అధశ్ చోర్ధ్వం చ తే దీప్తాస్ తతః సప్త దివాకరాః దహన్త్య్ అశేషం త్రైలోక్యం సపాతాలతలం ద్విజాః
అప్పుడు, పైకీ కిందకీ ఆ మండుతున్న ఏడు సూర్యులు కనిపిస్తారు, ద్విజులారా. అవి పాతాళంతో సహా మూడు లోకాలను పూర్తిగా కాల్చేస్తాయి.
దహ్యమానం తు తైర్ దీప్తైస్ త్రైలోక్యం దీప్తభాస్కరైః సాద్రినగార్ణవాభోగం నిఃస్నేహమ్ అభిజాయతే
ఆ మండుతున్న సూర్యుల వల్ల మూడు లోకాలు, వాటి పర్వతాలు, పట్టణాలు, సముద్రాలతో కలిపి కాలిపోతాయి. అందులోని తేమ అంతా పోయి ఎక్కడా తడిపాటు ఉండదు.
తతో నిర్దగ్ధవృక్షామ్బు త్రైలోక్యమ్ అఖిలం ద్విజాః భవత్య్ ఏషా చ వసుధా కూర్మపృష్ఠోపమాకృతిః
తర్వాత, ద్విజులారా, మూడు లోకాలు, అందులోని చెట్లు, నీళ్ళు అన్నీ కాలిపోయి, ఈ భూమి కూర్మం వెనుకవైపు లాగా మారిపోతుంది.
తతః కాలాగ్నిరుద్రో ఽసౌ భూతసర్గహరో హరః శేషాహిశ్వాససంతాపాత్ పాతాలాని దహత్య్ అధః
తర్వాత, ఆ కాలాగ్ని రూపమైన రుద్రుడు, సృష్టిని నాశనం చేసే హరుడు, శేషుని ఊపిరి వేడితో కింద ఉన్న పాతాళాలను కాల్చేస్తాడు.
పాతాలాని సమస్తాని స దగ్ధ్వా జ్వలనో మహాన్ భూమిమ్ అభ్యేత్య సకలం దగ్ధ్వా తు వసుధాతలమ్
అంతా మండించిన ఆ మహా అగ్ని, భూమిని చేరి, భూమి మీద భాగాన్ని మొత్తం కాల్చేస్తాడు.
భువో లోకం తతః సర్వం స్వర్గలోకం చ దారుణః జ్వాలామాలామహావర్తస్ తత్రైవ పరివర్తతే
తర్వాత, ఆ భయంకరమైన అగ్నిజ్వాలలు, భూమి లోకాన్ని మాత్రమే కాకుండా స్వర్గాన్ని కూడా చుట్టేసి కాల్చేస్తాయి.
అమ్బరీషమ్ ఇవాభాతి త్రైలోక్యమ్ అఖిలం తదా జ్వాలావర్తపరీవారమ్ ఉపక్షీణబలాస్ తతః
అప్పుడు, మూడు లోకాలు మొత్తం, అగ్నిజ్వాలల మధ్యలో, బలహీనంగా, అంబరీషపు గుట్టలా కనిపిస్తాయి.
తతస్ తాపపరీతాస్ తు లోకద్వయనివాసినః హృతావకాశా గచ్ఛన్తి మహర్లోకం ద్విజాస్ తదా
తర్వాత, ఆ వేడికి తట్టుకోలేక, రెండు లోకాలవారు, స్థలం లేక పోయి, మహర్లోకానికి వెళ్ళిపోతారు, ద్విజులారా.
తస్మాద్ అపి మహాతాపతప్తా లోకాస్ తతః పరమ్ గచ్ఛన్తి జనలోకం తే దశావృత్యా పరైషిణః
అక్కడ కూడా ఎక్కువ వేడి తట్టుకోలేక, వారు ఇంకా పైకి జనలోకానికి, ఆశ్రయం కోసం వెళ్ళిపోతారు.
తతో దగ్ధ్వా జగత్ సర్వం రుద్రరూపీ జనార్దనః ముఖనిఃశ్వాసజాన్ మేఘాన్ కరోతి మునిసత్తమాః
అంతటితో, జగత్తు మొత్తం కాల్చిన జనార్దనుడు, రుద్రుడి రూపంలో తన ఊపిరితో మేఘాలను సృష్టిస్తాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిద్వన్తో నినాదినః ఉత్తిష్ఠన్తి తదా వ్యోమ్ని ఘోరాః సంవర్తకా ఘనాః
అప్పుడు, ఆకాశంలో గజసంఖ్యల వలె, మిడిమిడి మెరుపులతో, గర్జనలతో, భయంకరమైన సంహారమేఘాలు ఉద్భవిస్తాయి.
కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః ధూమవర్ణా ఘనాః కేచిత్ కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని మేఘాలు కాజలు వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలాల వలె తెల్లగా, కొన్ని పొగ రంగులో, మరికొన్ని పసుపు రంగులో ఉంటాయి.
కేచిద్ ధరిద్రావర్ణాభా లాక్షారసనిభాస్ తథా కేచిద్ వైదూర్యసంకాశా ఇన్ద్రనీలనిభాస్ తథా
కొన్ని మేఘాలు పసుపు లేదా లక్కరంగులో, మరికొన్ని వైడూర్యపు మెరుపుతో, ఇంకొన్ని నీల రత్నంలా కనిపిస్తాయి.
శఙ్ఖకున్దనిభాశ్ చాన్యే జాతీకున్దనిభాస్ తథా ఇన్ద్రగోపనిభాః కేచిన్ మనఃశిలానిభాస్ తథా
మరికొన్ని మేఘాలు శంఖం లేదా మల్లెపువ్వు వలె, కొన్ని జాతిపువ్వు వలె, ఇంకొన్ని ఇంద్రగోప పురుగు వలె, మరికొన్ని మినుములా ఎరుపుగా ఉంటాయి.
పద్మపత్త్రనిభాః కేచిద్ ఉత్తిష్ఠన్తి ఘనాఘనాః కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిత్ పర్వతసంనిభాః
కొన్ని మేఘాలు తామర ఆకుల వలె, మరికొన్ని పట్టణాల రూపంలో, ఇంకొన్ని పర్వతాల వలె పైకి ఎగసిపోతాయి.
కూటాగారనిభాశ్ చాన్యే కేచిత్ స్థలనిభా ఘనాః మహాకాయా మహారావా పూరయన్తి నభస్తలమ్
కొన్ని మేఘాలు గోపురాల వలె, మరికొన్ని మైదానాల వలె కనిపిస్తాయి. అవి పెద్దవిగా, ఘోరమైన శబ్దంతో ఆకాశాన్ని నిండుస్తాయి.
వర్షన్తస్ తే మహాసారాస్ తమ్ అగ్నిమ్ అతిభైరవమ్ శమయన్త్య్ అఖిలం విప్రాస్ త్రైలోక్యాన్తరవిస్తృతమ్
ఆ మేఘాలు గొప్ప వర్షాన్ని కురిపించి, ఆ భయంకరమైన అగ్నిని ఆర్పి, మూడు లోకాలన్నింటినీ కప్పేస్తాయి.
నష్టే చాగ్నౌ శతం తే ఽపి వర్షాణామ్ అధికం ఘనాః ప్లావయన్తో జగత్ సర్వం వర్షన్తి మునిసత్తమాః
అగ్ని ఆర్పిన తర్వాత, ఆ మేఘాలు వంద సంవత్సరాలకు మించి వర్షం కురిపిస్తూ, మునిశ్రేష్ఠులారా, మొత్తం జగత్తును నీటితో నింపేస్తాయి.
ధారాభిర్ అక్షమాత్రాభిః ప్లావయిత్వాఖిలాం భువమ్ భువో లోకం తథైవోర్ధ్వం ప్లావయన్తి దివం ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా, పసరంతా పసరిన చిన్న చిన్న నీటి ప్రవాహాలతో భూమిని పూర్తిగా ముంచిన తరువాత, అలాగే భువిలోని లోకాన్ని, తరువాత పైకీ ఆకాశాన్ని కూడా అవి ముంచేస్తాయి.
అన్ధకారీకృతే లోకే నష్టే స్థావరజఙ్గమే వర్షన్తి తే మహామేఘా వర్షాణామ్ అధికం శతమ్
ప్రపంచం చీకటిలో మునిగిపోయి, జడజంగమమంతా నశించినప్పుడు, ఆ మహామేఘాలు వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువగా వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి.
సప్తర్షిస్థానమ్ ఆక్రమ్య స్థితే ఽమ్భసి ద్విజోత్తమాః ఏకార్ణవం భవత్య్ ఏతత్ త్రైలోక్యమ్ అఖిలం తతః
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, సప్తర్షుల స్థానం వరకు నీరు నిండిపోయి ఉండగా, అప్పుడు ఈ మూడు లోకములన్నీ ఒక్క సముద్రంగా మారిపోతాయి.
అథ నిఃశ్వాసజో విష్ణోర్ వాయుస్ తాఞ్ జలదాంస్ తతః నాశం నయతి భో విప్రా వర్షాణామ్ అధికం శతమ్
అప్పుడప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణులారా, విష్ణువు ఊపిరి నుండి వచ్చిన గాలి, ఆ మేఘాలను వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువగా తరిమికొడుతుంది.
సర్వభూతమయో ఽచిన్త్యో భగవాన్ భూతభావనః అనాదిర్ ఆదిర్ విశ్వస్య పీత్వా వాయుమ్ అశేషతః
అన్నీ భూతములలోని స్వరూపుడైన, అందరికీ ఆది, అంతం లేని, ఊహించలేని భగవంతుడు, ఆ గాలిని పూర్తిగా పీల్చుకున్న తరువాత,
ఏకార్ణవే తతస్ తస్మిఞ్ శేషశయ్యాస్థితః ప్రభుః బ్రహ్మరూపధరః శేతే భగవాన్ ఆదికృద్ ధరిః
అప్పుడు ఆ ఒక్క సముద్రంలో, శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించిన హరి అక్కడ పడుకుని ఉంటాడు.
జనలోకగతైః సిద్ధైః సనకాద్యైర్ అభిష్టుతః బ్రహ్మలోకగతైశ్ చైవ చిన్త్యమానో ముముక్షుభిః
జనలోకంలో ఉన్న సిద్ధులు, సనకాది మహర్షులు ఆయనను స్తుతిస్తారు. బ్రహ్మలోకంలో నివసించే ముక్తికాంక్షులు ఆయనను ధ్యానిస్తారు.
ఆత్మమాయామయీం దివ్యాం యోగనిద్రాం సమాస్థితః ఆత్మానం వాసుదేవాఖ్యం చిన్తయన్ పరమేశ్వరః
తన స్వమాయతో కూడిన దివ్యమైన యోగనిద్రను స్వీకరించి, పరమేశ్వరుడు వాసుదేవునిగా తనను తానే ధ్యానిస్తాడు.
ఏష నైమిత్తికో నామ విప్రేన్ద్రాః ప్రతిసంచరః నిమిత్తం తత్ర యచ్ ఛేతే బ్రహ్మరూపధరో హరిః
ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, ఇది నైమిత్తిక ప్రళయంగా పిలవబడుతుంది. హరి బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించి ఇలా విశ్రాంతి తీసుకోవడమే దీనికి కారణం.
యదా జాగర్తి సర్వాత్మా స తదా చేష్టతే జగత్ నిమీలత్య్ ఏతద్ అఖిలం మాయాశయ్యాశయే ఽచ్యుతే
ప్రపంచానికి ఆత్మస్వరూపుడైనవాడు మేల్కొన్నప్పుడు, ప్రపంచం క్రియాశీలంగా ఉంటుంది. ఆయన మాయాశయపై విశ్రాంతి తీసుకుంటే, ఈ సృష్టి అంతా లయమవుతుంది.
పద్మయోనేర్ దినం యత్ తు చతుర్యుగసహస్రవత్ ఏకార్ణవకృతే లోకే తావతీ రాత్రిర్ ఉచ్యతే
పద్మయోనికి ఒక రోజు అంటే, నాలుగు యుగాల వేలు సమానమైన కాలం. ప్రపంచం ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, అంతే సమయం రాత్రిగా ఉంటుంది.
తతః ప్రబుద్ధో రాత్ర్యన్తే పునః సృష్టిం కరోత్య్ అజః బ్రహ్మస్వరూపధృగ్ విష్ణుర్ యథా వః కథితం పురా
ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత, అజుడు బ్రహ్మస్వరూపాన్ని ధరించి, మీకు ముందుగా చెప్పిన విధంగా, మళ్లీ సృష్టిని ప్రారంభిస్తాడు.