న ప్రజాపతి దక్షుడు వైరణిలో అరవై మంది కుమార్తెలను సృష్టించాడు, అని మేము విన్నాము.
తాస్ తదా ప్రతిజగ్రాహ భార్యార్థం కశ్యపః ప్రభుః సోమో ధర్మశ్ చ భో విప్రాస్ తథైవాన్యే మహర్షయః
ఆ సమయంలో కశ్యపుడు, సోముడు, ధర్ముడు మరియు ఇతర మహర్షులు ఆ కుమార్తెలను భార్యలుగా స్వీకరించారు, ఓ బ్రాహ్మణులారా.
దదౌ స దశ ధర్మాయ కశ్యపాయ త్రయోదశ సప్తవింశతి సోమాయ చతస్రో ఽరిష్టనేమినే
ఆయన పదిమందిని ధర్మునికి, పదమూడు మందిని కశ్యపునికి, ఇరవై ఏడుగురిని సోమునికి, నలుగురిని అరిష్టనేమికి ఇచ్చాడు.
ద్వే చైవ బహుపుత్రాయ ద్వే చైవాఙ్గిరసే తథా ద్వే కృశాశ్వాయ విదుషే తాసాం నామాని మే శృణు
ఇంకా ఇద్దరిని బహుపుత్రునికి, ఇద్దరిని అంగీరసునికి, ఇద్దరిని కృష్ణాశ్వునికి ఇచ్చాడు. వాటి పేర్లు నేను చెబుతాను వినండి.
అరున్ధతీ వసుర్ యామీ లమ్బా భానుర్ మరుత్వతీ సంకల్పా చ ముహూర్తా చ సాధ్యా విశ్వా చ భో ద్విజాః
అరుంధతి, వసు, యామి, లంబా, భాను, మరుత్వతి, సంకల్ప, ముహూర్త, సాధ్య, విశ్వ — ఇవే, ఓ ద్విజులారా.
ధర్మపత్న్యో దశ త్వ్ ఏతాస్ తాస్వ్ అపత్యాని బోధత విశ్వేదేవాస్ తు విశ్వాయాః సాధ్యా సాధ్యాన్ వ్యజాయత
ఈ పదిమంది ధర్మునికి భార్యలు. వీరి సంతానాన్ని తెలుసుకోండి. విశ్వ నుండి విశ్వదేవులు, సాధ్య నుండి సాధ్యులు పుట్టారు.
మరుత్వత్యాం మరుత్వన్తో వసోస్ తు వసవః సుతాః భానోస్ తు భానవః పుత్రా ముహూర్తాస్ తు ముహూర్తజాః
మరుత్వతిలో మరుతులు, వసువులో వసువులు, భానువులో భానువులు, ముహూర్తలో ముహూర్తజులు జన్మించారు.
లమ్బాయాశ్ చైవ ఘోషో ఽథ నాగవీథీ చ యామిజా పృథివీ విషయం సర్వమ్ అరున్ధత్యాం వ్యజాయత
లంబా నుండి ఘోషుడు జన్మించాడు. నాగవీధి నుండి యామిజుడు పుట్టాడు. అరుంధతికి భూమిలోని అన్ని ప్రాంతాలు ప్రాప్తించాయి.
సంకల్పాయాస్ తు విశ్వాత్మా జజ్ఞే సంకల్ప ఏవ హి నాగవీథ్యాం చ యామిన్యాం వృషలశ్ చ వ్యజాయత
సంకల్ప నుండి విశ్వాత్ముడు జన్మించాడు, ఎందుకంటే సంకల్పమే అతని స్వరూపం. నాగవీధి, యామినిల నుండి వృషలుడు పుట్టాడు.
పరా యాః సోమపత్నీశ్ చ దక్షః ప్రాచేతసో దదౌ సర్వా నక్షత్రనామ్న్యస్ తా జ్యోతిషే పరికీర్తితాః
సోముని భార్యలైన పరాలు, ప్రాచేతసుడు అయిన దక్షుడు ఇచ్చాడు. అవన్నీ నక్షత్రాల పేర్లతో జ్యోతిష్యంలో ప్రసిద్ధి పొందినవే.
యే త్వ్ అన్యే ఖ్యాతిమన్తో వై దేవా జ్యోతిష్పురోగమాః వసవో ఽష్టౌ సమాఖ్యాతాస్ తేషాం వక్ష్యామి విస్తరమ్
ఇంకా ప్రసిద్ధులైన దేవతలు, జ్యోతిర్గణాలతో కూడిన ఎనిమిది వసువులు. వారి వివరాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను.
ఆపో ధ్రువశ్ చ సోమశ్ చ ధవశ్ చైవానిలో ఽనలః ప్రత్యూషశ్ చ ప్రభాసశ్ చ వసవో నామభిః స్మృతాః
ఆప, ధ్రువ, సోమ, ధవ, అనిల, అనల, ప్రత్యూష, ప్రభాస—ఇవే వసువులుగా పేరొందినవారు.
ఆపస్య పుత్రో వైతణ్డ్యః శ్రమః శ్రాన్తో మునిస్ తథా ధ్రువస్య పుత్రో భగవాన్ కాలో లోకప్రకాలనః
ఆపునికి వైతండ్యుడు కుమారుడు, అతడిని శ్రముడు, శ్రాంతుడు, ముని అని కూడా అంటారు. ధ్రువునికి కాలుడు కుమారుడు, అతడు లోకాల పరిమాణాన్ని నిర్ణయించేవాడు.
సోమస్య భగవాన్ వర్చా వర్చస్వీ యేన జాయతే ధవస్య పుత్రో ద్రవిణో హుతహవ్యవహస్ తథా మనోహరాయాః శిశిరః ప్రాణో ఽథ రమణస్ తథా
సోమునికి వర్చా అనే ప్రసిద్ధ కుమారుడు, అతని వల్ల తేజస్సు పుట్టింది. ధవునికి ద్రవిణుడు కుమారుడు, అతడు హవిస్సును తీసుకెళ్లేవాడు. మనోహరకి శిశిరుడు, ప్రాణుడు, రమణుడు పుట్టారు.
అనిలస్య శివా భార్యా తస్యాః పుత్రో మనోజవః అవిజ్ఞాతగతిశ్ చైవ ద్వౌ పుత్రావ్ అనిలస్య చ
అనిలునికి శివా భార్య. ఆమె కుమారుడు మనోజవుడు. ఇంకా అవిజ్ఞాతగతి అనే మరో కుమారుడు కూడా ఉన్నాడు. అనిలునికి ఇద్దరు కుమారులు.
అగ్నిపుత్రః కుమారస్ తు శరస్తమ్బే శ్రియా వృతః తస్య శాఖో విశాఖశ్ చ నైగమేయశ్ చ పృష్ఠజః
అగ్నికి కుమారుడు కుమారుడు, ఆయుధపు అంచున తేజస్సుతో అలంకరించబడ్డాడు. అతనికి శాఖ, విశాఖ, నైగమేయ అనే అన్నదమ్ములు ఉన్నారు. నైగమేయుడు వెనుక భాగం నుండి జన్మించాడు.
అపత్యం కృత్తికానాం తు కార్త్తికేయ ఇతి స్మృతః ప్రత్యూషస్య విదుః పుత్రమ్ ఋషిం నామ్నాథ దేవలమ్
కృత్తికలకు పుట్టినవాడు కార్తికేయుడు అని ప్రసిద్ధి. ప్రత్యూషునికి కుమారుడు ఋషి, అతడిని దేవలుడు అంటారు.
ద్వౌ పుత్రౌ దేవలస్యాపి క్షమావన్తౌ మనీషిణౌ బృహస్పతేస్ తు భగినీ వరస్త్రీ బ్రహ్మవాదినీ
దేవలకు ఇద్దరు కుమారులు, వారు సహనంతో కూడిన జ్ఞానులు. బృహస్పతికి ఒక చెల్లెలు ఉంది, ఆమె ఉత్తమ స్త్రీ, బ్రహ్మవాక్యాలను తెలిసినవారు.
యోగసిద్ధా జగత్ కృత్స్నమ్ అసక్తా విచచార హ ప్రభాసస్య తు సా భార్యా వసూనామ్ అష్టమస్య తు
యోగసిద్ధి పొంది, ఆమె ప్రపంచమంతా ఆసక్తి లేకుండా సంచరించింది. ఆమె వసువులలో ఎనిమిదవవాడైన ప్రభాసుని భార్య.
విశ్వకర్మా మహాభాగో యస్యాం జజ్ఞే ప్రజాపతిః కర్తా శిల్పసహస్రాణాం త్రిదశానాం చ వార్ధకిః
ఆమె నుండి మహాభాగుడైన విశ్వకర్మ జన్మించాడు. అతడు ప్రజల అధిపతి, వెయ్యి కళలకు కర్త, దేవతలకు వాస్తుశిల్పి.
భూషణానాం చ సర్వేషాం కర్తా శిల్పవతాం వరః యః సర్వేషాం విమానాని దైవతానాం చకార హ
అతడు అన్ని అలంకారాల కర్త, శిల్పాల్లో శ్రేష్ఠుడు. దేవతలకు అన్ని విమానాలను నిర్మించినవాడు కూడా ఆయనే.
మానుషాశ్ చోపజీవన్తి యస్య శిల్పం మహాత్మనః సురభీ కశ్యపాద్ రుద్రాన్ ఏకాదశ వినిర్మమే
ఈ మహాత్ముని శిల్పం వల్ల మనుష్యులు జీవనం సాగిస్తున్నారు. కశ్యపుని నుండి సురభి పుట్టి, పదకొండు రుద్రులను కనింది.
మహాదేవప్రసాదేన తపసా భావితా సతీ అజైకపాద్ అహిర్బుధ్న్యస్ త్వష్టా రుద్రశ్ చ వీర్యవాన్
మహాదేవుని కృపతో, తపస్సుతో ఆమె పవిత్రురాలైంది. అజైకపాదుడు, అహిర్బుధ్నుడు, త్వష్ట, బలవంతుడైన రుద్రుడు జన్మించారు.