ధర్మార్థకామసంప్రాప్తిర్ మోక్షప్రాప్తిశ్ చ దుర్లభా సత్యేన జాయతే పుంసాం తస్మాత్ సత్యం న సంత్యజేత్
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం — ఇవన్నీ సత్యంతోనే లభిస్తాయి; మోక్షం దుర్లభమైనదైనా సత్యంతోనే సిద్ధిస్తుంది. అందుకే సత్యాన్ని వదలకూడదు.
సత్యం బ్రహ్మ పరం లోకే సత్యం యజ్ఞేషు చోత్తమమ్ సత్యం స్వర్గసమాయాతం తస్మాత్ సత్యం న సంత్యజేత్
సత్యమే లోకంలో పరబ్రహ్మ, సత్యమే యజ్ఞాల్లో శ్రేష్ఠం, సత్యంతోనే స్వర్గప్రాప్తి. అందుకే సత్యాన్ని వదలకూడదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సో ఽథ మాతఙ్గస్ తం ప్రక్షిప్య నరోత్తమమ్ జగామ తత్ర యత్రాస్తే ప్రాణిహా బ్రహ్మరాక్షసః
ఇలా చెప్పి ఆ మాతంగుడు ఆ మనుష్యశ్రేష్ఠుడిని అక్కడ వదిలి, ప్రాణహంతకుడైన బ్రహ్మరాక్షసుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తమ్ ఆగతం సమీక్ష్యాసౌ చాణ్డాలం బ్రహ్మరాక్షసః విస్మయోత్ఫుల్లనయనః శిరఃకమ్పం తమ్ అబ్రవీత్
ఆ చండాలుడు దగ్గరికి వస్తున్నాడని చూసి, బ్రహ్మరాక్షసుడు ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, తల ఊపుతూ అతనితో ఇలా అన్నాడు.
సాధు సాధు మహాభాగ సత్యవాక్యానుపాలక న మాతఙ్గమ్ అహం మన్యే భవన్తం సత్యలక్షణమ్
బాగుంది, బాగుంది మహాభాగా! నీవు సత్యవాక్యాన్ని పాటించే వాడివి. నిన్ను మాతంగుడని నేను అనుకోవడం లేదు; నీవు సత్య లక్షణాలు కలవాడివి.
కర్మణానేన మన్యే త్వాం బ్రాహ్మణం శుచిమ్ అవ్యయమ్ యత్ కించిత్ త్వాం భద్రముఖం ప్రవక్ష్యే ధర్మసంశ్రయమ్ కిం తత్ర భవతా రాత్రౌ కృతం విష్ణుగృహే వద
ఈ కార్యం వల్ల నిన్ను నేను పవిత్రుడైన, నశించని బ్రాహ్మణుడిగా భావిస్తున్నాను. ఓ మంగళముఖా! ధర్మానికి సంబంధించిన ఒక విషయం అడుగుతాను — నీవు రాత్రి విష్ణు ఆలయంలో ఏమి చేసావో చెప్పు.
తమ్ అభ్యువాచ మాతఙ్గః శృణు విష్ణుగృహే మయా యత్ కృతం రజనీభాగే యథాతథ్యం వదామి తే
ఆ మాతంగుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "విను, రాత్రి విష్ణు ఆలయంలో నేను ఏమి చేసానో యథాతథంగా చెబుతాను."
విష్ణోర్ దేవకులస్యాధః స్థితేనానమ్రమూర్తినా ప్రజాగరః కృతో రాత్రౌ గాయతా విష్ణుగీతికామ్
"విష్ణువు ఆలయానికి క్రింద నేను నమ్రంగా నిలబడి, రాత్రంతా జాగరణ చేసి, విష్ణుగీతలు పాడుతూ గడిపాను."
తం బ్రహ్మరాక్షసః ప్రాహ కియన్తం కాలమ్ ఉచ్యతామ్ ప్రజాగరో విష్ణుగృహే కృతం భక్తిమతా వద
అప్పుడు బ్రహ్మరాక్షసుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "విష్ణు ఆలయంలో నీవు భక్తితో ఎంతకాలం జాగరణ చేశావో చెప్పు."
తమ్ అభ్యువాచ ప్రహసన్ వింశత్య్ అబ్దాని రాక్షస ఏకాదశ్యాం మాసి మాసి కృతస్ తత్ర ప్రజాగరః మాతఙ్గవచనం శ్రుత్వా ప్రోవాచ బ్రహ్మరాక్షసః
ఆ మాతంగుడు చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పాడు: "ఇరవై సంవత్సరాలు, ప్రతి ఏకాదశి రోజున అక్కడ జాగరణ చేశాను." మాతంగుడి మాటలు విని బ్రహ్మరాక్షసుడు ఇలా అన్నాడు.
యద్ అద్య త్వాం ప్రవక్ష్యామి తద్ భవాన్ వక్తుమ్ అర్హతి ఏకరాత్రికృతం సాధో మమ దేహి ప్రజాగరమ్
"ఇప్పుడు నేను నిన్ను అడిగేది నీవు ఇవ్వాలి, ఓ సద్గుణవంతుడా! ఒక రాత్రి జాగరణ ఫలాన్ని నాకు దయచేయు."
ఏవం త్వాం మోక్షయిష్యామి మోక్షయిష్యామి నాన్యథా త్రిః సత్యేన మహాభాగ ఇత్య్ ఉక్త్వా విరరామ హ
"అలా చేస్తేనే నేను నిన్ను విమోచిస్తాను, తప్పకుండా విమోచిస్తాను, వేరే విధంగా కాదు. మూడు సార్లు సత్యంగా ప్రమాణం చేస్తూ చెప్పుతున్నాను, ఓ మహాభాగా!" అని చెప్పి మౌనంగా ఉన్నాడు.
మాతఙ్గస్ తమ్ ఉవాచాథ మయాత్మా తే నిశాచర నివేదితః కిమ్ ఉక్తేన ఖాదస్వ స్వేచ్ఛయాపి మామ్
అప్పుడు మాతంగుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ నిశాచరా! నేను నన్ను నీకు అప్పగించాను. మాటలతో ఏమి ప్రయోజనం? నన్ను నీ ఇష్టానుసారం తిను."
తమ్ ఆహ రాక్షసో భూయో యామద్వయప్రజాగరమ్ సగీతం మే ప్రయచ్ఛస్వ కృపాం కర్తుం త్వమ్ అర్హసి
ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "రాత్రిలో రెండు యామాల జాగరణ పాటలతో కూడినదాన్ని నాకు దయచేయు. నీవు నాకు కరుణ చూపాలి."
మాతఙ్గో రాక్షసం ప్రాహ కిమ్ అసంబద్ధమ్ ఉచ్యతే ఖాదస్వ స్వేచ్ఛయా మాం త్వం న ప్రదాస్యే ప్రజాగరమ్ మాతఙ్గవచనం శ్రుత్వా ప్రాహ తం బ్రహ్మరాక్షసః
మాతంగుడు రాక్షసునితో ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఎందుకు అసంబద్ధంగా మాట్లాడుతున్నావు? నన్ను నీ ఇష్టానుసారం తిను, కానీ నేను జాగరణను ఇవ్వను." మాతంగుడి మాటలు విని బ్రహ్మరాక్షసుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కో హి దుష్టమతిర్ మన్దో భవన్తం ద్రష్టుమ్ ఉత్సహేత్ ధర్షయితుం పీడయితుం రక్షితం ధర్మకర్మణా
"ధర్మకార్యాల వల్ల రక్షింపబడిన నిన్ను హానిచేయడానికి లేదా బాధించడానికి ఎవరు దుష్టబుద్ధితో లేదా మూర్ఖత్వంతో ప్రయత్నిస్తారు?"
దీనస్య పాపగ్రస్తస్య విషయైర్ మోహితస్య చ నరకార్తస్య మూఢస్య సాధవః స్యుర్ దయాన్వితాః
"పాపంలో కూరుకుపోయినవారికి, విషయాలలో మాయలో పడ్డవారికి, నరకానికి bound అయినవారికి, మూర్ఖులకు — సద్గుణులు ఎప్పుడూ దయ చూపుతారు."
తన్ మమ త్వం మహాభాగ కృపాం కృత్వా ప్రజాగరమ్ యామస్యైకస్య మే దేహి గచ్ఛ వా నిలయం స్వకమ్
"కాబట్టి, ఓ మహాభాగా! నన్ను కరుణించి, ఒక యామం జాగరణ ఫలాన్ని నాకు ఇవ్వు. లేకపోతే, నీ ఇంటికి వెళ్ళు."
తం పునః ప్రాహ చాణ్డాలో న యాస్యామి నిజం గృహమ్ న చాపి తవ దాస్యామి కథంచిద్ యామజాగరమ్ తం ప్రహస్యాథ చాణ్డాలం ప్రోవాచ బ్రహ్మరాక్షసః
మళ్లీ ఆ చండాలుడు ఇలా అన్నాడు: "నేను నా ఇంటికి వెళ్లను, నీకు యామ జాగరణను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఇవ్వను." అప్పుడు బ్రహ్మరాక్షసుడు నవ్వుతూ ఆ చండాలుడితో ఇలా అన్నాడు.
రాత్ర్యవసానే యా గీతా గీతికా కౌతుకాశ్రయా తస్యాః ఫలం ప్రయచ్ఛస్వ త్రాహి పాపాత్ సముద్ధర
"రాత్రి చివరలో ఆనందంగా పాడిన ఆ గీతిక ఫలాన్ని నాకు ఇవ్వు. నన్ను పాపం నుండి రక్షించి, పైకి లేపు."
ఏవమ్ ఉచ్చారితే తేన మాతఙ్గస్ తమ్ ఉవాచ హ
ఆ మాటలు వినిపించిన వెంటనే మాతంగుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
కిం పూర్వం భవతా కర్మ వికృతం కృతమ్ అఞ్జసా యేన త్వం దోషజాతేన సంభూతో బ్రహ్మరాక్షసః
నీవు గతంలో ఏ తప్పు పని చేసావు? దాని వల్లే నీవు పాపఫలితంగా బ్రహ్మ రాక్షసుడిగా జన్మించావా?
తస్య తద్ వాక్యమ్ ఆకర్ణ్య మాతఙ్గం బ్రహ్మరాక్షసః ప్రోవాచ దుఃఖసంతప్తః సంస్మృత్య స్వకృతం కృతమ్
ఆ మాటలు విని, బ్రహ్మ రాక్షసుడు తన చేసిన పనిని గుర్తు చేసుకుంటూ, బాధతో మాతంగుని చూచి ఇలా చెప్పాడు.
శ్రూయతాం యో ఽహమ్ ఆసం వై పూర్వం యచ్ చ మయా కృతమ్ యస్మిన్ కృతే పాపయోనిం గతవాన్ అస్మి రాక్షసీమ్
విను, నేను ముందుగా ఎవరో, ఏ పనులు చేసానో, ఆ పనుల వల్లనే పాప జన్మకు వచ్చి రాక్షసుడిగా మారానో చెబుతాను.
సోమశర్మ ఇతి ఖ్యాతః పూర్వమ్ ఆసమ్ అహం ద్విజః పుత్రో ఽధ్యయనశీలస్య దేవశర్మస్య యజ్వనః
నాకు సోమశర్మ అనే పేరు ఉండేది. నేను ద్విజుడిని, యజ్ఞానికి నిష్టతో ఉండే దేవశర్ముని కుమారుడిని.
కస్యచిద్ యజమానస్య సూత్రమన్త్రబహిష్కృతః నృపస్య కర్మసక్తేన యూపకర్మసునిష్ఠితః
ఒక యజమాని యజ్ఞంలో, నేను మంత్రాలు, సూత్రాలు లేకుండా విడిచిపెట్టబడ్డాను. రాజు యజ్ఞంలో ఆసక్తి చూపి, యూపకర్మను సరిగా చేయలేదు.
ఆగ్నీధ్రం చాకరోద్ యజ్ఞే లోభమోహప్రపీడితః తస్మిన్ పరిసమాప్తే తు మౌర్ఖ్యాద్ దమ్భమ్ అనుష్ఠితః
లోభం, మోహంతో బాధపడి, ఆ యజ్ఞంలో అగ్నిధ్రునిగా వ్యవహరించాను. యజ్ఞం పూర్తయ్యాక, అవివేకంతో మోసం చేశాను.
యష్టుమ్ ఆరబ్ధవాన్ అస్మి ద్వాదశాహం మహాక్రతుమ్ ప్రవర్తమానే తస్మింస్ తు కుక్షిశూలో ఽభవన్ మమ
పన్నెండు రోజులు జరిగే మహాయజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాను. అది జరుగుతుండగా నాకు కడుపులో తీవ్రమైన నొప్పి వచ్చింది.
సంపూర్ణే దశరాత్రే తు న సమాప్తే తథా క్రతౌ విరూపాక్షస్య దీయన్త్యామ్ ఆహుత్యాం రాక్షసే క్షణే
పది రాత్రులు పూర్తయినప్పటికీ యజ్ఞం పూర్తికాలేదు. విరూపాక్షునికి ఆహుతి ఇస్తున్న సమయంలో, రాక్షస క్షణంలో నేను మరణించాను.
మృతో ఽహం తేన దోషేణ సంభూతో బ్రహ్మరాక్షసః మూర్ఖేణ మన్త్రహీనేన సూత్రస్వరవివర్జితమ్
ఆ తప్పు వల్ల, మంత్రాలు లేకుండా, సూత్రాలు చదవకుండా మూర్ఖుడిగా చనిపోయి, బ్రహ్మ రాక్షసుడిగా మారిపోయాను.