క్లేశాద్ ఉత్క్రాన్తిమ్ ఆప్నోతి యామ్యకింకరపీడితః తతశ్ చ యాతనాదేహం క్లేశేన ప్రతిపద్యతే
బాధతో, యమదూతల చేత హింసించబడి, ఆత్మ శరీరం విడిచిపోతుంది. వెంటనే బాధతోనే యాతనాశరీరం పొందుతాడు.
ఏతాన్య్ అన్యాని చోగ్రాణి దుఃఖాని మరణే నృణామ్ శృణుధ్వం నరకే యాని ప్రాప్యన్తే పురుషైర్ మృతైః
మరణ సమయంలో మనుషులకు కలిగే ఇతర ఘోరమైన బాధలు, మరణించినవారు నరకంలో అనుభవించే యాతనల గురించి కూడా వినండి.
యామ్యకింకరపాశాదిగ్రహణం దణ్డతాడనమ్ యమస్య దర్శనం చోగ్రమ్ ఉగ్రమార్గవిలోకనమ్
యమదూతల పాశాలతో పట్టుకోవడం, దండాలతో కొట్టడం, యముని భయంకరమైన రూపాన్ని చూడడం, భయానకమైన మార్గాన్ని దర్శించడం జరుగుతుంది.
కరమ్భవాలుకావహ్నియన్త్రశస్త్రాదిభీషణే ప్రత్యేకం యాతనాయాశ్ చ యాతనాది ద్విజోత్తమాః
ఒక్కో యాతన కూడా భయంకరమే — రాయిపళ్ళతో నలిపించడం, వేడి మట్టిలో కాల్చడం, ఆయుధాలతో హింసించడం, ఇవన్నీ యాతన ప్రారంభాలు, మహర్షులారా.
క్రకచైః పీడ్యమానానాం మృషాయాం చాపి ధ్మాప్యతామ్ కుఠారైః పాట్యమానానాం భూమౌ చాపి నిఖన్యతామ్
కొంతమందిని రంపాలతో కష్టపెడతారు, అబద్ధం చెప్పినవారిని కాల్చుతారు, కొంతమందిని గొడ్డళ్లతో నరుకుతారు, మరికొంతమందిని నేలలో పాతిపెడతారు.
శూలేష్వ్ ఆరోప్యమాణానాం వ్యాఘ్రవక్త్రే ప్రవేశ్యతామ్ గృధ్రైః సంభక్ష్యమాణానాం ద్వీపిభిశ్ చోపభుజ్యతామ్
కొంతమందిని ముళ్లపై పొడుస్తారు, మరికొంతమందిని పులుల నోట్లో వేస్తారు, కొంతమందిని గద్దలు తినేస్తాయి, ఇంకొంతమందిని జంతువులు ముక్కలు ముక్కలుగా తింటాయి.
క్వథ్యతాం తైలమధ్యే చ క్లిద్యతాం క్షారకర్దమే ఉచ్చాన్ నిపాత్యమానానాం క్షిప్యతాం క్షేపయన్త్రకైః
కొంతమందిని నూనెలో మరిగిస్తారు, మరికొంతమందిని క్షారపు మట్టిలో ముంచుతారు, ఎత్తైన చోట్ల నుంచి తోసేస్తారు, యంత్రాలతో విసిరేస్తారు.
నరకే యాని దుఃఖాని పాపహేతూద్భవాని వై ప్రాప్యన్తే నారకైర్ విప్రాస్ తేషాం సంఖ్యా న విద్యతే
నరకంలో పాపఫలితంగా కలిగే బాధలు నరకవాసులందరికీ వస్తాయి, మహర్షులారా; వాటి సంఖ్యను ఎవరూ చెప్పలేరు.
న కేవలం ద్విజశ్రేష్ఠా నరకే దుఃఖపద్ధతిః స్వర్గే ఽపి పాతభీతస్య క్షయిష్ణోర్ నాస్తి నిర్వృతిః
మహర్షులారా, నరకంలో మాత్రమే కాదు, స్వర్గంలోనూ భయపడే వారికి, నశించేవారికి ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే ఆనందం ఉండదు.
పునశ్ చ గర్భో భవతి జాయతే చ పునర్ నరః గర్భే విలీయతే భూయో జాయమానో ఽస్తమ్ ఏతి చ
మళ్లీ గర్భంలోకి వెళ్ళి, మళ్లీ మానవుడిగా పుడతాడు; గర్భంలో కలిసిపోతాడు, మళ్లీ పుట్టి మరణిస్తాడు.
జాతమాత్రశ్ చ మ్రియతే బాలభావే చ యౌవనే యద్ యత్ ప్రీతికరం పుంసాం వస్తు విప్రాః ప్రజాయతే
కొంతమంది పుట్టిన వెంటనే చనిపోతారు, కొంతమంది బాల్యంలో, మరికొంతమంది యవ్వనంలో మరణిస్తారు; పురుషులకు ఆనందం కలిగించే దేనైనా కలుగుతుంది, మహర్షులారా.
తద్ ఏవ దుఃఖవృక్షస్య బీజత్వమ్ ఉపగచ్ఛతి కలత్రపుత్రమిత్రాదిగృహక్షేత్రధనాదికైః
అదే బాధవృక్షానికి విత్తనమవుతుంది — భార్య, పిల్లలు, స్నేహితులు, ఇల్లు, పొలం, ధనం మొదలైనవన్నీ.
క్రియతే న తథా భూరి సుఖం పుంసాం యథాసుఖమ్ ఇతి సంసారదుఃఖార్కతాపతాపితచేతసామ్
మనుషులకు ఎంతగా కోరుకున్నా అంతగా సుఖం కలగదు; అందుకే సంసారబాధల వేడితో హృదయాలు ఎండిపోతుంటాయి.
విముక్తిపాదపచ్ఛాయామ్ ఋతే కుత్ర సుఖం నృణామ్ తద్ అస్య త్రివిధస్యాపి దుఃఖజాతస్య పణ్డితైః
విముక్తి వృక్షపు నీడ తప్ప మరెక్కడా మనుషులకు సుఖం లేదు. ఈ మూడు విధాలుగా కలిగే బాధలకు పండితులు ఇదే నిర్ణయించారు.
గర్భజన్మజరాద్యేషు స్థానేషు ప్రభవిష్యతః నిరస్తాతిశయాహ్లాదం సుఖభావైకలక్షణమ్
గర్భం, జననం, వృద్ధాప్యాది స్థితుల్లో ఉన్నవారికి, సుఖం ఎక్కువగా ఉండదు, అది తాత్కాలికమైనదే.
భేషజం భగవత్ప్రాప్తిర్ ఏకా చాత్యన్తికీ మతా తస్మాత్ తత్ప్రాప్తయే యత్నః కర్తవ్యః పణ్డితైర్ నరైః
భగవంతుని చేరడమే ఒకటే శాశ్వతమైన ఔషధం. అందుకే, పండితులు ఆ భగవంతుని పొందేందుకు ప్రయత్నించాలి.
తత్ప్రాప్తిహేతుర్ జ్ఞానం చ కర్మ చోక్తం ద్విజోత్తమాః ఆగమోత్థం వివేకాచ్ చ ద్విధా జ్ఞానం తథోచ్యతే
ఆ పరమార్థాన్ని పొందేందుకు జ్ఞానం, కర్మ రెండూ మార్గాలు అని, మహర్షులారా, చెప్పబడింది. జ్ఞానం కూడా రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — ఒకటి శాస్త్రాల ద్వారా, మరొకటి వివేకం ద్వారా అని చెప్పబడింది.
శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మ వివేకజమ్ అన్ధం తమ ఇవాజ్ఞానం దీపవచ్ చేన్ద్రియోద్భవమ్
వివేకంతో కలిగే పరబ్రహ్మం, శబ్దబ్రహ్మం అంటే వేదశాస్త్రాల ద్వారా తెలిసే బ్రహ్మం కంటే భిన్నమైనది. అజ్ఞానం అంధకారంలా ఉంటుంది; ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగిన జ్ఞానం దీపంలా ప్రకాశిస్తుంది.
యథా సూర్యస్ తథా జ్ఞానం యద్ వై విప్రా వివేకజమ్ మనుర్ అప్య్ ఆహ వేదార్థం స్మృత్వా యన్ మునిసత్తమాః
వివేకంతో కలిగే జ్ఞానం సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తుంది, బ్రాహ్మణులారా. వేదార్థాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ మనువు కూడా ఇదే విషయాన్ని గొప్ప ఋషులకు వివరించాడు.
తద్ ఏతచ్ ఛ్రూయతామ్ అత్ర సంబన్ధే గదతో మమ ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే శబ్దబ్రహ్మ పరం చ యత్
ఈ సందర్భంలో నేను చెప్పేది మీరు వినండి. రెండు రకాల బ్రహ్మాలను తెలుసుకోవాలి — ఒకటి శబ్దబ్రహ్మం, మరొకటి పరబ్రహ్మం.
శబ్దబ్రహ్మణి నిష్ణాతః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ద్వే విద్యే వై వేదితవ్యే ఇతి చాథర్వణీ శ్రుతిః
శబ్దబ్రహ్మంలో నిపుణుడైనవాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు. రెండు రకాల జ్ఞానాలు తెలుసుకోవాలి అని అథర్వణ వేదంలో కూడా చెప్పబడింది.
పరయా హ్య్ అక్షరప్రాప్తిర్ ఋగ్వేదాదిమయాపరా యత్ తద్ అవ్యక్తమ్ అజరమ్ అచిన్త్యమ్ అజమ్ అవ్యయమ్
పరాజ్ఞానంతో అక్షరాన్ని — నశించని బ్రహ్మాన్ని — పొందుతారు. అపరాజ్ఞానం అంటే ఋగ్వేదాది శాస్త్రాలు. అది అవ్యక్తం, వృద్ధి లేని, ఆలోచనకు అందని, జననం లేని, నశించని పరమాత్మ.
అనిర్దేశ్యమ్ అరూపం చ పాణిపాదాద్యసంయుతమ్ విత్తం సర్వగతం నిత్యం భూతయోనిమ్ అకారణమ్
అది వర్ణించలేనిది, రూపం లేనిది, చేతులు కాళ్లు లాంటి అవయవాలు లేనిది. అది అన్నింటిలో వ్యాపించి, శాశ్వతంగా ఉండి, భూతాలకూ మూలంగా, కారణం లేనిది అని తెలుసుకోవాలి.
వ్యాప్యం వ్యాప్తం యతః సర్వం తద్ వై పశ్యన్తి సూరయః తద్ బ్రహ్మ పరమం ధామ తద్ ధేయం మోక్షకాఙ్క్షిభిః
అన్ని లోకాలను వ్యాపించి, వాటిలో వ్యాపించబడినదాన్ని ఋషులు దర్శిస్తారు. అదే పరబ్రహ్మం, అదే మోక్షాన్ని కోరువారు చేరదగిన పరమ స్థానం.
శ్రుతివాక్యోదితం సూక్ష్మం తద్ విష్ణోః పరమం పదమ్ ఉత్పత్తిం ప్రలయం చైవ భూతానామ్ ఆగతిం గతిమ్
వేదవాక్యాలలో చెప్పబడిన విష్ణువు యొక్క ఆ సూత్రమైన పరమపదమే భూతాల ఉద్భవానికి, లయానికి, వాటి వచ్చిపోవడానికి మూలమైనది.
వేత్తి విద్యామ్ అవిద్యాం చ స వాచ్యో భగవాన్ ఇతి జ్ఞానశక్తిబలైశ్వర్యవీర్యతేజాంస్య్ అశేషతః
ఆయన జ్ఞానాన్ని, అజ్ఞానాన్ని రెండింటినీ తెలుసు. ఆయనే భగవంతుడు — జ్ఞానశక్తి, బలం, ఐశ్వర్యం, వీర్యం, తేజస్సు మొదలైన అన్ని గొప్ప లక్షణాలు సంపూర్ణంగా కలిగినవాడు.
భగవచ్ఛబ్దవాచ్యాని వినా హేయైర్ గుణాదిభిః సర్వాణి తత్ర భూతాని నివసన్తి పరాత్మని
భగవంతుడు అనే పదంతో సూచించబడే పరమాత్మలో, హీనమైన లక్షణాలు లేకుండా, అన్ని జీవులు నివసిస్తాయి.
భూతేషు చ స సర్వాత్మా వాసుదేవస్ తతః స్మృతః ఉవాచేదం మహర్షిభ్యః పురా పృష్టః ప్రజాపతిః
ఆయనే అన్ని భూతాలకు ఆత్మ. అందుకే ఆయనను వాసుదేవుడు అని స్మరించబడతారు. పురాతన కాలంలో మహర్షులు అడిగినప్పుడు ప్రజాపతి ఇదే విషయాన్ని వివరించాడు.
నామవ్యాఖ్యామ్ అనన్తస్య వాసుదేవస్య తత్త్వతః భూతేషు వసతే యో ఽన్తర్ వసన్త్య్ అత్ర చ తాని యత్ ధాతా విధాతా జగతాం వాసుదేవస్ తతః ప్రభుః
అనంతుడైన వాసుదేవుని నామార్థం నిజంగా ఏమిటంటే — ఆయన భూతాలలో నివసిస్తాడు, ఆ భూతాలు ఆయనలో నివసిస్తాయి. ఆయన జగత్తుకు ధాత, విధాత. అందుకే ఆయన వాసుదేవుడనే ప్రభువు.
స సర్వభూతప్రకృతిర్ గుణాంశ్ చ దోషాంశ్ చ సర్వాన్ సగుణో హ్య్ అతీతః అతీతసర్వావరణో ఽఖిలాత్మా తేనావృతం యద్ భువనాన్తరాలమ్
ఆయనే అన్ని భూతాల స్వభావం, అన్ని గుణాలు, లోపాలు కలవాడు. గుణాలు ఉన్నా వాటిని మించిపోయినవాడు, అన్ని లోకాలకు ఆత్మ. ఆయన వల్ల లోకాల మధ్య ఖాళీ దాచబడింది.