అగ్నిత్యాగిషు యత్ పాపమ్ అగ్నిదాయిషు యద్ వనే గృహేష్ట్యా పాతకే యచ్ చ యద్ గోఘ్నే యద్ ద్విజాధమే
అగ్నిని వదిలిపెట్టే వాడికి వచ్చే పాపం, అడవిలో అగ్ని ఇస్తే వచ్చే పాపం, ఇంటి యజ్ఞాలను నిర్లక్ష్యం చేసే వాడికి వచ్చే పాపం, ఆవును చంపే వాడికి వచ్చే పాపం, ద్విజులలో పతితుడికి వచ్చే పాపం,
యత్ పాపం పరివిత్తే చ యత్ పాపం పరివేదినః తయోర్ దాతృగ్రహీత్రోశ్ చ యత్ పాపం భ్రూణఘాతినః
విశ్వాసంగా ఇచ్చినదాన్ని దోచుకునే వాడికి వచ్చే పాపం, విశ్వాసాన్ని ద్రోహించే వాడికి వచ్చే పాపం, ఇలాంటి పనుల్లో ఇచ్చేవాడికీ తీసుకునేవాడికీ వచ్చే పాపం, గర్భాన్ని హత్య చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
కిం చాత్ర బహుభిః ప్రోక్తైః శపథైస్ తవ రాక్షస శ్రూయతాం శపథం భీమం దుర్వాచ్యమ్ అపి కథ్యతే
ఇంకా ఎన్నో ప్రమాణాలు చెప్పడం ఎందుకు, ఓ రాక్షసా? ఒక భయంకరమైన ప్రమాణాన్ని విను, అది చెప్పడం కష్టమైనదైనా చెబుతున్నాను.
స్వకన్యాజీవినః పాపం గూఢసత్యేన సాక్షిణః అయాజ్యయాజకే షణ్ఢే యత్ పాపం శ్రవణే ఽధమే
తన కుమార్తె మీద జీవించేవాడికి వచ్చే పాపం, నిజం దాచే సాక్షికి వచ్చే పాపం, నిషిద్ధ యజ్ఞాలు చేసే వాడికి, శండుడికి, చెడు వినేవాడికీ వచ్చే పాపం.
ప్రవ్రజ్యావసితే యచ్ చ బ్రహ్మచారిణి కాముకే ఏతైస్ తు పాపైర్ లిప్యే ఽహం యది నైష్యామి తే ఽన్తికమ్
వ్రతాన్ని ఆచరించాక కూడా, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి కామానికి లోనైతే, నీ దగ్గరకు రాకపోతే ఈ పాపాలు నన్ను మచ్చపెట్టతాయని నాకు తెలుసు.
మాతఙ్గవచనం శ్రుత్వా విస్మితో బ్రహ్మరాక్షసః ప్రాహ గచ్ఛస్వ సత్యేన సమయం చైవ పాలయ
మాతంగుడు చెప్పిన మాటలు విని, బ్రహ్మరాక్షసుడు ఆశ్చర్యపడి, "పో, నీవు చేసిన ప్రతిజ్ఞను నిజాయితీగా నెరవేర్చు" అని అన్నాడు.
ఇత్య్ ఉక్తః కుణపాశేన శ్వపాకః కుసుమాని తు సమాదాయాగమచ్ చైవ విష్ణోః స నిలయం గతః
అలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ చండాలుడు శవపాశంతో బంధించబడి, పువ్వులను తీసుకుని విష్ణువు నివాసానికి వెళ్లాడు.
తాని ప్రాదాద్ బ్రాహ్మణాయ సో ఽపి ప్రక్షాల్య చామ్భసా విష్ణుమ్ అభ్యర్చ్య నిలయం జగామ స తపోధనాః
ఆ పువ్వులను బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు. అతడు వాటిని నీటితో శుభ్రపరిచి, విష్ణువును పూజించి, తపస్సుతో తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
సో ఽపి మాతఙ్గదాయాదః సోపవాసస్ తు తాం నిశామ్ గాయన్ హి బాహ్యభూమిష్ఠః ప్రజాగరమ్ ఉపాకరోత్
ఆ మాతంగుని వంశస్థుడు ఉపవాసంతో ఆ రాత్రంతా బయట నేలపై కూర్చొని పాడుతూ, నిద్ర లేకుండా గడిపాడు.
ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం స్నాత్వా దేవం నమస్య చ సత్యం స సమయం కర్తుం ప్రతస్థే యత్ర రాక్షసః
రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, స్నానం చేసి, దేవునికి నమస్కరించి, తన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చేందుకు రాక్షసుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరాడు.
తం వ్రజన్తం పథి నరః ప్రాహ భద్ర క్వ గచ్ఛసి స తథాకథయత్ సర్వం సో ఽప్య్ ఏనం పునర్ అబ్రవీత్
అతను మార్గంలో వెళ్తుండగా, ఒక మనిషి, "సోదరా, ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?" అని అడిగాడు. అతను అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. ఆ మనిషి మరలా అతనితో మాట్లాడాడు.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం శరీరం సాధనం యతః మహతా తు ప్రయత్నేన శరీరం పాలయేద్ బుధః
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం అన్నీ శరీరంతోనే సాధ్యమవుతాయి కాబట్టి, జ్ఞానులు శరీరాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
జీవధర్మార్థసుఖం నరస్ తథాప్నోతి మోక్షగతిమ్ అగ్ర్యామ్ జీవన్ కీర్తిమ్ ఉపైతి చ భవతి మృతస్య కా కథా లోకే
మనిషి జీవించి ఉన్నప్పుడు ధర్మం, ధనం, సుఖం, మోక్షాన్ని పొందగలడు; బతికుంటే కీర్తి లభిస్తుంది, మరణించినవారిని గురించి లోకంలో ఏమి చెబుతారు?
మాతఙ్గస్ తద్ వచః శ్రుత్వా ప్రత్యువాచాథ హేతుమత్
ఆ మాటలు విన్న మాతంగుడు, కారణంతో సమాధానం చెప్పాడు.
భద్ర సత్యం పురస్కృత్య గచ్ఛామి శపథాః కృతాః
సోదరా, నేను సత్యాన్ని ముందుంచుకుని వెళ్తున్నాను; నేను ప్రమాణాలు చేశాను.
తం భూయః ప్రత్యువాచాథ కిమ్ ఏవం మూఢధీర్ భవాన్ కిం న శ్రుతం త్వయా సాధో మనునా యద్ ఉదీరితమ్
ఆ మనిషి మళ్లీ, "ఎందుకు ఇలా మూర్ఖత్వంగా ఆలోచిస్తున్నావు? మానవుడు చెప్పిన ధర్మాన్ని నీవు వినలేదా?" అని అడిగాడు.
గోస్త్రీద్విజానాం పరిరక్షణార్థం వివాహకాలే సురతప్రసఙ్గే ప్రాణాత్యయే సర్వధనాపహారే పఞ్చానృతాన్య్ ఆహుర్ అపాతకాని
ఆవులు, స్త్రీలు, ద్విజుల రక్షణ కోసం, పెళ్లి సమయంలో, సంయోగంలో, ప్రాణాపాయంలో, సంపూర్ణ ధననష్టం కలిగినప్పుడు, ఐదు అబద్ధాలు పాపమవు అని అంటారు.
ధర్మవాక్యం న చ స్త్రీషు న వివాహే తథా రిపౌ వఞ్చనే చార్థహానౌ చ స్వనాశే ఽనృతకే తథా ఏవం తద్ వాక్యమ్ ఆకర్ణ్య మాతఙ్గః ప్రత్యువాచ హ
ధర్మబోధన స్త్రీలకు, వివాహానికి, శత్రువును మోసం చేయడంలో, ధననష్టంలో, తన నాశనంలో, అబద్ధంలో వర్తించదు. ఈ మాటలు విని మాతంగుడు సమాధానం ఇచ్చాడు.
మైవం వదస్వ భద్రం తే సత్యం లోకేషు పూజ్యతే సత్యేనావాప్యతే సౌఖ్యం యత్ కించిజ్ జగతీగతమ్
ఇలా చెప్పకూ, సత్యం లోకాల్లో పూజించబడుతుంది. సత్యంతోనే ఈ లోకంలో ఉన్నది ఏదైనా సుఖంగా లభిస్తుంది.
సత్యేనార్కః ప్రతపతి సత్యేనాపో రసాత్మికాః జ్వలత్య్ అగ్నిశ్ చ సత్యేన వాతి సత్యేన మారుతః
సత్యంతోనే సూర్యుడు ప్రకాశిస్తాడు, సత్యంతోనే నీళ్ళు రసమయంగా ఉంటాయి, సత్యంతోనే అగ్ని మండుతుంది, సత్యంతోనే గాలి వీస్తుంది.
ధర్మార్థకామసంప్రాప్తిర్ మోక్షప్రాప్తిశ్ చ దుర్లభా సత్యేన జాయతే పుంసాం తస్మాత్ సత్యం న సంత్యజేత్
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం — ఇవన్నీ సత్యంతోనే లభిస్తాయి; మోక్షం దుర్లభమైనదైనా సత్యంతోనే సిద్ధిస్తుంది. అందుకే సత్యాన్ని వదలకూడదు.
సత్యం బ్రహ్మ పరం లోకే సత్యం యజ్ఞేషు చోత్తమమ్ సత్యం స్వర్గసమాయాతం తస్మాత్ సత్యం న సంత్యజేత్
సత్యమే లోకంలో పరబ్రహ్మ, సత్యమే యజ్ఞాల్లో శ్రేష్ఠం, సత్యంతోనే స్వర్గప్రాప్తి. అందుకే సత్యాన్ని వదలకూడదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సో ఽథ మాతఙ్గస్ తం ప్రక్షిప్య నరోత్తమమ్ జగామ తత్ర యత్రాస్తే ప్రాణిహా బ్రహ్మరాక్షసః
ఇలా చెప్పి ఆ మాతంగుడు ఆ మనుష్యశ్రేష్ఠుడిని అక్కడ వదిలి, ప్రాణహంతకుడైన బ్రహ్మరాక్షసుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తమ్ ఆగతం సమీక్ష్యాసౌ చాణ్డాలం బ్రహ్మరాక్షసః విస్మయోత్ఫుల్లనయనః శిరఃకమ్పం తమ్ అబ్రవీత్
ఆ చండాలుడు దగ్గరికి వస్తున్నాడని చూసి, బ్రహ్మరాక్షసుడు ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, తల ఊపుతూ అతనితో ఇలా అన్నాడు.
సాధు సాధు మహాభాగ సత్యవాక్యానుపాలక న మాతఙ్గమ్ అహం మన్యే భవన్తం సత్యలక్షణమ్
బాగుంది, బాగుంది మహాభాగా! నీవు సత్యవాక్యాన్ని పాటించే వాడివి. నిన్ను మాతంగుడని నేను అనుకోవడం లేదు; నీవు సత్య లక్షణాలు కలవాడివి.
కర్మణానేన మన్యే త్వాం బ్రాహ్మణం శుచిమ్ అవ్యయమ్ యత్ కించిత్ త్వాం భద్రముఖం ప్రవక్ష్యే ధర్మసంశ్రయమ్ కిం తత్ర భవతా రాత్రౌ కృతం విష్ణుగృహే వద
ఈ కార్యం వల్ల నిన్ను నేను పవిత్రుడైన, నశించని బ్రాహ్మణుడిగా భావిస్తున్నాను. ఓ మంగళముఖా! ధర్మానికి సంబంధించిన ఒక విషయం అడుగుతాను — నీవు రాత్రి విష్ణు ఆలయంలో ఏమి చేసావో చెప్పు.
తమ్ అభ్యువాచ మాతఙ్గః శృణు విష్ణుగృహే మయా యత్ కృతం రజనీభాగే యథాతథ్యం వదామి తే
ఆ మాతంగుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "విను, రాత్రి విష్ణు ఆలయంలో నేను ఏమి చేసానో యథాతథంగా చెబుతాను."
విష్ణోర్ దేవకులస్యాధః స్థితేనానమ్రమూర్తినా ప్రజాగరః కృతో రాత్రౌ గాయతా విష్ణుగీతికామ్
"విష్ణువు ఆలయానికి క్రింద నేను నమ్రంగా నిలబడి, రాత్రంతా జాగరణ చేసి, విష్ణుగీతలు పాడుతూ గడిపాను."
తం బ్రహ్మరాక్షసః ప్రాహ కియన్తం కాలమ్ ఉచ్యతామ్ ప్రజాగరో విష్ణుగృహే కృతం భక్తిమతా వద
అప్పుడు బ్రహ్మరాక్షసుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "విష్ణు ఆలయంలో నీవు భక్తితో ఎంతకాలం జాగరణ చేశావో చెప్పు."
తమ్ అభ్యువాచ ప్రహసన్ వింశత్య్ అబ్దాని రాక్షస ఏకాదశ్యాం మాసి మాసి కృతస్ తత్ర ప్రజాగరః మాతఙ్గవచనం శ్రుత్వా ప్రోవాచ బ్రహ్మరాక్షసః
ఆ మాతంగుడు చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పాడు: "ఇరవై సంవత్సరాలు, ప్రతి ఏకాదశి రోజున అక్కడ జాగరణ చేశాను." మాతంగుడి మాటలు విని బ్రహ్మరాక్షసుడు ఇలా అన్నాడు.