ప్రసారణాకుఞ్చనాదౌ నాగానాం ప్రభుర్ ఆత్మనః శకృన్మూత్రమహాపఙ్కశాయీ సర్వత్ర పీడితః
తల్లి శరీరంలోని వాయువుల కదలికలు, మలమూత్రపు మురికి మధ్య పడుకుని, అన్ని విధాలుగా బాధపడుతూ ఉంటాడు.
నిరుచ్ఛ్వాసః సచైతన్యః స్మరఞ్ జన్మశతాన్య్ అథ ఆస్తే గర్భే ఽతిదుఃఖేన నిజకర్మనిబన్ధనః
ఉపిరాడక, కానీ జ్ఞానంతో ఉండి, వందల జన్మలను గుర్తు చేసుకుంటూ, తన కర్మ బంధనంతో గర్భంలో తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఉండిపోతాడు.
జాయమానః పురీషాసృఙ్మూత్రశుక్రావిలాననః ప్రాజాపత్యేన వాతేన పీడ్యమానాస్థిబన్ధనః
జన్మించేటప్పుడు మలము, రక్తము, మూత్రము, శుక్రము వంటి మలినాలతో కప్పబడి, ప్రజాపతి వాయువుతో ఎముకలు నలిగిపోతాయి.
అధోముఖస్ తైః క్రియతే ప్రబలైః సూతిమారుతైః క్లేశైర్ నిష్క్రాన్తిమ్ ఆప్నోతి జఠరాన్ మాతుర్ ఆతురః
తల కిందుగా, బలమైన ప్రసవ వాయువుల వల్ల బయటకు రావడంలో తీవ్ర కష్టాలను అనుభవిస్తూ, తల్లి గర్భం నుండి బాధతో బయటకు వస్తాడు.
మూర్ఛామ్ అవాప్య మహతీం సంస్పృష్టో బాహ్యవాయునా విజ్ఞానభ్రంశమ్ ఆప్నోతి జాతస్ తు మునిసత్తమాః
పెద్ద మూర్ఛకు లోనై, బయట గాలి తగిలిన వెంటనే, జన్మించినప్పుడు జ్ఞానం పోయిపోతుంది మహర్షులారా!
కణ్టకైర్ ఇవ తున్నాఙ్గః క్రకచైర్ ఇవ దారితః పూతివ్రణాన్ నిపతితో ధరణ్యాం క్రిమికో యథా
కాయమంతా ముల్లు పొడిచినట్టు, రంపంతో చీల్చినట్టు బాధతో, పాడైన గాయాలతో పురుగులా నేలపై పడిపోతాడు.
కణ్డూయనే ఽపి చాశక్తః పరివర్తే ఽప్య్ అనీశ్వరః స్తనపానాదికాహారమ్ అవాప్నోతి పరేచ్ఛయా
తనను తాను కొరుక్కోవడానికి, తిరగడానికి కూడా శక్తిలేక, ఇతరుల ఇష్టానుసారం మాత్రమే పాలు వంటి ఆహారం పొందుతాడు.
అశుచిస్రస్తరే సుప్తః కీటదంశాదిభిస్ తథా భక్ష్యమాణో ఽపి నైవైషాం సమర్థో వినివారణే
అశుచిగా ఉన్న మంచంపై పడుకుని, పురుగులు కుట్టినా, తినిపోతున్నా, వాటిని తిప్పికొట్టే శక్తి ఉండదు.
జన్మదుఃఖాన్య్ అనేకాని జన్మనో ఽనన్తరాణి చ బాలభావే యదాప్నోతి ఆధిభూతాదికాని చ
జన్మంలో కలిగే అనేక బాధలు, జననం తర్వాత వెంటనే వచ్చే బాధలు, బాల్యంలో ఎదురయ్యే బాధలు — ఇవన్నీ ఆధిభౌతికాది కారణాల వల్ల కలుగుతాయి.
అజ్ఞానతమసా ఛన్నో మూఢాన్తఃకరణో నరః న జానాతి కుతః కో ఽహం కుత్ర గన్తా కిమాత్మకః
అజ్ఞానపు చీకటిలో మునిగిపోయి, మూర్ఖమైన మనస్సుతో ఉన్న మనిషి — నేను ఎక్కడి నుంచి వచ్చాను? నేను ఎవరు? ఎక్కడికి పోతాను? నా స్వభావం ఏమిటి? అన్నదే తెలియదు.
కేన బన్ధేన బద్ధో ఽహం కారణం కిమ్ అకారణమ్ కిం కార్యం కిమ్ అకార్యం వా కిం వాచ్యం కిం న చోచ్యతే
నేను ఏ బంధంతో బంధించబడ్డాను? దానికి కారణం ఏమిటి, కారణం కానిది ఏమిటి? ఏమి చేయాలి, ఏమి చేయకూడదు? ఏమి చెప్పాలి, ఏమి చెప్పకూడదు?
కో ధర్మః కశ్ చ వాధర్మః కస్మిన్ వర్తేత వై కథమ్ కిం కర్తవ్యమ్ అకర్తవ్యం కిం వా కిం గుణదోషవత్
ధర్మం ఏది, అధర్మం ఏది? మనిషి నిజంగా ఏదిలో, ఎలా నడవాలి? ఏమి చేయాలి, ఏమి చేయకూడదు? ఏది మంచిదిగా, ఏది చెడ్డదిగా ఉంటుంది?
ఏవం పశుసమైర్ మూఢైర్ అజ్ఞానప్రభవం మహత్ అవాప్యతే నరైర్ దుఃఖం శిశ్నోదరపరాయణైః
ఇలా, పశువుల్లా మూర్ఖులైనవారు, అజ్ఞానమే కారణంగా, కేవలం ఆకలి, కామానికి బానిసలై జీవించే మనుషులకు గొప్ప బాధలు కలుగుతాయి.
అజ్ఞానం తామసో భావః కార్యారమ్భప్రవృత్తయః అజ్ఞానినాం ప్రవర్తన్తే కర్మలోపస్ తతో ద్విజాః
అజ్ఞానం అనేది అంధకార లక్షణం, అది పనులు మొదలు పెట్టే ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తుంది. అజ్ఞానులలో అలాంటి ఉత్సాహం కలిగి, ఆ తరువాత కర్తవ్యాలు చేయకుండా వదిలేస్తారు, ద్విజులారా.
నరకం కర్మణాం లోపాత్ ఫలమ్ ఆహుర్ మహర్షయః తస్మాద్ అజ్ఞానినాం దుఃఖమ్ ఇహ చాముత్ర చోత్తమమ్
కర్తవ్యాలను చేయకపోతే దానికి ఫలితం నరకమని మహర్షులు చెబుతారు. అందుకే, అజ్ఞానులకు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ గొప్ప బాధలు కలుగుతాయి.
జరాజర్జరదేహశ్ చ శిథిలావయవః పుమాన్ విచలచ్ఛీర్ణదశనో వలిస్నాయుశిరావృతః
వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమై, అవయవాలు సడలిపోతాయి. పళ్ళు ఊడిపోతూ, దంతాలు కదిలిపోతూ, చర్మం, నరాలు, రక్తనాళాలు ముడతలు పడతాయి.
దూరప్రనష్టనయనో వ్యోమాన్తర్గతతారకః నాసావివరనిర్యాతరోమపుఞ్జశ్ చలద్వపుః
దూరంగా ఉన్నదాన్ని చూడలేని చూపుతో, ఆకాశంలో నక్షత్రాలే కనబడతాయి. ముక్కులో నుంచి జుట్టు బయటకు వస్తూ, శరీరం వణికిపోతుంది.
ప్రకటీభూతసర్వాస్థిర్ నతపృష్ఠాస్థిసంహతిః ఉత్సన్నజఠరాగ్నిత్వాద్ అల్పాహారో ఽల్పచేష్టితః
అన్ని ఎముకలు బయటపడిపోయి, వెన్నెముకలు వంగిపోతాయి. జఠరాగ్ని తగ్గిపోవడంతో తక్కువ తింటూ, తక్కువ కదలికలు చేస్తాడు.
కృచ్ఛ్రచఙ్క్రమణోత్థానశయనాసనచేష్టితః మన్దీభవచ్ఛ్రోత్రనేత్రగలల్లాలావిలాననః
నడవడం, లేవడం, పడుకోవడం, కూర్చోవడం అన్నీ కష్టంగా మారతాయి. చెవులు, కళ్ళు బలహీనమై, నోరు లాలాజలంతో నిండిపోతుంది.
అనాయత్తైః సమస్తైశ్ చ కరణైర్ మరణోన్ముఖః తత్క్షణే ఽప్య్ అనుభూతానామ్ అస్మర్తాఖిలవస్తునామ్
అన్ని ఇంద్రియాలు తన వశంలో లేకుండా, మరణానికి దగ్గరగా ఉంటాడు. అప్పటికే అనుభవించిన విషయాలన్నీ, ఆ క్షణంలో జరిగినవాటికైనా గుర్తు ఉండదు.
సకృద్ ఉచ్చారితే వాక్యే సముద్భూతమహాశ్రమః శ్వాసకాసామయాయాససముద్భూతప్రజాగరః
ఒక మాట మాట్లాడితేనే గొప్ప అలసట వస్తుంది. ఊపిరి పీల్చడం, దగ్గు, వ్యాధి వల్ల నిద్ర పోకుండా మేల్కొని ఉంటాడు.
అన్యేనోత్థాప్యతే ఽన్యేన తథా సంవేశ్యతే జరీ భృత్యాత్మపుత్రదారాణామ్ అపమానపరాకృతః
ఒకరితో లేపించుకొని, మరొకరితో పడుకోబెట్టించుకుంటాడు. వృద్ధాప్యంలో భృత్యులు, కుమారులు, భార్యలు—all అతన్ని తక్కువగా చూసి, అవమానిస్తారు.
ప్రక్షీణాఖిలశౌచశ్ చ విహారాహారసంస్పృహః హాస్యః పరిజనస్యాపి నిర్విణ్ణాశేషబాన్ధవః
అన్ని శౌచాలు పోయి, వినోదం, ఆహారం మీద ఆశతో, తనకు సేవ చేసే వారికీ నవ్వులపాలవుతాడు. బంధువులందరూ అతన్ని వదిలిపెడతారు.
అనుభూతమ్ ఇవాన్యస్మిఞ్ జన్మన్య్ ఆత్మవిచేష్టితమ్ సంస్మరన్ యౌవనే దీర్ఘం నిశ్వసిత్య్ అతితాపితః
తన గత జీవితాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, యవ్వనాన్ని తలచుకుంటూ, లోతుగా ఊపిరి పీల్చి, ఎంతో బాధతో వృద్ధాప్యంలో ఉన్నాడు.
ఏవమాదీని దుఃఖాని జరాయామ్ అనుభూయ చ మరణే యాని దుఃఖాని ప్రాప్నోతి శృణు తాన్య్ అపి
ఇలా వృద్ధాప్యంలో ఎన్నో బాధలు అనుభవించిన తర్వాత, మరణ సమయంలో కలిగే బాధలను కూడా విను.
శ్లథగ్రీవాఙ్ఘ్రిహస్తో ఽథ ప్రాప్తో వేపథునా నరః ముహుర్ గ్లానిపరశ్ చాసౌ ముహుర్ జ్ఞానబలాన్వితః
తల, పాదాలు, చేతులు బలహీనమై, శరీరం వణికిపోతుంది. ఒకసారి బలహీనత, మరొకసారి జ్ఞానం, బలం కలుగుతాయి.
హిరణ్యధాన్యతనయభార్యాభృత్యగృహాదిషు ఏతే కథం భవిష్యన్తీత్య్ అతీవ మమతాకులః
నా బంగారం, ధానం, పిల్లలు, భార్య, సేవకులు, ఇల్లు—ఇవి అన్నీ ఎలా అవుతాయో అని అతడు ఎక్కువగా మమకారంతో ఆందోళన పడతాడు.
మర్మవిద్భిర్ మహారోగైః క్రకచైర్ ఇవ దారుణైః శరైర్ ఇవాన్తకస్యోగ్రైశ్ ఛిద్యమానాస్థిబన్ధనః
ప్రాణస్థానాలను తెలిసిన వారు, తీవ్రమైన వ్యాధులు, మరణదేవుడి బలమైన బాణాలు—ఇవి అన్నీ కలసి, అతని ఎముకలను భయంకరంగా నరికినట్లుగా బాధిస్తాయి.
పరివర్తమానతారాక్షి హస్తపాదం ముహుః క్షిపన్ సంశుష్యమాణతాల్వోష్ఠకణ్ఠో ఘురఘురాయతే
తారలు తిరిగే కన్నులతో, చేతులు కాల్లు మళ్లీ మళ్లీ ఊపుతూ, నాలుక పెదాలు గొంతు ఎండిపోతూ, ఘురఘురమని గొంతు శబ్దాలు చేస్తాడు.
నిరుద్ధకణ్ఠదేశో ఽపి ఉదానశ్వాసపీడితః తాపేన మహతా వ్యాప్తస్ తృషా వ్యాప్తస్ తథా క్షుధా
గొంతు మూసుకుపోయినా, లోపలి ఊపిరి బాధతో, తీవ్రమైన వేడి కబళించగా, దాహం ఆకలితో పూర్తిగా బాధపడతాడు.