తైస్ తు ద్వాదశసాహస్రైశ్ చతుర్యుగమ్ ఉదాహృతమ్ చతుర్యుగసహస్రం తు కథ్యతే బ్రహ్మణో దినమ్
అలాంటి పన్నెండు వేల సంవత్సరాలు కలిసితే ఒక చతుర్యుగం అవుతుంది. వెయ్యి చతుర్యుగాలు కలిసితే బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు అవుతుంది.
స కల్పస్ తత్ర మనవశ్ చతుర్దశ ద్విజోత్తమాః తదన్తే చైవ భో విప్రా బ్రహ్మనైమిత్తికో లయః
అది ఒక కల్పం. అందులో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా. ఆ చివర్లో బ్రహ్మదేవుని కారణంగా లయం సంభవిస్తుంది.
తస్య స్వరూపమ్ అత్యుగ్రం ద్విజేన్ద్రా గదతో మమ శృణుధ్వం ప్రాకృతం భూయస్ తతో వక్ష్యామ్య్ అహం లయమ్
ఓ ద్విజేంద్రులారా, ఆ లయ స్వరూపం ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో నా మాట వినండి. తరువాత ప్రకృతిలోని లయాన్ని కూడా వివరంగా చెబుతాను.
చతుర్యుగసహస్రాన్తే క్షీణప్రాయే మహీతలే అనావృష్టిర్ అతీవోగ్రా జాయతే శతవార్షికీ
వెయ్యి చతుర్యుగాల చివరలో, భూమి బలహీనమైనప్పుడు, నూరు సంవత్సరాలపాటు తీవ్రమైన వర్షాభావం ఏర్పడుతుంది.
తతో యాన్య్ అల్పసారాణి తాని సత్త్వాన్య్ అనేకశః క్షయం యాన్తి మునిశ్రేష్ఠాః పార్థివాన్య్ అతిపీడనాత్
అప్పుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, బలహీనమైన అన్ని జీవులు, ముఖ్యంగా భూమిపై ఉన్నవారు, తీవ్రమైన బాధతో నశించిపోతారు.
తతః స భగవాన్ కృష్ణో రుద్రరూపీ తథావ్యయః క్షయాయ యతతే కర్తుమ్ ఆత్మస్థాః సకలాః ప్రజాః
అప్పుడు ఆ భగవంతుడు కృష్ణుడు, రుద్రుని రూపంలో, నశించని వాడు, తనలో స్థితమైన అన్ని ప్రాణులను నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
తతః స భగవాన్ విష్ణుర్ భానోః సప్తసు రశ్మిషు స్థితః పిబత్య్ అశేషాణి జలాని మునిసత్తమాః
అప్పుడు ఆ భగవంతుడు విష్ణువు, సూర్యుని ఏడు కిరణాల్లో నిలిచి, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, సమస్త జలాలను పీల్చేస్తాడు.
పీత్వామ్భాంసి సమస్తాని ప్రాణిభూతగతాని వై శోషం నయతి భో విప్రాః సమస్తం పృథివీతలమ్
బ్రాహ్మణులారా, అన్ని ప్రాణుల్లో ఉన్న నీటిని పీల్చి, భూమి అంతటినీ ఎండబెట్టేస్తాడు.
సముద్రాన్ సరితః శైలాఞ్ శైలప్రస్రవణాని చ పాతాలేషు చ యత్ తోయం తత్ సర్వం నయతి క్షయమ్
సముద్రాలు, నదులు, పర్వతాలు, పర్వత స్రోతస్సులు, పాతాళాల్లో ఉన్న నీరు — ఇవన్నీ నాశనం చేస్తాడు.
తతస్ తస్యాప్య్ అభావేన తోయాహారోపబృంహితాః సహస్రరశ్మయః సప్త జాయన్తే తత్ర భాస్కరాః
అప్పుడు నీరు లేకపోవడం వల్ల, తేమను గ్రహించిన ఏడు వేల కిరణాల సూర్యులు అక్కడ పుట్టుకొస్తారు.
అధశ్ చోర్ధ్వం చ తే దీప్తాస్ తతః సప్త దివాకరాః దహన్త్య్ అశేషం త్రైలోక్యం సపాతాలతలం ద్విజాః
అప్పుడు, పైకీ కిందకీ ఆ మండుతున్న ఏడు సూర్యులు కనిపిస్తారు, ద్విజులారా. అవి పాతాళంతో సహా మూడు లోకాలను పూర్తిగా కాల్చేస్తాయి.
దహ్యమానం తు తైర్ దీప్తైస్ త్రైలోక్యం దీప్తభాస్కరైః సాద్రినగార్ణవాభోగం నిఃస్నేహమ్ అభిజాయతే
ఆ మండుతున్న సూర్యుల వల్ల మూడు లోకాలు, వాటి పర్వతాలు, పట్టణాలు, సముద్రాలతో కలిపి కాలిపోతాయి. అందులోని తేమ అంతా పోయి ఎక్కడా తడిపాటు ఉండదు.
తతో నిర్దగ్ధవృక్షామ్బు త్రైలోక్యమ్ అఖిలం ద్విజాః భవత్య్ ఏషా చ వసుధా కూర్మపృష్ఠోపమాకృతిః
తర్వాత, ద్విజులారా, మూడు లోకాలు, అందులోని చెట్లు, నీళ్ళు అన్నీ కాలిపోయి, ఈ భూమి కూర్మం వెనుకవైపు లాగా మారిపోతుంది.
తతః కాలాగ్నిరుద్రో ఽసౌ భూతసర్గహరో హరః శేషాహిశ్వాససంతాపాత్ పాతాలాని దహత్య్ అధః
తర్వాత, ఆ కాలాగ్ని రూపమైన రుద్రుడు, సృష్టిని నాశనం చేసే హరుడు, శేషుని ఊపిరి వేడితో కింద ఉన్న పాతాళాలను కాల్చేస్తాడు.
పాతాలాని సమస్తాని స దగ్ధ్వా జ్వలనో మహాన్ భూమిమ్ అభ్యేత్య సకలం దగ్ధ్వా తు వసుధాతలమ్
అంతా మండించిన ఆ మహా అగ్ని, భూమిని చేరి, భూమి మీద భాగాన్ని మొత్తం కాల్చేస్తాడు.
భువో లోకం తతః సర్వం స్వర్గలోకం చ దారుణః జ్వాలామాలామహావర్తస్ తత్రైవ పరివర్తతే
తర్వాత, ఆ భయంకరమైన అగ్నిజ్వాలలు, భూమి లోకాన్ని మాత్రమే కాకుండా స్వర్గాన్ని కూడా చుట్టేసి కాల్చేస్తాయి.
అమ్బరీషమ్ ఇవాభాతి త్రైలోక్యమ్ అఖిలం తదా జ్వాలావర్తపరీవారమ్ ఉపక్షీణబలాస్ తతః
అప్పుడు, మూడు లోకాలు మొత్తం, అగ్నిజ్వాలల మధ్యలో, బలహీనంగా, అంబరీషపు గుట్టలా కనిపిస్తాయి.
తతస్ తాపపరీతాస్ తు లోకద్వయనివాసినః హృతావకాశా గచ్ఛన్తి మహర్లోకం ద్విజాస్ తదా
తర్వాత, ఆ వేడికి తట్టుకోలేక, రెండు లోకాలవారు, స్థలం లేక పోయి, మహర్లోకానికి వెళ్ళిపోతారు, ద్విజులారా.
తస్మాద్ అపి మహాతాపతప్తా లోకాస్ తతః పరమ్ గచ్ఛన్తి జనలోకం తే దశావృత్యా పరైషిణః
అక్కడ కూడా ఎక్కువ వేడి తట్టుకోలేక, వారు ఇంకా పైకి జనలోకానికి, ఆశ్రయం కోసం వెళ్ళిపోతారు.
తతో దగ్ధ్వా జగత్ సర్వం రుద్రరూపీ జనార్దనః ముఖనిఃశ్వాసజాన్ మేఘాన్ కరోతి మునిసత్తమాః
అంతటితో, జగత్తు మొత్తం కాల్చిన జనార్దనుడు, రుద్రుడి రూపంలో తన ఊపిరితో మేఘాలను సృష్టిస్తాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిద్వన్తో నినాదినః ఉత్తిష్ఠన్తి తదా వ్యోమ్ని ఘోరాః సంవర్తకా ఘనాః
అప్పుడు, ఆకాశంలో గజసంఖ్యల వలె, మిడిమిడి మెరుపులతో, గర్జనలతో, భయంకరమైన సంహారమేఘాలు ఉద్భవిస్తాయి.
కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః ధూమవర్ణా ఘనాః కేచిత్ కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని మేఘాలు కాజలు వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలాల వలె తెల్లగా, కొన్ని పొగ రంగులో, మరికొన్ని పసుపు రంగులో ఉంటాయి.
కేచిద్ ధరిద్రావర్ణాభా లాక్షారసనిభాస్ తథా కేచిద్ వైదూర్యసంకాశా ఇన్ద్రనీలనిభాస్ తథా
కొన్ని మేఘాలు పసుపు లేదా లక్కరంగులో, మరికొన్ని వైడూర్యపు మెరుపుతో, ఇంకొన్ని నీల రత్నంలా కనిపిస్తాయి.
శఙ్ఖకున్దనిభాశ్ చాన్యే జాతీకున్దనిభాస్ తథా ఇన్ద్రగోపనిభాః కేచిన్ మనఃశిలానిభాస్ తథా
మరికొన్ని మేఘాలు శంఖం లేదా మల్లెపువ్వు వలె, కొన్ని జాతిపువ్వు వలె, ఇంకొన్ని ఇంద్రగోప పురుగు వలె, మరికొన్ని మినుములా ఎరుపుగా ఉంటాయి.
పద్మపత్త్రనిభాః కేచిద్ ఉత్తిష్ఠన్తి ఘనాఘనాః కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిత్ పర్వతసంనిభాః
కొన్ని మేఘాలు తామర ఆకుల వలె, మరికొన్ని పట్టణాల రూపంలో, ఇంకొన్ని పర్వతాల వలె పైకి ఎగసిపోతాయి.
కూటాగారనిభాశ్ చాన్యే కేచిత్ స్థలనిభా ఘనాః మహాకాయా మహారావా పూరయన్తి నభస్తలమ్
కొన్ని మేఘాలు గోపురాల వలె, మరికొన్ని మైదానాల వలె కనిపిస్తాయి. అవి పెద్దవిగా, ఘోరమైన శబ్దంతో ఆకాశాన్ని నిండుస్తాయి.
వర్షన్తస్ తే మహాసారాస్ తమ్ అగ్నిమ్ అతిభైరవమ్ శమయన్త్య్ అఖిలం విప్రాస్ త్రైలోక్యాన్తరవిస్తృతమ్
ఆ మేఘాలు గొప్ప వర్షాన్ని కురిపించి, ఆ భయంకరమైన అగ్నిని ఆర్పి, మూడు లోకాలన్నింటినీ కప్పేస్తాయి.
నష్టే చాగ్నౌ శతం తే ఽపి వర్షాణామ్ అధికం ఘనాః ప్లావయన్తో జగత్ సర్వం వర్షన్తి మునిసత్తమాః
అగ్ని ఆర్పిన తర్వాత, ఆ మేఘాలు వంద సంవత్సరాలకు మించి వర్షం కురిపిస్తూ, మునిశ్రేష్ఠులారా, మొత్తం జగత్తును నీటితో నింపేస్తాయి.
ధారాభిర్ అక్షమాత్రాభిః ప్లావయిత్వాఖిలాం భువమ్ భువో లోకం తథైవోర్ధ్వం ప్లావయన్తి దివం ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా, పసరంతా పసరిన చిన్న చిన్న నీటి ప్రవాహాలతో భూమిని పూర్తిగా ముంచిన తరువాత, అలాగే భువిలోని లోకాన్ని, తరువాత పైకీ ఆకాశాన్ని కూడా అవి ముంచేస్తాయి.
అన్ధకారీకృతే లోకే నష్టే స్థావరజఙ్గమే వర్షన్తి తే మహామేఘా వర్షాణామ్ అధికం శతమ్
ప్రపంచం చీకటిలో మునిగిపోయి, జడజంగమమంతా నశించినప్పుడు, ఆ మహామేఘాలు వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువగా వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి.