సకృద్ ఉచ్చారితే వాక్యే సముద్భూతమహాశ్రమః శ్వాసకాసామయాయాససముద్భూతప్రజాగరః
ఒక మాట మాట్లాడితేనే గొప్ప అలసట వస్తుంది. ఊపిరి పీల్చడం, దగ్గు, వ్యాధి వల్ల నిద్ర పోకుండా మేల్కొని ఉంటాడు.
అన్యేనోత్థాప్యతే ఽన్యేన తథా సంవేశ్యతే జరీ భృత్యాత్మపుత్రదారాణామ్ అపమానపరాకృతః
ఒకరితో లేపించుకొని, మరొకరితో పడుకోబెట్టించుకుంటాడు. వృద్ధాప్యంలో భృత్యులు, కుమారులు, భార్యలు—all అతన్ని తక్కువగా చూసి, అవమానిస్తారు.
ప్రక్షీణాఖిలశౌచశ్ చ విహారాహారసంస్పృహః హాస్యః పరిజనస్యాపి నిర్విణ్ణాశేషబాన్ధవః
అన్ని శౌచాలు పోయి, వినోదం, ఆహారం మీద ఆశతో, తనకు సేవ చేసే వారికీ నవ్వులపాలవుతాడు. బంధువులందరూ అతన్ని వదిలిపెడతారు.
అనుభూతమ్ ఇవాన్యస్మిఞ్ జన్మన్య్ ఆత్మవిచేష్టితమ్ సంస్మరన్ యౌవనే దీర్ఘం నిశ్వసిత్య్ అతితాపితః
తన గత జీవితాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, యవ్వనాన్ని తలచుకుంటూ, లోతుగా ఊపిరి పీల్చి, ఎంతో బాధతో వృద్ధాప్యంలో ఉన్నాడు.
ఏవమాదీని దుఃఖాని జరాయామ్ అనుభూయ చ మరణే యాని దుఃఖాని ప్రాప్నోతి శృణు తాన్య్ అపి
ఇలా వృద్ధాప్యంలో ఎన్నో బాధలు అనుభవించిన తర్వాత, మరణ సమయంలో కలిగే బాధలను కూడా విను.
శ్లథగ్రీవాఙ్ఘ్రిహస్తో ఽథ ప్రాప్తో వేపథునా నరః ముహుర్ గ్లానిపరశ్ చాసౌ ముహుర్ జ్ఞానబలాన్వితః
తల, పాదాలు, చేతులు బలహీనమై, శరీరం వణికిపోతుంది. ఒకసారి బలహీనత, మరొకసారి జ్ఞానం, బలం కలుగుతాయి.
హిరణ్యధాన్యతనయభార్యాభృత్యగృహాదిషు ఏతే కథం భవిష్యన్తీత్య్ అతీవ మమతాకులః
నా బంగారం, ధానం, పిల్లలు, భార్య, సేవకులు, ఇల్లు—ఇవి అన్నీ ఎలా అవుతాయో అని అతడు ఎక్కువగా మమకారంతో ఆందోళన పడతాడు.
మర్మవిద్భిర్ మహారోగైః క్రకచైర్ ఇవ దారుణైః శరైర్ ఇవాన్తకస్యోగ్రైశ్ ఛిద్యమానాస్థిబన్ధనః
ప్రాణస్థానాలను తెలిసిన వారు, తీవ్రమైన వ్యాధులు, మరణదేవుడి బలమైన బాణాలు—ఇవి అన్నీ కలసి, అతని ఎముకలను భయంకరంగా నరికినట్లుగా బాధిస్తాయి.
పరివర్తమానతారాక్షి హస్తపాదం ముహుః క్షిపన్ సంశుష్యమాణతాల్వోష్ఠకణ్ఠో ఘురఘురాయతే
తారలు తిరిగే కన్నులతో, చేతులు కాల్లు మళ్లీ మళ్లీ ఊపుతూ, నాలుక పెదాలు గొంతు ఎండిపోతూ, ఘురఘురమని గొంతు శబ్దాలు చేస్తాడు.
నిరుద్ధకణ్ఠదేశో ఽపి ఉదానశ్వాసపీడితః తాపేన మహతా వ్యాప్తస్ తృషా వ్యాప్తస్ తథా క్షుధా
గొంతు మూసుకుపోయినా, లోపలి ఊపిరి బాధతో, తీవ్రమైన వేడి కబళించగా, దాహం ఆకలితో పూర్తిగా బాధపడతాడు.
క్లేశాద్ ఉత్క్రాన్తిమ్ ఆప్నోతి యామ్యకింకరపీడితః తతశ్ చ యాతనాదేహం క్లేశేన ప్రతిపద్యతే
బాధతో, యమదూతల చేత హింసించబడి, ఆత్మ శరీరం విడిచిపోతుంది. వెంటనే బాధతోనే యాతనాశరీరం పొందుతాడు.
ఏతాన్య్ అన్యాని చోగ్రాణి దుఃఖాని మరణే నృణామ్ శృణుధ్వం నరకే యాని ప్రాప్యన్తే పురుషైర్ మృతైః
మరణ సమయంలో మనుషులకు కలిగే ఇతర ఘోరమైన బాధలు, మరణించినవారు నరకంలో అనుభవించే యాతనల గురించి కూడా వినండి.
యామ్యకింకరపాశాదిగ్రహణం దణ్డతాడనమ్ యమస్య దర్శనం చోగ్రమ్ ఉగ్రమార్గవిలోకనమ్
యమదూతల పాశాలతో పట్టుకోవడం, దండాలతో కొట్టడం, యముని భయంకరమైన రూపాన్ని చూడడం, భయానకమైన మార్గాన్ని దర్శించడం జరుగుతుంది.
కరమ్భవాలుకావహ్నియన్త్రశస్త్రాదిభీషణే ప్రత్యేకం యాతనాయాశ్ చ యాతనాది ద్విజోత్తమాః
ఒక్కో యాతన కూడా భయంకరమే — రాయిపళ్ళతో నలిపించడం, వేడి మట్టిలో కాల్చడం, ఆయుధాలతో హింసించడం, ఇవన్నీ యాతన ప్రారంభాలు, మహర్షులారా.
క్రకచైః పీడ్యమానానాం మృషాయాం చాపి ధ్మాప్యతామ్ కుఠారైః పాట్యమానానాం భూమౌ చాపి నిఖన్యతామ్
కొంతమందిని రంపాలతో కష్టపెడతారు, అబద్ధం చెప్పినవారిని కాల్చుతారు, కొంతమందిని గొడ్డళ్లతో నరుకుతారు, మరికొంతమందిని నేలలో పాతిపెడతారు.
శూలేష్వ్ ఆరోప్యమాణానాం వ్యాఘ్రవక్త్రే ప్రవేశ్యతామ్ గృధ్రైః సంభక్ష్యమాణానాం ద్వీపిభిశ్ చోపభుజ్యతామ్
కొంతమందిని ముళ్లపై పొడుస్తారు, మరికొంతమందిని పులుల నోట్లో వేస్తారు, కొంతమందిని గద్దలు తినేస్తాయి, ఇంకొంతమందిని జంతువులు ముక్కలు ముక్కలుగా తింటాయి.
క్వథ్యతాం తైలమధ్యే చ క్లిద్యతాం క్షారకర్దమే ఉచ్చాన్ నిపాత్యమానానాం క్షిప్యతాం క్షేపయన్త్రకైః
కొంతమందిని నూనెలో మరిగిస్తారు, మరికొంతమందిని క్షారపు మట్టిలో ముంచుతారు, ఎత్తైన చోట్ల నుంచి తోసేస్తారు, యంత్రాలతో విసిరేస్తారు.
నరకే యాని దుఃఖాని పాపహేతూద్భవాని వై ప్రాప్యన్తే నారకైర్ విప్రాస్ తేషాం సంఖ్యా న విద్యతే
నరకంలో పాపఫలితంగా కలిగే బాధలు నరకవాసులందరికీ వస్తాయి, మహర్షులారా; వాటి సంఖ్యను ఎవరూ చెప్పలేరు.
న కేవలం ద్విజశ్రేష్ఠా నరకే దుఃఖపద్ధతిః స్వర్గే ఽపి పాతభీతస్య క్షయిష్ణోర్ నాస్తి నిర్వృతిః
మహర్షులారా, నరకంలో మాత్రమే కాదు, స్వర్గంలోనూ భయపడే వారికి, నశించేవారికి ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే ఆనందం ఉండదు.
పునశ్ చ గర్భో భవతి జాయతే చ పునర్ నరః గర్భే విలీయతే భూయో జాయమానో ఽస్తమ్ ఏతి చ
మళ్లీ గర్భంలోకి వెళ్ళి, మళ్లీ మానవుడిగా పుడతాడు; గర్భంలో కలిసిపోతాడు, మళ్లీ పుట్టి మరణిస్తాడు.
జాతమాత్రశ్ చ మ్రియతే బాలభావే చ యౌవనే యద్ యత్ ప్రీతికరం పుంసాం వస్తు విప్రాః ప్రజాయతే
కొంతమంది పుట్టిన వెంటనే చనిపోతారు, కొంతమంది బాల్యంలో, మరికొంతమంది యవ్వనంలో మరణిస్తారు; పురుషులకు ఆనందం కలిగించే దేనైనా కలుగుతుంది, మహర్షులారా.
తద్ ఏవ దుఃఖవృక్షస్య బీజత్వమ్ ఉపగచ్ఛతి కలత్రపుత్రమిత్రాదిగృహక్షేత్రధనాదికైః
అదే బాధవృక్షానికి విత్తనమవుతుంది — భార్య, పిల్లలు, స్నేహితులు, ఇల్లు, పొలం, ధనం మొదలైనవన్నీ.
క్రియతే న తథా భూరి సుఖం పుంసాం యథాసుఖమ్ ఇతి సంసారదుఃఖార్కతాపతాపితచేతసామ్
మనుషులకు ఎంతగా కోరుకున్నా అంతగా సుఖం కలగదు; అందుకే సంసారబాధల వేడితో హృదయాలు ఎండిపోతుంటాయి.
విముక్తిపాదపచ్ఛాయామ్ ఋతే కుత్ర సుఖం నృణామ్ తద్ అస్య త్రివిధస్యాపి దుఃఖజాతస్య పణ్డితైః
విముక్తి వృక్షపు నీడ తప్ప మరెక్కడా మనుషులకు సుఖం లేదు. ఈ మూడు విధాలుగా కలిగే బాధలకు పండితులు ఇదే నిర్ణయించారు.
గర్భజన్మజరాద్యేషు స్థానేషు ప్రభవిష్యతః నిరస్తాతిశయాహ్లాదం సుఖభావైకలక్షణమ్
గర్భం, జననం, వృద్ధాప్యాది స్థితుల్లో ఉన్నవారికి, సుఖం ఎక్కువగా ఉండదు, అది తాత్కాలికమైనదే.
భేషజం భగవత్ప్రాప్తిర్ ఏకా చాత్యన్తికీ మతా తస్మాత్ తత్ప్రాప్తయే యత్నః కర్తవ్యః పణ్డితైర్ నరైః
భగవంతుని చేరడమే ఒకటే శాశ్వతమైన ఔషధం. అందుకే, పండితులు ఆ భగవంతుని పొందేందుకు ప్రయత్నించాలి.
తత్ప్రాప్తిహేతుర్ జ్ఞానం చ కర్మ చోక్తం ద్విజోత్తమాః ఆగమోత్థం వివేకాచ్ చ ద్విధా జ్ఞానం తథోచ్యతే
ఆ పరమార్థాన్ని పొందేందుకు జ్ఞానం, కర్మ రెండూ మార్గాలు అని, మహర్షులారా, చెప్పబడింది. జ్ఞానం కూడా రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — ఒకటి శాస్త్రాల ద్వారా, మరొకటి వివేకం ద్వారా అని చెప్పబడింది.
శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మ వివేకజమ్ అన్ధం తమ ఇవాజ్ఞానం దీపవచ్ చేన్ద్రియోద్భవమ్
వివేకంతో కలిగే పరబ్రహ్మం, శబ్దబ్రహ్మం అంటే వేదశాస్త్రాల ద్వారా తెలిసే బ్రహ్మం కంటే భిన్నమైనది. అజ్ఞానం అంధకారంలా ఉంటుంది; ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగిన జ్ఞానం దీపంలా ప్రకాశిస్తుంది.
యథా సూర్యస్ తథా జ్ఞానం యద్ వై విప్రా వివేకజమ్ మనుర్ అప్య్ ఆహ వేదార్థం స్మృత్వా యన్ మునిసత్తమాః
వివేకంతో కలిగే జ్ఞానం సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తుంది, బ్రాహ్మణులారా. వేదార్థాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ మనువు కూడా ఇదే విషయాన్ని గొప్ప ఋషులకు వివరించాడు.
తద్ ఏతచ్ ఛ్రూయతామ్ అత్ర సంబన్ధే గదతో మమ ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే శబ్దబ్రహ్మ పరం చ యత్
ఈ సందర్భంలో నేను చెప్పేది మీరు వినండి. రెండు రకాల బ్రహ్మాలను తెలుసుకోవాలి — ఒకటి శబ్దబ్రహ్మం, మరొకటి పరబ్రహ్మం.