తతో మురారిం పునర్ ఉక్తవాన్ అహం భూయో ఽర్థధర్మార్థజిగీషితైవ యత్ మాయా తవేమామ్ ఇహ వేత్తుమ్ ఇచ్ఛే మమాద్య తాం దర్శయ పుష్కరాక్ష
అప్పుడు నేను మురారి దేవునితో మళ్లీ ఇలా అన్నాను: 'ధనం, ధర్మం కోసం ప్రయత్నించే నీ మాయను తెలుసుకోవడమే నాకు కావాలి. పుష్కరాక్షా, నేడు ఆమెను నాకు చూపించండి.'
పూర్వం సురర్షిర్ ద్విజ నారదాఖ్యో బ్రహ్మాత్మజో ఽభూన్ మమ భక్తియుక్తః తేనాపి పూర్వం భవతా యథైవ సంతోషితో భక్తిమతా హి తద్వత్
మునుపు, ఓ ద్విజుడు, బ్రహ్మ కుమారుడైన నారదుడు కూడా నాకు భక్తితో ఉండేవాడు. అతని భక్తితో నేను సంతోషించాను, నీవు చేసినట్లే అతను కూడా నన్ను సంతుష్టిపరిచాడు.
వరం చ దత్తం గతవాన్ అహం చ స చాపి వవ్రే వరమ్ ఏతద్ ఏవ నివారితో మామ్ అతిమూఢభావాద్ భవాన్ యథైవం వృతవాన్ వరం చ
అతనికి వరమిచ్చి, నేను వెళ్లిపోయాను. అతడూ ఇదే వరాన్ని కోరాడు. అతని మూర్ఖత్వం వల్ల నేను అతన్ని ఆపాను. నీవు కోరినట్లే అతడూ కోరాడు, వరమిచ్చాను.
తతో మయోక్తో ఽమ్భసి నారద త్వం మాయాం హి మే వేత్స్యసి సంనిమగ్నః తతో నిమగ్నో ఽమ్భసి నారదో ఽసౌ కన్యా బభౌ కాశిపతేః సుశీలా
అప్పుడు నేను ఇలా అన్నాను: 'నారదా, నీకు నా మాయను నీళ్లో మునిగినప్పుడు తెలుస్తుంది.' అలా నారదుడు నీళ్లలో మునిగినప్పుడు, కాశీ రాజు కుమార్తెగా అందంగా మారిపోయాడు.
తాం యౌవనాఢ్యామ్ అథ చారుధర్మిణే విదర్భరాజ్ఞస్ తనయాయ వై దదౌ స్వధర్మణే సో ఽపి తయా సమేతః సిషేవ కామాన్ అతులాన్ మహర్షిః
ఆ యువతిని, మంచి లక్షణాలు కలిగిన ఆ అమ్మాయిని, విధర్భ రాజు కుమారుడికి ఇచ్చారు. అతను తన ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఆమెతో కలసి, అపూర్వమైన సుఖాలను అనుభవించాడు.
స్వర్గే గతే ఽసౌ పితరి ప్రతాపవాన్ రాజ్యం క్రమాయాతమ్ అవాప్య హృష్టః విదర్భరాష్ట్రం పరిపాలయానః పుత్రైః సపౌత్రైర్ బహుభిర్ వృతో ఽభూత్
తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్ళిన తరువాత, ఆ మహాప్రతాపి రాజ్యం తనవైపు వచ్చేసరికి ఎంతో ఆనందపడి, విధర్భ దేశాన్ని తన కుమారులు, మనవళ్లతో కలిసి పాలిస్తూ సంతోషంగా ఉన్నాడు.
అథాభవద్ భూమిపతేః సుధర్మణః కాశీశ్వరేణాథ సమం సుయుద్ధమ్ తత్ర క్షయం ప్రాప్య సపుత్రపౌత్రం విదర్భరాట్ కాశిపతిశ్ చ యుద్ధే
ఆ సమయంలో భూమిపతికి, సుధర్ముడికి, కాశీశ్వరునితో కలిసి గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధంలో, విదర్భరాజు, కాశీపతి ఇద్దరూ తమ కుమారులూ మనవళ్లతో సహా నాశనం అయ్యారు.
తతః సుశీలా పితరం సపుత్రం జ్ఞాత్వా పతిం చాపి సపుత్రపౌత్రమ్ పురాద్ వినిఃసృత్య రణావనిం గతా దృష్ట్వా సుశీలా కదనం మహాన్తమ్
తర్వాత సుశీల, తన తండ్రి కుమారులతో పాటు, భర్త కూడా తన కుమారులు మనవళ్లతో మరణించారని తెలుసుకొని, పట్టణం విడిచి యుద్ధభూమికి వెళ్లింది. అక్కడ జరిగిన గొప్ప హింసను చూసి సుశీల చాలా బాధపడింది.
భర్తుర్ బలే తత్ర పితుర్ బలే చ దుఃఖాన్వితా సా సుచిరం విలప్య జగామ సా మాతరమ్ ఆర్తరూపా భ్రాతౄన్ సుతాన్ భ్రాతృసుతాన్ సపౌత్రాన్
భర్త సైన్యంలో, తండ్రి సైన్యంలో ఉన్నవారిని చూసి, సుశీల దుఃఖంతో చాలా సేపు విలపించింది. ఆ తరువాత బాధతో తల్లి దగ్గరకు, అన్నదమ్ములు, కుమారులు, మేనల్లుళ్లు, మనవళ్ల దగ్గరకు వెళ్లింది.
భర్తారమ్ ఏషా పితరం చ గృహ్య మహాశ్మశానే చ మహాచితిం సా కృత్వా హుతాశం ప్రదదౌ స్వయం చ యదా సమిద్ధో హుతభుగ్ బభూవ
తన భర్తను, తండ్రిని తీసుకొని, పెద్ద శ్మశానంలో గొప్ప చితిని నిర్మించి, వారిని అగ్నికి అర్పించింది. ఆ అగ్ని మండుతుండగా, సుశీల కూడా ఆ చితిలో ప్రవేశించింది.
తదా సుశీలా ప్రవివేశ వేగాద్ ధా పుత్ర హా పుత్ర ఇతి బ్రువాణా తదా పునః సా మునిర్ నారదో ఽభూత్ స చాపి వహ్నిః స్ఫటికామలాభః
అప్పుడు సుశీల, 'ఓ కుమారుడా! ఓ కుమారుడా!' అని అరుస్తూ వేగంగా అగ్నిలోకి దూకింది. అదే సమయంలో ముని నారదుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ అగ్ని స్ఫటికంలా నిర్మలంగా మారింది.
కస్ తే తు పుత్రో వద మే మహర్షే మృతం చ కం శోచసి నష్టబుద్ధిః వ్రీడాన్వితో ఽభూద్ అథ నారదో ఽసౌ తతో ఽహమ్ ఏనం పునర్ ఏవ చాహ
మహర్షీ, నీ కుమారుడు ఎవరో నాకు చెప్పు. నీవు ఎవరి కోసం బాధపడుతున్నావు? నీ మనస్సు ఎందుకు కలవరపడింది? అని నేను అడిగాను. నారదుడు కొంత సంకోచంతో ఉన్నాడు. మళ్లీ నేను అతన్ని అడిగాను.
ఇతీదృశా నారద కష్టరూపా మాయా మదీయా కమలాసనాద్యైః శక్యా న వేత్తుం సమహేన్ద్రరుద్రైః కథం భవాన్ వేత్స్యతి దుర్విభావ్యామ్
నారదా! నా మాయ ఇంతటి విచిత్రమైనది, దీనిని కమలాసనుడు వంటి వారు కూడా, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు కలిసినా గ్రహించలేరు. మరి నువ్వు ఎలా తెలుసుకోగలవు?
స వాక్యమ్ ఆకర్ణ్య మహామహర్షిర్ ఉవాచ భక్తిం మమ దేహి విష్ణో ప్రాప్తే ఽథ కాలే స్మరణం తథైవ సదా చ సందర్శనమ్ ఈశ తే ఽస్తు
ఆ మాటలు విని ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'విష్ణూ! నాకు భక్తిని ప్రసాదించు. మరణ సమయములో నిన్ను స్మరించేందుకు అనుగ్రహించు. ఎప్పుడూ నీ దర్శనం కలగాలని కోరుతున్నాను.'
యత్రాహమ్ ఆర్తశ్ చితిమ్ అద్య రూఢస్ తత్ తీర్థమ్ అస్త్వ్ అచ్యుతపాపహన్త్రా అధిష్ఠితం కేశవ నిత్యమ్ ఏవ త్వయా సహాసం కమలోద్భవేన
ఈ రోజు నేను బాధతో చితిపై ఎక్కిన ఈ స్థలం పవిత్రతీర్థంగా మారాలి. కేశవా! పాపాలను హరించే నీవు, కమలోద్భవునితో కలిసి ఎప్పుడూ ఇక్కడ ఉండాలి.
తతో మయోక్తో ద్విజ నారదో ఽసౌ తీర్థం సితోదే హి చితిస్ తవాస్తు స్థాస్యామ్య్ అహం చాత్ర సదైవ విష్ణుర్ మహేశ్వరః స్థాస్యతి చోత్తరేణ
అప్పుడు నేను నారదునితో ఇలా అన్నాను: 'సితోదా అని పిలవబడే ఈ స్థలం నీ పవిత్రతీర్థంగా ఉండాలి. నేను ఎప్పుడూ ఇక్కడే ఉంటాను. విష్ణువు, మహేశ్వరుడు కూడా ఉత్తర దిశలో ఇక్కడే ఉంటారు.'
యదా విరఞ్చేర్ వదనం త్రినేత్రః స చ్ఛేత్స్యతేయం చ మమోగ్రవాచమ్ తదా కపాలస్య తు మోచనాయ సమేష్యతే తీర్థమ్ ఇదం త్వదీయమ్
విరంచి తలను త్రినేత్రుడు తొలగించినప్పుడు, నా ఘోరమైన మాటలు నెరవేరినప్పుడు, ఆ కపాలాన్ని విడిపించేందుకు ఈ పవిత్రతీర్థం ప్రబలంగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
స్నాతస్య తీర్థే త్రిపురాన్తకస్య పతిష్యతే భూమితలే కపాలమ్ తతస్ తు తీర్థేతి కపాలమోచనం ఖ్యాతం పృథివ్యాం చ భవిష్యతే తత్
త్రిపురాంతకుని తీర్థంలో స్నానం చేసినప్పుడు ఆ కపాలం భూమిపై పడుతుంది. అందుకే ఈ స్థలం 'కపాలమోచనం' అని భూమిపై ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
తదా ప్రభృత్య్ అమ్బుదవాహనో ఽసౌ న మోక్ష్యతే తీర్థవరం సుపుణ్యమ్ న చైవ తస్మిన్ ద్విజ సంప్రచక్షతే తత్ క్షేత్రమ్ ఉగ్రం త్వ్ అథ బ్రహ్మవధ్యా
ఆ సమయం నుంచి, జలధారకుడు ఈ పవిత్రమైన తీర్థాన్ని ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టడు. బ్రాహ్మణుడా! ఇకపై ఎవ్వరూ ఈ స్థలాన్ని భయంకరమైనదిగా పిలవరు. ఇది బ్రహ్మహత్య dosha నివృత్తి అయ్యే క్షేత్రం.
యదా న మోక్షత్య్ అమరారిహన్తా తత్ క్షేత్రముఖ్యం మహద్ ఆప్తపుణ్యమ్ తదా విముక్తేతి సురై రహస్యం తీర్థం స్తుతం పుణ్యదమ్ అవ్యయాఖ్యమ్
అమరారిహంతా విముక్తి పొందని వరకు, ఆ ముఖ్యమైన క్షేత్రం, గొప్ప పుణ్యఫలం కలిగినది. అప్పటికి అది దేవతలచే 'విముక్త' అని రహస్యంగా, ప్రశంసించదగిన పవిత్రతీర్థంగా పిలవబడుతుంది.
కృత్వా తు పాపాని నరో మహాన్తి తస్మిన్ ప్రవిష్టః శుచిర్ అప్రమాదీ యదా తు మాం చిన్తయతే స శుద్ధః ప్రయాతి మోక్షం భగవత్ప్రసాదాత్
మనిషి ఎంతటి పెద్ద పాపాలు చేసినా, ఇక్కడ పవిత్రంగా, జాగ్రత్తగా ప్రవేశించి నన్ను ధ్యానిస్తే, అతడు పవిత్రుడవుతాడు. భగవంతుని కృపతో మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
భూత్వా తస్మిన్ రుద్రపిశాచసంజ్ఞో యోన్యన్తరే దుఃఖమ్ ఉపాశ్నుతే ఽసౌ విముక్తపాపో బహువర్షపూగైర్ ఉత్పత్తిమ్ ఆయాస్యతి విప్రగేహే
ఇక్కడ రుద్రపిశాచుడిగా పుట్టి, మరొక యోనిలో జన్మించి బాధ అనుభవించినా, ఎన్నో వేల సంవత్సరాల తర్వాత పాపరహితుడై, బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు.
శుచిర్ యతాత్మాస్య తతో ఽన్తకాలే రుద్రో హితం తారకమ్ అస్య కీర్తయేత్ ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా ద్విజవర్య నారదం గతో ఽస్మి దుగ్ధార్ణవమ్ ఆత్మగేహమ్
వాడు పవిత్రుడై, తన మనస్సును నియంత్రించుకుంటే, చివరికి రుద్రుడు అతనికి మంగళకరమైన తారక మంత్రాన్ని ఉచ్ఛరిస్తాడు. ఇలా చెప్పి, నేను నారదుని వద్ద నుంచి నా స్వస్థలమైన పాలు సముద్రానికి వెళ్లాను.
స చాపి విప్రస్ త్రిదివం చచార గన్ధర్వరాజేన సమర్చ్యమానః ఏతత్ తవోక్తం నను బోధనాయ మాయా మదీయా నహి శక్యతే సా
ఆ ముని గంధర్వరాజు గౌరవించగా, స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ఇదంతా నీకు బోధించేందుకు చెప్పాను. కానీ నా మాయను ఎవరూ గ్రహించలేరు.
జ్ఞాతుం భవాన్ ఇచ్ఛతి చేత్ తతో ఽద్య ఏవం విశస్వాప్సు చ వేత్సి యేన ఏవం ద్విజాతిర్ హరిణా ప్రబోధితో భావ్యర్థయోగాన్ నిమమజ్జ తోయే
నువ్వు తెలుసుకోవాలని ఆశిస్తే, ఈ రోజే నీటిలోకి ప్రవేశించు. అప్పుడు హరిదేవుడు ఏ విధంగా ఆ ద్విజుడిని జ్ఞానమార్గంలో చేర్చాడో, భవిష్యత్తులో జరిగే కార్యాల కలయికతో నీటిలో మునిగించాడో, నీవు తెలుసుకుంటావు.
కోకాముఖే తాత తతో హి కన్యా చాణ్డాలవేశ్మన్య్ అభవద్ ద్విజః సః రూపాన్వితా శీలగుణోపపన్నా అవాప సా యౌవనమ్ ఆససాద
తరువాత, కోకా నది ముఖద్వారంలో, ఓ ప్రియమైనవాడా, ఒక యువతి చండాలుని ఇంట్లో జన్మించింది. ఆ ద్విజుడు అందంతో, మంచి స్వభావం, గుణాలతో ఉండగా, ఆ యువతి యవ్వనాన్ని పొందింది.
చాణ్డాలపుత్రేణ సుబాహునాపి వివాహితా రూపవివర్జితేన పతిర్ న తస్యా హి మతో బభూవ సా తస్య చైవాభిమతా బభూవ
ఆమెను బలమైనా, అందం లేని చండాలుని కుమారుడితో పెళ్లి చేశారు. తన భర్త ఆమెకు ఇష్టంగా లేకపోయినా, ఆమె మాత్రం అతనికి ఎంతో ఇష్టంగా మారింది.
పుత్రద్వయం నేత్రహీనం బభూవ కన్యా చ పశ్చాద్ బధిరా తథాన్యా పతిర్ దరిద్రస్ త్వ్ అథ సాపి ముగ్ధా నదీగతా రోదితి తత్ర నిత్యమ్
ఆమెకు ఇద్దరు కళ్ళు లేని కుమారులు, తరువాత చెవులు లేని కుమార్తె జన్మించారు. భర్త బీదవాడు, ఆమె అమాయకురాలు. నదికి వెళ్లి రోజూ కన్నీరు కార్చేది.
గతా కదాచిత్ కలశం గృహీత్వా సాన్తర్ జలం స్నాతుమ్ అథ ప్రవిష్టా యావద్ ద్విజో ఽసౌ పునర్ ఏవ తావజ్ జాతః క్రియాయోగరతః సుశీలః
ఒకసారి, నీరు నింపిన కుండ తీసుకుని స్నానం చేయడానికి నదిలోకి వెళ్లింది. అదే సమయంలో, ఆ ద్విజుడు మళ్లీ జన్మించి, కర్మాచరణలో నిమగ్నుడై, మంచి స్వభావంతో జీవించసాగాడు.
తస్యాః స భర్తాథ చిరంగతేతి ద్రష్టుం జగామాథ నదీం సుపుణ్యామ్ దదర్శ కుమ్భం న చ తాం తటస్థాం తతో ఽతిదుఃఖాత్ ప్రరురోద నాదయన్
ఆమె భర్త చాలా కాలం తర్వాత ఆమెను చూడటానికి పవిత్రమైన నదికి వచ్చాడు. తీరంలో కుండ కనిపించింది కానీ ఆమె కనిపించలేదు. అతడు తీవ్ర దుఃఖంతో గట్టిగా ఏడ్చాడు.