తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిద్వన్తో నినాదినః ఉత్తిష్ఠన్తి తదా వ్యోమ్ని ఘోరాః సంవర్తకా ఘనాః
అప్పుడు, ఆకాశంలో గజసంఖ్యల వలె, మిడిమిడి మెరుపులతో, గర్జనలతో, భయంకరమైన సంహారమేఘాలు ఉద్భవిస్తాయి.
కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః ధూమవర్ణా ఘనాః కేచిత్ కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని మేఘాలు కాజలు వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలాల వలె తెల్లగా, కొన్ని పొగ రంగులో, మరికొన్ని పసుపు రంగులో ఉంటాయి.
కేచిద్ ధరిద్రావర్ణాభా లాక్షారసనిభాస్ తథా కేచిద్ వైదూర్యసంకాశా ఇన్ద్రనీలనిభాస్ తథా
కొన్ని మేఘాలు పసుపు లేదా లక్కరంగులో, మరికొన్ని వైడూర్యపు మెరుపుతో, ఇంకొన్ని నీల రత్నంలా కనిపిస్తాయి.
శఙ్ఖకున్దనిభాశ్ చాన్యే జాతీకున్దనిభాస్ తథా ఇన్ద్రగోపనిభాః కేచిన్ మనఃశిలానిభాస్ తథా
మరికొన్ని మేఘాలు శంఖం లేదా మల్లెపువ్వు వలె, కొన్ని జాతిపువ్వు వలె, ఇంకొన్ని ఇంద్రగోప పురుగు వలె, మరికొన్ని మినుములా ఎరుపుగా ఉంటాయి.
పద్మపత్త్రనిభాః కేచిద్ ఉత్తిష్ఠన్తి ఘనాఘనాః కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిత్ పర్వతసంనిభాః
కొన్ని మేఘాలు తామర ఆకుల వలె, మరికొన్ని పట్టణాల రూపంలో, ఇంకొన్ని పర్వతాల వలె పైకి ఎగసిపోతాయి.
కూటాగారనిభాశ్ చాన్యే కేచిత్ స్థలనిభా ఘనాః మహాకాయా మహారావా పూరయన్తి నభస్తలమ్
కొన్ని మేఘాలు గోపురాల వలె, మరికొన్ని మైదానాల వలె కనిపిస్తాయి. అవి పెద్దవిగా, ఘోరమైన శబ్దంతో ఆకాశాన్ని నిండుస్తాయి.
వర్షన్తస్ తే మహాసారాస్ తమ్ అగ్నిమ్ అతిభైరవమ్ శమయన్త్య్ అఖిలం విప్రాస్ త్రైలోక్యాన్తరవిస్తృతమ్
ఆ మేఘాలు గొప్ప వర్షాన్ని కురిపించి, ఆ భయంకరమైన అగ్నిని ఆర్పి, మూడు లోకాలన్నింటినీ కప్పేస్తాయి.
నష్టే చాగ్నౌ శతం తే ఽపి వర్షాణామ్ అధికం ఘనాః ప్లావయన్తో జగత్ సర్వం వర్షన్తి మునిసత్తమాః
అగ్ని ఆర్పిన తర్వాత, ఆ మేఘాలు వంద సంవత్సరాలకు మించి వర్షం కురిపిస్తూ, మునిశ్రేష్ఠులారా, మొత్తం జగత్తును నీటితో నింపేస్తాయి.
ధారాభిర్ అక్షమాత్రాభిః ప్లావయిత్వాఖిలాం భువమ్ భువో లోకం తథైవోర్ధ్వం ప్లావయన్తి దివం ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా, పసరంతా పసరిన చిన్న చిన్న నీటి ప్రవాహాలతో భూమిని పూర్తిగా ముంచిన తరువాత, అలాగే భువిలోని లోకాన్ని, తరువాత పైకీ ఆకాశాన్ని కూడా అవి ముంచేస్తాయి.
అన్ధకారీకృతే లోకే నష్టే స్థావరజఙ్గమే వర్షన్తి తే మహామేఘా వర్షాణామ్ అధికం శతమ్
ప్రపంచం చీకటిలో మునిగిపోయి, జడజంగమమంతా నశించినప్పుడు, ఆ మహామేఘాలు వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువగా వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి.
సప్తర్షిస్థానమ్ ఆక్రమ్య స్థితే ఽమ్భసి ద్విజోత్తమాః ఏకార్ణవం భవత్య్ ఏతత్ త్రైలోక్యమ్ అఖిలం తతః
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, సప్తర్షుల స్థానం వరకు నీరు నిండిపోయి ఉండగా, అప్పుడు ఈ మూడు లోకములన్నీ ఒక్క సముద్రంగా మారిపోతాయి.
అథ నిఃశ్వాసజో విష్ణోర్ వాయుస్ తాఞ్ జలదాంస్ తతః నాశం నయతి భో విప్రా వర్షాణామ్ అధికం శతమ్
అప్పుడప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణులారా, విష్ణువు ఊపిరి నుండి వచ్చిన గాలి, ఆ మేఘాలను వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువగా తరిమికొడుతుంది.
సర్వభూతమయో ఽచిన్త్యో భగవాన్ భూతభావనః అనాదిర్ ఆదిర్ విశ్వస్య పీత్వా వాయుమ్ అశేషతః
అన్నీ భూతములలోని స్వరూపుడైన, అందరికీ ఆది, అంతం లేని, ఊహించలేని భగవంతుడు, ఆ గాలిని పూర్తిగా పీల్చుకున్న తరువాత,
ఏకార్ణవే తతస్ తస్మిఞ్ శేషశయ్యాస్థితః ప్రభుః బ్రహ్మరూపధరః శేతే భగవాన్ ఆదికృద్ ధరిః
అప్పుడు ఆ ఒక్క సముద్రంలో, శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించిన హరి అక్కడ పడుకుని ఉంటాడు.
జనలోకగతైః సిద్ధైః సనకాద్యైర్ అభిష్టుతః బ్రహ్మలోకగతైశ్ చైవ చిన్త్యమానో ముముక్షుభిః
జనలోకంలో ఉన్న సిద్ధులు, సనకాది మహర్షులు ఆయనను స్తుతిస్తారు. బ్రహ్మలోకంలో నివసించే ముక్తికాంక్షులు ఆయనను ధ్యానిస్తారు.
ఆత్మమాయామయీం దివ్యాం యోగనిద్రాం సమాస్థితః ఆత్మానం వాసుదేవాఖ్యం చిన్తయన్ పరమేశ్వరః
తన స్వమాయతో కూడిన దివ్యమైన యోగనిద్రను స్వీకరించి, పరమేశ్వరుడు వాసుదేవునిగా తనను తానే ధ్యానిస్తాడు.
ఏష నైమిత్తికో నామ విప్రేన్ద్రాః ప్రతిసంచరః నిమిత్తం తత్ర యచ్ ఛేతే బ్రహ్మరూపధరో హరిః
ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, ఇది నైమిత్తిక ప్రళయంగా పిలవబడుతుంది. హరి బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించి ఇలా విశ్రాంతి తీసుకోవడమే దీనికి కారణం.
యదా జాగర్తి సర్వాత్మా స తదా చేష్టతే జగత్ నిమీలత్య్ ఏతద్ అఖిలం మాయాశయ్యాశయే ఽచ్యుతే
ప్రపంచానికి ఆత్మస్వరూపుడైనవాడు మేల్కొన్నప్పుడు, ప్రపంచం క్రియాశీలంగా ఉంటుంది. ఆయన మాయాశయపై విశ్రాంతి తీసుకుంటే, ఈ సృష్టి అంతా లయమవుతుంది.
పద్మయోనేర్ దినం యత్ తు చతుర్యుగసహస్రవత్ ఏకార్ణవకృతే లోకే తావతీ రాత్రిర్ ఉచ్యతే
పద్మయోనికి ఒక రోజు అంటే, నాలుగు యుగాల వేలు సమానమైన కాలం. ప్రపంచం ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, అంతే సమయం రాత్రిగా ఉంటుంది.
తతః ప్రబుద్ధో రాత్ర్యన్తే పునః సృష్టిం కరోత్య్ అజః బ్రహ్మస్వరూపధృగ్ విష్ణుర్ యథా వః కథితం పురా
ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత, అజుడు బ్రహ్మస్వరూపాన్ని ధరించి, మీకు ముందుగా చెప్పిన విధంగా, మళ్లీ సృష్టిని ప్రారంభిస్తాడు.
ఇత్య్ ఏష కల్పసంహారో అన్తరప్రలయో ద్విజాః నైమిత్తికో వః కథితః శృణుధ్వం ప్రాకృతం పరమ్
ఇలా, ఇది కల్పాంత ప్రళయము, అంటే మధ్యవర్తి ప్రళయము, ఓ ద్విజులారా. నైమిత్తిక ప్రళయము మీకు వివరించబడింది. ఇప్పుడు పరమమైన ప్రకృతిప్రళయాన్ని వినండి.
అవృష్ట్యగ్న్యాదిభిః సమ్యక్ కృతే శయ్యాలయే ద్విజాః సమస్తేష్వ్ ఏవ లోకేషు పాతాలేష్వ్ అఖిలేషు చ
వర్షాభావం, అగ్ని మొదలైన వాటి వల్ల, విశ్రాంతి స్థలం సరిగ్గా సిద్ధమైనప్పుడు, అన్ని లోకాల్లో, పాతాళాల్లో కూడ, అదే స్థితి ఏర్పడుతుంది.
మహదాదేర్ వికారస్య విశేషాత్ తత్ర సంక్షయే కృష్ణేచ్ఛాకారితే తస్మిన్ ప్రవృత్తే ప్రతిసంచరే
మహత్తత్త్వం మొదలైన వాటి ప్రత్యేకమైన మార్పుల వల్ల, ఆ లయం సంభవిస్తుంది. కృష్ణుని సంకల్పంతో ఆ ప్రతిసంహారం ప్రారంభమవుతుంది.
ఆపో గ్రసన్తి వై పూర్వం భూమేర్ గన్ధాదికం గుణమ్ ఆత్తగన్ధా తతో భూమిః ప్రలయాయ ప్రకల్పతే
ముందుగా, నీళ్లు భూమిలోని వాసన మొదలైన లక్షణాలను గ్రహిస్తాయి. అప్పుడు భూమి వాసనను కోల్పోయి, లయానికి సిద్ధమవుతుంది.
ప్రనష్టే గన్ధతన్మాత్రే భవత్య్ ఉర్వీ జలాత్మికా ఆపస్ తదా ప్రవృత్తాస్ తు వేగవత్యో మహాస్వనాః
వాసన అనే సూక్ష్మతత్త్వం నశించినప్పుడు, భూమి నీటి స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అప్పుడు నీళ్లు ఉప్పెనతో, గొప్ప శబ్దంతో ప్రవహిస్తాయి.
సర్వమ్ ఆపూరయన్తీదం తిష్ఠన్తి విచరన్తి చ సలిలేనైవోర్మిమతా లోకాలోకః సమన్తతః
అవి అన్నిటినీ నింపుతూ, వ్యాపిస్తూ, అక్కడక్కడా సంచరిస్తూ ఉంటాయి. ఆ నీటి అలలు లోకలోకాన్ని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టుతాయి.
అపామ్ అపి గుణో యస్ తు జ్యోతిషా పీయతే తు సః నశ్యన్త్య్ ఆపః సుతప్తాశ్ చ రసతన్మాత్రసంక్షయాత్
నీరు కూడా ఒక లక్షణం కలిగి ఉంటుంది. ఆ నీరు అగ్ని ద్వారా పీల్చబడినప్పుడు, దాని లక్షణం పోయిపోతుంది. నీరు బాగా వేడెక్కినప్పుడు, దాని సారం పోయి, నీరు నశిస్తుంది.
తతశ్ చాపో ఽమృతరసా జ్యోతిష్ట్వం ప్రాప్నువన్తి వై అగ్న్యవస్థే తు సలిలే తేజసా సర్వతో వృతే
తర్వాత ఆ నీరు, అమృతసమానమైన సారాన్ని కోల్పోయి, అగ్నిస్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అగ్ని చుట్టూ ఉన్నప్పుడు, నీరు పూర్తిగా తేజస్సుగా మారిపోతుంది.
స చాగ్నిః సర్వతో వ్యాప్య ఆదత్తే తజ్ జలం తదా సర్వమ్ ఆపూర్యతో చాభిస్ తదా జగద్ ఇదం శనైః
ఆ అగ్ని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, ఆ నీటిని పూర్తిగా గ్రహిస్తుంది. అలా అన్నిటినీ నింపుతూ, ఈ లోకం నెమ్మదిగా అగ్నిలో కలిసిపోతుంది.
అర్చిభిః సంతతే తస్మింస్ తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్ తథా జ్యోతిషో ఽపి పరం రూపం వాయుర్ అత్తి ప్రభాకరమ్
ఆ అగ్ని తన జ్వాలలతో అడ్డంగా, పైకి, కిందకి అన్ని వైపులా వ్యాపించినప్పుడు, వాయువు ఆ తేజస్సుతో కూడిన పరమరూపాన్ని గ్రహిస్తుంది.