కృత్వా తు పాపాని నరో మహాన్తి తస్మిన్ ప్రవిష్టః శుచిర్ అప్రమాదీ యదా తు మాం చిన్తయతే స శుద్ధః ప్రయాతి మోక్షం భగవత్ప్రసాదాత్
మనిషి ఎంతటి పెద్ద పాపాలు చేసినా, ఇక్కడ పవిత్రంగా, జాగ్రత్తగా ప్రవేశించి నన్ను ధ్యానిస్తే, అతడు పవిత్రుడవుతాడు. భగవంతుని కృపతో మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
భూత్వా తస్మిన్ రుద్రపిశాచసంజ్ఞో యోన్యన్తరే దుఃఖమ్ ఉపాశ్నుతే ఽసౌ విముక్తపాపో బహువర్షపూగైర్ ఉత్పత్తిమ్ ఆయాస్యతి విప్రగేహే
ఇక్కడ రుద్రపిశాచుడిగా పుట్టి, మరొక యోనిలో జన్మించి బాధ అనుభవించినా, ఎన్నో వేల సంవత్సరాల తర్వాత పాపరహితుడై, బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు.
శుచిర్ యతాత్మాస్య తతో ఽన్తకాలే రుద్రో హితం తారకమ్ అస్య కీర్తయేత్ ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా ద్విజవర్య నారదం గతో ఽస్మి దుగ్ధార్ణవమ్ ఆత్మగేహమ్
వాడు పవిత్రుడై, తన మనస్సును నియంత్రించుకుంటే, చివరికి రుద్రుడు అతనికి మంగళకరమైన తారక మంత్రాన్ని ఉచ్ఛరిస్తాడు. ఇలా చెప్పి, నేను నారదుని వద్ద నుంచి నా స్వస్థలమైన పాలు సముద్రానికి వెళ్లాను.
స చాపి విప్రస్ త్రిదివం చచార గన్ధర్వరాజేన సమర్చ్యమానః ఏతత్ తవోక్తం నను బోధనాయ మాయా మదీయా నహి శక్యతే సా
ఆ ముని గంధర్వరాజు గౌరవించగా, స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ఇదంతా నీకు బోధించేందుకు చెప్పాను. కానీ నా మాయను ఎవరూ గ్రహించలేరు.
జ్ఞాతుం భవాన్ ఇచ్ఛతి చేత్ తతో ఽద్య ఏవం విశస్వాప్సు చ వేత్సి యేన ఏవం ద్విజాతిర్ హరిణా ప్రబోధితో భావ్యర్థయోగాన్ నిమమజ్జ తోయే
నువ్వు తెలుసుకోవాలని ఆశిస్తే, ఈ రోజే నీటిలోకి ప్రవేశించు. అప్పుడు హరిదేవుడు ఏ విధంగా ఆ ద్విజుడిని జ్ఞానమార్గంలో చేర్చాడో, భవిష్యత్తులో జరిగే కార్యాల కలయికతో నీటిలో మునిగించాడో, నీవు తెలుసుకుంటావు.
కోకాముఖే తాత తతో హి కన్యా చాణ్డాలవేశ్మన్య్ అభవద్ ద్విజః సః రూపాన్వితా శీలగుణోపపన్నా అవాప సా యౌవనమ్ ఆససాద
తరువాత, కోకా నది ముఖద్వారంలో, ఓ ప్రియమైనవాడా, ఒక యువతి చండాలుని ఇంట్లో జన్మించింది. ఆ ద్విజుడు అందంతో, మంచి స్వభావం, గుణాలతో ఉండగా, ఆ యువతి యవ్వనాన్ని పొందింది.
చాణ్డాలపుత్రేణ సుబాహునాపి వివాహితా రూపవివర్జితేన పతిర్ న తస్యా హి మతో బభూవ సా తస్య చైవాభిమతా బభూవ
ఆమెను బలమైనా, అందం లేని చండాలుని కుమారుడితో పెళ్లి చేశారు. తన భర్త ఆమెకు ఇష్టంగా లేకపోయినా, ఆమె మాత్రం అతనికి ఎంతో ఇష్టంగా మారింది.
పుత్రద్వయం నేత్రహీనం బభూవ కన్యా చ పశ్చాద్ బధిరా తథాన్యా పతిర్ దరిద్రస్ త్వ్ అథ సాపి ముగ్ధా నదీగతా రోదితి తత్ర నిత్యమ్
ఆమెకు ఇద్దరు కళ్ళు లేని కుమారులు, తరువాత చెవులు లేని కుమార్తె జన్మించారు. భర్త బీదవాడు, ఆమె అమాయకురాలు. నదికి వెళ్లి రోజూ కన్నీరు కార్చేది.
గతా కదాచిత్ కలశం గృహీత్వా సాన్తర్ జలం స్నాతుమ్ అథ ప్రవిష్టా యావద్ ద్విజో ఽసౌ పునర్ ఏవ తావజ్ జాతః క్రియాయోగరతః సుశీలః
ఒకసారి, నీరు నింపిన కుండ తీసుకుని స్నానం చేయడానికి నదిలోకి వెళ్లింది. అదే సమయంలో, ఆ ద్విజుడు మళ్లీ జన్మించి, కర్మాచరణలో నిమగ్నుడై, మంచి స్వభావంతో జీవించసాగాడు.
తస్యాః స భర్తాథ చిరంగతేతి ద్రష్టుం జగామాథ నదీం సుపుణ్యామ్ దదర్శ కుమ్భం న చ తాం తటస్థాం తతో ఽతిదుఃఖాత్ ప్రరురోద నాదయన్
ఆమె భర్త చాలా కాలం తర్వాత ఆమెను చూడటానికి పవిత్రమైన నదికి వచ్చాడు. తీరంలో కుండ కనిపించింది కానీ ఆమె కనిపించలేదు. అతడు తీవ్ర దుఃఖంతో గట్టిగా ఏడ్చాడు.
తతో ఽన్ధయుగ్మం బధిరా చ కన్యా దుఃఖాన్వితాసౌ సముపాజగామ తే వై రుదన్తం పితరం చ దృష్ట్వా దుఃఖాన్వితా వై రురుదుర్ భృశార్తాః
తర్వాత, ఇద్దరు అంధ కుమారులు, చెవులు లేని కుమార్తె దుఃఖంతో వచ్చారు. తండ్రిని ఏడుస్తూ చూసి, వారు కూడా తీవ్రంగా బాధపడి ఏడ్చారు.
తతః స పప్రచ్ఛ నదీతటస్థాన్ ద్విజాన్ భవద్భిర్ యది యోషిద్ ఏకా దృష్టా తు తోయార్థమ్ ఉపాద్రవన్తీ ఆఖ్యాత తే ప్రోచుర్ ఇమాం ప్రవిష్టా
ఆ తరువాత అతడు నది తీరంలో ఉన్న ద్విజులను అడిగాడు: 'ఇక్కడ నీళ్ళ కోసం వచ్చిన ఏ మహిళను మీరు చూశారా? దయచేసి చెప్పండి.' వారు, 'ఆమె ఇక్కడికి ప్రవేశించింది,' అని చెప్పారు.
నదీం న భూయస్ తు సముత్తతార ఏతావద్ ఏవేహ సమీహితం నః స తద్వచో ఘోరతరం నిశమ్య రురోద శోకాశ్రుపరిప్లుతాక్షః
ఆమె మళ్లీ నదిలో నుంచి బయటకు రాలేదు; మేము ఇంతే తెలుసు. వారి భయంకరమైన మాటలు విని అతడు కన్నీళ్లతో బాధతో ఏడ్చాడు.
తం వై రుదన్తం ససుతం సకన్యం దృష్ట్వాహమ్ ఆర్తః సుతరాం బభూవ ఆర్తిశ్ చ మే ఽభూద్ అథ సంస్మృతిశ్ చ చాణ్డాలయోషాహమ్ ఇతి క్షితీశ
అతడు తన కుమారులు, కుమార్తెతో కలిసి ఏడుస్తూ ఉండగా, నేను కూడా ఎంతో బాధపడ్డాను. ఆ బాధలో నాకు గుర్తొచ్చింది: 'నేనే ఆ చండాలురాలు, ఓ రాజా.'
తతో ఽబ్రవం తం నృపతే మతఙ్గం కిమర్థమ్ ఆర్తేన హి రుద్యతే త్వయా తస్యా న లాభో భవితాతిమౌర్ఖ్యాద్ ఆక్రన్దితేనేహ వృథా హి కిం తే
అప్పుడే నేను మతంగుని అడిగాను: 'ఓ రాజా! నీవు ఎందుకు ఇంతగా బాధపడి ఏడుస్తున్నావు? ఆమెను తిరిగి పొందడం సాధ్యం కాదు. ఇక్కడ వృథాగా ఏడ్చి నీకు ఏమి లాభం?'
స మామ్ ఉవాచాత్మజయుగ్మమ్ అన్ధం కన్యా చైకా బధిరేయం తథైవ కథం ద్విజాతే అధునార్తమ్ ఏతమ్ ఆశ్వాసయిష్యే ఽప్య్ అథ పోషయిష్యే
అతడు నాకు ఇలా అన్నాడు: 'నాకు ఇద్దరు అంధ కుమారులు, ఒక చెవులు లేని కుమార్తె ఉన్నారు. ఇప్పుడు వీరిని ఎలా ఓదార్చాలి? వీరిని ఎలా పోషించాలి?'
ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా స సుతైశ్ చ సార్ధం ఫూత్కృత్య ఫూత్కృత్య చ రోదితి స్మ యథా యథా రోదితి స శ్వపాకస్ తథా తథా మే హ్య్ అభవత్ కృతాపి
ఇలా చెప్పి, తన పిల్లలతో కలిసి అతడు గట్టిగా ఏడ్చాడు. ఆ చండాలుడు ఎంతగా ఏడ్చాడో, నేనూ అంతే బాధతో ఏడ్చాను, ఓ ప్రియమైనవాడా.
తతో ఽహమ్ ఆర్తం తు నివార్య తం వై స్వవంశవృత్తాన్తమ్ అథాచచక్షే తతః స దుఃఖాత్ సహ పుత్రకైః సంవివేశ కోకాముఖమ్ ఆర్తరూపః
తర్వాత అతడిని ఓదార్చి, నా వంశ కథను చెప్పాను. ఆ తరువాత అతడు తన పిల్లలతో కలిసి తీవ్ర దుఃఖంతో కోకా నది ముఖంలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రవిష్టమాత్రే సలిలే మతఙ్గస్ తీర్థప్రభావాచ్ చ విముక్తపాపః విమానమ్ ఆరుహ్య శశిప్రకాశం యయౌ దివం తాత మమోపపశ్యతః
మతంగుడు నీటిలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే, ఆ తీర్థ శక్తితో పాపాలు తొలగిపోయాయి. చంద్రుడిలా ప్రకాశించే విమానంలో ఎక్కి, నా కళ్ల ముందే స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు, ఓ ప్రియమైనవాడా.
తస్మిన్ ప్రవిష్టే సలిలే మృతే చ మమార్తిర్ ఆసీద్ అతిమోహకర్త్రీ తతో ఽతిపుణ్యే నృపవర్య కోకా జలే ప్రవిష్టస్ త్రిదివం గతశ్ చ
అతడు నీటిలోకి వెళ్లి మరణించినప్పుడు, నా బాధ మరింత పెరిగి, మనస్సు మాయలో పడిపోయింది. ఆ తరువాత, ఓ ఉత్తమ రాజా, కోకా కూడా నీటిలోకి ప్రవేశించి స్వర్గానికి చేరింది.
భూయో ఽభవం వైశ్యకులే వ్యథార్తో జాతిస్మరస్ తీర్థవరప్రసాదాత్ తతో ఽతినిర్విణ్ణమనా గతో ఽహం కోకాముఖం సంయతవాక్యచిత్తః
తీర్థ మహిమతో, మళ్లీ నేను వాణికుల కుటుంబంలో జన్మించి, గత జన్మలు గుర్తు చేసుకుంటూ బాధతో ఉన్నాను. ఆ తరువాత, మనస్సు విసుగుతో, మాటలు, ఆలోచనలు నియంత్రించుకుని కోకా నది ముఖానికి వెళ్లాను.
వ్రతం సమాస్థాయ కలేవరం స్వం సంశోషయిత్వా దివమ్ ఆరురోహ తస్మాచ్ చ్యుతస్ త్వద్భవనే చ జాతో జాతిస్మరస్ తాత హరిప్రసాదాత్
ఒక వ్రతాన్ని ఆచరించి, నా శరీరాన్ని శుష్కింపజేసి, స్వర్గానికి చేరాను. అక్కడి నుండి క్రిందికి వచ్చి, నీ ఇంట్లో జన్మించాను, ఓ ప్రియమైనవాడా. హరిదేవుని కృపతో గత జన్మలు గుర్తు చేసుకుంటూ ఉన్నాను.
సో ఽహం సమారాధ్య మురారిదేవం కోకాముఖే త్యక్తశుభాశుభేచ్ఛః ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా పితరం ప్రణమ్య గత్వా చ కోకాముఖమ్ అగ్రతీర్థమ్
నేను మురారిని కొలిచి, కోకాముఖంలో మంచిదీ చెడ్డదీ అన్న ఆశలు వదిలేసి, ఈ మాటలు చెప్పి తండ్రికి నమస్కరించి, ఆ గొప్ప తీర్థమైన కోకాముఖానికి వెళ్లాను.
ఇత్థం స కామదమనః సహపుత్రపౌత్రః కోకాముఖే తీర్థవరే సుపుణ్యే త్యక్త్వా తనుం దోషమయీం తతస్ తు గతో దివం సూర్యసమైర్ విమానైః
అలా, కోరికలను నియంత్రించి, కుమారులు మనవళ్లతో కలిసి, అత్యంత పవిత్రమైన కోకాముఖ తీర్థంలో, తప్పులతొ నిండిన ఈ శరీరాన్ని వదిలి, సూర్యుడి తేజస్సుతో సమానమైన దేవతల విమానాల్లో స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
ఏవం మయోక్తా పరమేశ్వరస్య మాయా సురాణామ్ అపి దుర్విచిన్త్యా స్వప్నేన్ద్రజాలప్రతిమా మురారేర్ యయా జగన్ మోహమ్ ఉపైతి విప్రాః
ఇలా నేను పరమేశ్వరుని మాయ గురించి చెప్పాను. ఆ మాయను దేవతలు కూడా గ్రహించలేరు. అది కలలాంటిదీ మాయలాంటిదీ. ఆ మాయ వల్లే ఈ లోకం మాయలో పడిపోతుంది, బ్రాహ్మణులారా.
అస్మాభిస్ తు శ్రుతం వ్యాస యత్ త్వయా సముదాహృతమ్ ప్రాదుర్భావాశ్రితం పుణ్యం మాయా విష్ణోశ్ చ దుర్విదా
వ్యాస మహర్షీ, మీరు చెప్పిన విష్ణుమూర్తి అవతారాలు, ఆయన మాయలు — ఇవన్నీ మేము వినాము.
శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే త్వత్తో యథావద్ ఉపసంహృతిమ్ మహాప్రలయసంజ్ఞాం చ కల్పాన్తే చ మహామునే
మహామునీ, కాలాంతంలో జరిగే సమాప్తి, మహాప్రళయమూ గురించి మీరు విశదంగా చెప్పాలని మేము కోరుతున్నాము.
శ్రూయతాం భో మునిశ్రేష్ఠా యథావద్ అనుసంహృతిః కల్పాన్తే ప్రాకృతే చైవ ప్రలయే జాయతే యథా
మునిశ్రేష్ఠులారా, కాలాంతంలో, సహజమైన ప్రళయంలో ఎలా సంహారం జరుగుతుందో నేను వివరంగా చెబుతాను, వినండి.
అహోరాత్రం పితౄణాం తు మాసో ఽబ్దం త్రిదివౌకసామ్ చతుర్యుగసహస్రే తు బ్రహ్మణో ఽహర్ ద్విజోత్తమాః
పితృదేవతలకు ఒక రాత్రి, పగలు కలిపి ఒక నెల; దేవతలకు అది ఒక సంవత్సరం. బ్రాహ్మణులారా, నాలుగు యుగాల వెయ్యి సార్లు కలిపినదే బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు.
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్ చేతి చతుర్యుగమ్ దైవైర్ వర్షసహస్రైస్ తు తద్ ద్వాదశాభిర్ ఉచ్యతే
కృత, త్రేత, ద్వాపర, కలి — ఇవే నాలుగు యుగాలు. ఒక్కో యుగం దేవతల కాలంలో పన్నెండు వేల సంవత్సరాలు అని చెబుతారు.