ఏవం తస్యాసతస్ తత్ర కుర్వతో విష్ణుప్రీణనమ్ గీతికాభిర్ విచిత్రాభిర్ వయః ప్రతిగతం బహు
ఇలా అక్కడ విష్ణువు సంతోషానికి వివిధ పాటలు పాడుతూ, ఆ చాండాలుడు ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిపాడు.
ఏకదా చైత్రమాసే తు కృష్ణైకాదశిగోచరే విష్ణుశుశ్రూషణార్థాయ యయౌ వనమ్ అనుత్తమమ్
ఒకసారి చైత్రమాసంలో, కృష్ణ ఏకాదశి సందర్భంలో, విష్ణువు సేవ కోసం అతడు అతి శ్రేష్ఠమైన అడవికి వెళ్లాడు.
వనజాతాని పుష్పాణి గ్రహీతుం భక్తితత్పరః క్షిప్రాతటే మహారణ్యే విభీతకతరోర్ అధః
భక్తితో అడవిలో పుట్టిన పువ్వులు తీయడానికి, అతడు త్వరగా ఒక గొప్ప అడవిలోని విభీతక వృక్షం కిందికి వెళ్లాడు.
దృష్టః స రాక్షసేనాథ గృహీతశ్ చాపి భక్షితుమ్ చాణ్డాలస్ తమ్ అథోవాచ నాద్య భక్ష్యస్ త్వయా హ్య్ అహమ్
అక్కడ ఒక రాక్షసుడు అతడిని చూసి, తినేందుకు పట్టుకున్నాడు. అప్పుడు ఆ చాండాలుడు, 'నువ్వు నన్ను ఈ రోజు తినకూడదు' అని చెప్పాడు.
ప్రాతర్ భోక్ష్యసి కల్యాణ సత్యమ్ ఏష్యామ్య్ అహం పునః అద్య కార్యం మమ మహత్ తస్మాన్ ముఞ్చస్వ రాక్షస
'నువ్వు నన్ను రేపు ఉదయాన్నే తినవచ్చు. నేను తప్పకుండా తిరిగి వస్తాను. ఈ రోజు నాకు ఒక గొప్ప పని ఉంది. అందుకే నన్ను విడిచిపెట్టు రాక్షసా' అని అన్నాడు.
శ్వః సత్యేన సమేష్యామి తతః ఖాదసి మామ్ ఇతి విష్ణుశుశ్రూషణార్థాయ రాత్రిజాగరణం మయా కార్యం న వ్రతవిఘ్నం మే కర్తుమ్ అర్హసి రాక్షస
'రేపు నేను నిజాయితీగా వస్తాను, అప్పుడు నన్ను తినవచ్చు. విష్ణువు సేవ కోసం ఈ రాత్రి జాగరణ చేయాలి. నా వ్రతాన్ని నీవు అడ్డుకోకూడదు రాక్షసా' అని చెప్పాడు.
తం రాక్షసః ప్రత్యువాచ దశరాత్రమ్ అభోజనమ్ మమాభూద్ అద్య చ భవాన్ మయా లబ్ధో మతఙ్గజ
ఆ రాక్షసుడు ఆ ఏనుగును చూచి ఇలా అన్నాడు: "పది రాత్రులు నాకు అన్నం దొరకలేదు. ఈ రోజు నీవు నాకు దొరికావు, ఓ ఏనుగు!"
న మోక్ష్యే భక్షయిష్యామి క్షుధయా పీడితో భృశమ్ నిశాచరవచః శ్రుత్వా మాతఙ్గస్ తమ్ ఉవాచ హ సాన్త్వయఞ్ శ్లక్ష్ణయా వాచా స సత్యవచనైర్ దృఢైః
"నేను నిన్ను వదిలిపెట్టను. ఆకలితో బాగా బాధపడుతున్నాను, నిన్ను తినేస్తాను," అని రాత్రిపూట తిరిగే వాడు అన్న మాటలు విని, ఆ ఏనుగు మృదువుగా, నిజమైన మాటలతో అతడిని ఓదార్చుతూ ఇలా చెప్పాడు.
సత్యమూలం జగత్ సర్వం బ్రహ్మరాక్షస తచ్ ఛృణు సత్యేనాహం శపిష్యామి పునరాగమనాయ చ
ఈ లోకమంతా నిజం మీదే నిలబడింది, ఓ బ్రహ్మరాక్షసా! విను, నేను నీకు నిజం మీద ప్రమాణం చేస్తాను. మళ్లీ వచ్చి నీ ముందుకు వస్తాను.
ఆదిత్యశ్ చన్ద్రమా వహ్నిర్ వాయుర్ భూర్ ద్యౌర్ జలం మనః అహోరాత్రం యమః సంధ్యే ద్వే విదుర్ నరచేష్టితమ్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని, గాలి, భూమి, ఆకాశం, నీరు, మనస్సు, పగలు-రాత్రి, యముడు, రెండు సంధ్యలు, మనుషుల చేష్టలు — ఇవన్నీ తెలుసుకుంటాయి.
పరదారేషు యత్ పాపం యత్ పరద్రవ్యహారిషు యచ్ చ బ్రహ్మహనః పాపం సురాపే గురుతల్పగే
ఇతరుల భార్యను తాకడం వల్ల వచ్చే పాపం, ఇతరుల ద్రవ్యాన్ని దొంగిలించడం వల్ల వచ్చే పాపం, బ్రాహ్మణ హత్య, మద్యం త్రాగడం, గురుపత్నిని తాకడం వల్ల వచ్చే పాపం,
వన్ధ్యాపతేశ్ చ యత్ పాపం యత్ పాపం వృషలీపతేః యచ్ చ దేవలకే పాపం మత్స్యమాంసాశినశ్ చ యత్
వంధ్యా భార్యను కలిగిన వాడికి వచ్చే పాపం, నీచస్త్రీని పెళ్లి చేసుకున్నవాడికి వచ్చే పాపం, దేవాలయంలో చేసే పాపం, చేప లేదా మాంసం తినేవారికి వచ్చే పాపం,
క్రోడమాంసాశినో యచ్ చ కూర్మమాంసాశినశ్ చ యత్ వృథా మాంసాశినో యచ్ చ పృష్ఠమాంసాశినశ్ చ యత్
పంది మాంసం తినేవారికి వచ్చే పాపం, తాబేలు మాంసం తినేవారికి వచ్చే పాపం, అవసరం లేకుండా మాంసం తినేవారికి వచ్చే పాపం, వెనుక భాగం మాంసం తినేవారికి వచ్చే పాపం,
కృతఘ్నే మిత్రఘాతకే యత్ పాపం దిధిషూపతౌ సూతకస్య చ యత్ పాపం యత్ పాపం క్రూరకర్మణః
ఉపకారం మర్చిపోయేవాడికి వచ్చే పాపం, స్నేహితుడిని చంపేవాడికి వచ్చే పాపం, ఇతరుల ద్రవ్యాన్ని కోరుకునే వాడికి వచ్చే పాపం, అపవిత్రుడికి వచ్చే పాపం, క్రూరమైన పనులు చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
కృపణస్య చ యత్ పాపం యచ్ చ వన్ధ్యాతిథేర్ అపి అమావాస్యాష్టమీ షష్ఠీ కృష్ణశుక్లచతుర్దశీ
లోభికి వచ్చే పాపం, వంధ్యా అతిథిని తిరస్కరించేవాడికి వచ్చే పాపం, అమావాస్య, అష్టమి, షష్ఠి, కృష్ణపక్ష, శుక్లపక్ష చతుర్దశి రోజుల్లో చేసే పాపం,
తాసు యద్ గమనాత్ పాపం యద్ విప్రో వ్రజతి స్త్రియమ్ రజస్వలాం తథా పశ్చాచ్ ఛ్రాద్ధం కృత్వా స్త్రియం వ్రజేత్
ఆ రోజుల్లో సంభోగం వల్ల వచ్చే పాపం, బ్రాహ్మణుడు రజస్వల స్త్రీని చేరితే వచ్చే పాపం, శ్రాద్ధం చేసిన తర్వాత స్త్రీని చేరితే వచ్చే పాపం,
సర్వస్వస్నాతభోజ్యానాం యత్ పాపం మలభోజనే మిత్రభార్యాం గచ్ఛతాం చ యత్ పాపం పిశునస్య చ
స్నానం చేయని వాడి ఇంట్లో భోజనం చేయడం వల్ల వచ్చే పాపం, మలినమైన ఆహారం తినడం వల్ల వచ్చే పాపం, స్నేహితుని భార్యను చేరేవాడికి వచ్చే పాపం, అపవాదం చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
దమ్భమాయానురక్తే చ యత్ పాపం మధుఘాతినః బ్రాహ్మణస్య ప్రతిశ్రుత్య యత్ పాపం తదయచ్ఛతః
దంభం, మాయ కలిగి ఉండేవాడికి వచ్చే పాపం, తేనె సేకరించేవాడిని చంపేవాడికి వచ్చే పాపం, బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చి ఇవ్వకుండా మోసం చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
యచ్ చ కన్యానృతే పాపం యచ్ చ గోశ్వతరానృతే స్త్రీబాలహన్తుర్ యత్ పాపం యచ్ చ మిథ్యాభిభాషిణః
కన్య గురించి అబద్ధం చెప్పేవాడికి వచ్చే పాపం, ఆవు లేదా గాడిద గురించి అబద్ధం చెప్పేవాడికి వచ్చే పాపం, స్త్రీ లేదా బాలుణ్ని చంపే వాడికి వచ్చే పాపం, అబద్ధం మాట్లాడే వాడికి వచ్చే పాపం,
దేవవేదద్విజనృపపుత్రమిత్రసతీస్త్రియః యచ్ చ నిన్దయతాం పాపం గురుమిథ్యాపచారతః
దేవతలను, వేదాలను, ద్విజులను, రాజులను, స్నేహితులను, పతివ్రతలను దూషించేవాడికి వచ్చే పాపం, గురువును అబద్ధంగా అపహాస్యం చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
అగ్నిత్యాగిషు యత్ పాపమ్ అగ్నిదాయిషు యద్ వనే గృహేష్ట్యా పాతకే యచ్ చ యద్ గోఘ్నే యద్ ద్విజాధమే
అగ్నిని వదిలిపెట్టే వాడికి వచ్చే పాపం, అడవిలో అగ్ని ఇస్తే వచ్చే పాపం, ఇంటి యజ్ఞాలను నిర్లక్ష్యం చేసే వాడికి వచ్చే పాపం, ఆవును చంపే వాడికి వచ్చే పాపం, ద్విజులలో పతితుడికి వచ్చే పాపం,
యత్ పాపం పరివిత్తే చ యత్ పాపం పరివేదినః తయోర్ దాతృగ్రహీత్రోశ్ చ యత్ పాపం భ్రూణఘాతినః
విశ్వాసంగా ఇచ్చినదాన్ని దోచుకునే వాడికి వచ్చే పాపం, విశ్వాసాన్ని ద్రోహించే వాడికి వచ్చే పాపం, ఇలాంటి పనుల్లో ఇచ్చేవాడికీ తీసుకునేవాడికీ వచ్చే పాపం, గర్భాన్ని హత్య చేసే వాడికి వచ్చే పాపం,
కిం చాత్ర బహుభిః ప్రోక్తైః శపథైస్ తవ రాక్షస శ్రూయతాం శపథం భీమం దుర్వాచ్యమ్ అపి కథ్యతే
ఇంకా ఎన్నో ప్రమాణాలు చెప్పడం ఎందుకు, ఓ రాక్షసా? ఒక భయంకరమైన ప్రమాణాన్ని విను, అది చెప్పడం కష్టమైనదైనా చెబుతున్నాను.
స్వకన్యాజీవినః పాపం గూఢసత్యేన సాక్షిణః అయాజ్యయాజకే షణ్ఢే యత్ పాపం శ్రవణే ఽధమే
తన కుమార్తె మీద జీవించేవాడికి వచ్చే పాపం, నిజం దాచే సాక్షికి వచ్చే పాపం, నిషిద్ధ యజ్ఞాలు చేసే వాడికి, శండుడికి, చెడు వినేవాడికీ వచ్చే పాపం.
ప్రవ్రజ్యావసితే యచ్ చ బ్రహ్మచారిణి కాముకే ఏతైస్ తు పాపైర్ లిప్యే ఽహం యది నైష్యామి తే ఽన్తికమ్
వ్రతాన్ని ఆచరించాక కూడా, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి కామానికి లోనైతే, నీ దగ్గరకు రాకపోతే ఈ పాపాలు నన్ను మచ్చపెట్టతాయని నాకు తెలుసు.
మాతఙ్గవచనం శ్రుత్వా విస్మితో బ్రహ్మరాక్షసః ప్రాహ గచ్ఛస్వ సత్యేన సమయం చైవ పాలయ
మాతంగుడు చెప్పిన మాటలు విని, బ్రహ్మరాక్షసుడు ఆశ్చర్యపడి, "పో, నీవు చేసిన ప్రతిజ్ఞను నిజాయితీగా నెరవేర్చు" అని అన్నాడు.
ఇత్య్ ఉక్తః కుణపాశేన శ్వపాకః కుసుమాని తు సమాదాయాగమచ్ చైవ విష్ణోః స నిలయం గతః
అలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ చండాలుడు శవపాశంతో బంధించబడి, పువ్వులను తీసుకుని విష్ణువు నివాసానికి వెళ్లాడు.
తాని ప్రాదాద్ బ్రాహ్మణాయ సో ఽపి ప్రక్షాల్య చామ్భసా విష్ణుమ్ అభ్యర్చ్య నిలయం జగామ స తపోధనాః
ఆ పువ్వులను బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు. అతడు వాటిని నీటితో శుభ్రపరిచి, విష్ణువును పూజించి, తపస్సుతో తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
సో ఽపి మాతఙ్గదాయాదః సోపవాసస్ తు తాం నిశామ్ గాయన్ హి బాహ్యభూమిష్ఠః ప్రజాగరమ్ ఉపాకరోత్
ఆ మాతంగుని వంశస్థుడు ఉపవాసంతో ఆ రాత్రంతా బయట నేలపై కూర్చొని పాడుతూ, నిద్ర లేకుండా గడిపాడు.
ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం స్నాత్వా దేవం నమస్య చ సత్యం స సమయం కర్తుం ప్రతస్థే యత్ర రాక్షసః
రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, స్నానం చేసి, దేవునికి నమస్కరించి, తన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చేందుకు రాక్షసుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరాడు.