శ్రేయాంసం మార్గమ్ అన్విచ్ఛన్ సదా యః పృచ్ఛతి ద్విజాన్ ధర్మాన్వేషీ గుణాకాఙ్క్షీ స స్వర్గం సముపాశ్నుతే
ఎప్పుడూ మంచి మార్గాన్ని అన్వేషిస్తూ, ద్విజులను ధర్మం గురించి అడిగి, గుణాల కోసం ప్రయత్నించే వాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
యది మానుష్యతాం దేవి కదాచిత్ సంనియచ్ఛతి మేధావీ ధారణాయుక్తః ప్రాజ్ఞస్ తత్రాపి జాయతే
దేవీ! అలాంటి తెలివిగలవాడు, ఏదైనా సందర్భంలో మానవ జన్మ పొందినా, ధ్యానం, జ్ఞానం కలిగి పుడతాడు.
ఏష దేవి సతాం ధర్మో గన్తవ్యో భూతికారకః నృణాం హితార్థాయ సదా మయా చైవమ్ ఉదాహృతః
అమ్మా! ఇది సజ్జనుల ధర్మమార్గం, ఇది సర్వసంపదలు కలిగించేది. ప్రజల మేలు కోసం నేను ఎప్పుడూ ఇదే చెప్పాను.
అపరే స్వల్పవిజ్ఞానా ధర్మవిద్వేషిణో నరాః బ్రాహ్మణాన్ వేదవిదుషో నేచ్ఛన్తి పరిసర్పితుమ్
కొంతమంది తక్కువ జ్ఞానంతో ధర్మాన్ని ద్వేషించే వారు, వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులతో కలవాలని అసలు కోరరు.
వ్రతవన్తో నరాః కేచిచ్ ఛ్రద్ధాదమపరాయణాః అవ్రతా భ్రష్టనియమాస్ తథాన్యే రాక్షసోపమాః
కొంతమంది వ్రతాలు పాటించినా, అవిశ్వాసంలో నమ్మకం పెడతారు. మరికొందరు వ్రతాలు లేకుండా, నియమాలు కోల్పోయి, రాక్షసుల్లా ప్రవర్తిస్తారు.
యజ్వానశ్ చ తథైవాన్యే నిర్మోహాశ్ చ తథా పరే కేన కర్మవిపాకేన భవన్తీహ వదస్వ మే
మరికొందరు యజ్ఞాలు చేసే వారు, ఇంకొందరు మాయ లేకుండా ఉండేవారు. వారు ఇలా అవడానికి ఏ కార్యఫలితమే కారణమో చెప్పు.
ఆగమాలోకధర్మాణాం మర్యాదాః పూర్వనిర్మితాః ప్రమాణేనానువర్తన్తే దృశ్యన్తే హ దృఢవ్రతాః
శాస్త్రాలలో చెప్పిన ధర్మమార్గాల పరిమితులు పురాతన కాలంలో ఏర్పడ్డాయి. వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవారు వాటిని ఆధారంగా తీసుకుని నడుస్తారు.
అధర్మం ధర్మమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ యే చ మోహవశం గతాః అవ్రతా నష్టమర్యాదాస్ తే నరా బ్రహ్మరాక్షసాః
మాయ వల్ల అధర్మాన్ని ధర్మమని చెప్పేవారు, వ్రతాలు లేకుండా, పరిమితులు కోల్పోయిన వారు బ్రహ్మరాక్షసులవుతారు.
యే వై కాలకృతోద్యోగాత్ సంభవన్తీహ మానవాః నిర్హోమా నిర్వషట్కారాస్ తే భవన్తి నరాధమాః
కాల ప్రభావంతో ఇక్కడ జన్మించిన వారు హోమాలు చేయకుండా, వషట్కారాన్ని పలకకుండా ఉంటే, వారు మానవులలో అత్యంత నీచులు అవుతారు.
ఏష దేవి మయా సర్వసంశయచ్ఛేదనాయ తే కుశలాకుశలో నౄణాం వ్యాఖ్యాతో ధర్మసాగరః
అమ్మా! నీ అన్ని సందేహాలు తొలగించేందుకు, మానవులకు సంబంధించిన మంచి, చెడు ధర్మసముద్రాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
శ్రుత్వైవం సా జగన్మాతా భర్తుర్ వచనమ్ ఆదితః హృష్టా బభూవ సుప్రీతా విస్మితా చ తదా ద్విజాః
ఇలా భర్త మాటలను ఆది నుండి విన్న జగన్మాతా ఆనందంతో, ఎంతో సంతోషంతో, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
యే తత్రాసన్ మునివరాస్ త్రిపురారేః సమీపతః తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన గతాస్ తస్మిన్ గిరౌ ద్విజాః
త్రిపురాసురుని శత్రువు సమీపంలో ఉన్న మునిశ్రేష్ఠులు, తీర్థయాత్ర సందర్భంలో ఆ పర్వతానికి వచ్చిన వారు, ద్విజులారా—
తే ఽపి సంపూజ్య తం దేవం శూలపాణిం ప్రణమ్య చ పప్రచ్ఛుః సంశయం చైవ లోకానాం హితకామ్యయా
వారు కూడా ఆ త్రిశూలధారి దేవుని పూజించి, నమస్కరించి, లోకాల మేలు కోసం తమ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయాలని అడిగారు.
త్రిలోచన నమస్ తే ఽస్తు దక్షక్రతువినాశన పృచ్ఛామస్ త్వాం జగన్నాథ సంశయం హృది సంస్థితమ్
త్రిలోచనా! దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడా! నీకు నమస్కారం. జగన్నాథా! మన హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని మేము అడుగుతున్నాం.
సంసారే ఽస్మిన్ మహాఘోరే భైరవే లోమహర్షణే భ్రమన్తి సుచిరం కాలం పురుషాశ్ చాల్పమేధసః
ఈ భయంకరమైన, హృదయాన్ని వణికించే సంసారంలో, తక్కువ బుద్ధి గల మనుషులు చాలా కాలం తికమకపడుతూ తిరుగుతారు.
యేనోపాయేన ముచ్యన్తే జన్మసంసారబన్ధనాత్ బ్రూహి తచ్ ఛ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామః పరం కౌతూహలం హి నః
జన్మ సంసార బంధనాల నుంచి ప్రజలు ఏ మార్గంలో విముక్తి పొందుతారు? దయచేసి మాకు చెప్పు; మాకు తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి చాలా ఎక్కువ.
కర్మపాశనిబద్ధానాం నరాణాం దుఃఖభాగినామ్ నాన్యోపాయం ప్రపశ్యామి వాసుదేవాత్ పరం ద్విజాః
కర్మబంధాలతో బంధించబడి, బాధలు అనుభవిస్తున్న మనుషులకు వాసుదేవుడిని తప్ప మరే మార్గం కనిపించదు, ద్విజులారా.
యే పూజయన్తి తం దేవం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ వాఙ్మనఃకర్మభిః సమ్యక్ తే యాన్తి పరమాం గతిమ్
శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన ఆ దేవుణ్ణి, మనసు, మాట, చేతలతో సరిగ్గా పూజించే వారు పరమగతిని పొందుతారు.
కిం తేషాం జీవితేనేహ పశువచ్ చేష్టితేన చ యేషాం న ప్రవణం చిత్తం వాసుదేవే జగన్మయే
వాసుదేవుడు జగత్తుకు ఆత్మస్వరూపుడని తెలియని వారికి, వారి మనస్సు ఆయనవైపు లేని వారికి, ఇక్కడ జీవితం, జంతువుల్లా చేసే పనులకు ఏమి ఉపయోగం?
పినాకిన్ భగనేత్రఘ్న సర్వలోకనమస్కృత మాహాత్మ్యం వాసుదేవస్య శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామ శంకర
పినాకిని! భగనేత్రాన్ని నాశనం చేసినవాడా! సమస్త లోకాలు పూజించే వాడా! శంకరా, వాసుదేవుని మహిమను వినాలని మేము కోరుతున్నాం.
పితామహాద్ అపి వరః శాశ్వతః పురుషో హరిః కృష్ణో జామ్బూనదాభాసో వ్యభ్రే సూర్య ఇవోదితః
పితామహుడికంటే గొప్పవాడు, శాశ్వతుడు అయిన హరి, కృష్ణుడు. ఆయన బంగారు వర్ణంతో, మేఘాలేని ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తాడు.
దశబాహుర్ మహాతేజా దేవతారినిషూదనః శ్రీవత్సాఙ్కో హృషీకేశః సర్వదైవతయూథపః
ఆయనికి పది చేతులు, అపారమైన తేజస్సు ఉన్నాయి. దేవతలకు శత్రువులైనవారిని సంహరించేవాడు. శ్రీవత్సం ఉన్నవాడు, హృషీకేశుడు, అన్ని దేవతల సమూహాలకు నాయకుడు.
బ్రహ్మా తస్యోదరభవస్ తస్యాహం చ శిరోభవః శిరోరుహేభ్యో జ్యోతీంషి రోమభ్యశ్ చ సురాసురాః
బ్రహ్మ ఆయన పొట్ట నుండి పుట్టాడు, నేను ఆయన తల నుండి జన్మించాను. ఆయన తలపైని వెంట్రుకల నుండి జ్యోతులు, శరీరపు రోమాల నుండి దేవతలు, అసురులు పుట్టారు.
ఋషయో దేహసంభూతాస్ తస్య లోకాశ్ చ శాశ్వతాః పితామహగృహం సాక్షాత్ సర్వదేవగృహం చ సః
ఋషులు ఆయన శరీరంలో నుండే పుట్టారు, శాశ్వతమైన లోకాలు కూడా ఆయన నుండే ఉద్భవించాయి. ఆయన ఇల్లు పితామహుని గృహం, అన్ని దేవతల గృహంగా నిలుస్తుంది.
సో ఽస్యాః పృథివ్యాః కృత్స్నాయాః స్రష్టా త్రిభువనేశ్వరః సంహర్తా చైవ భూతానాం స్థావరస్య చరస్య చ
ఈ భూమి అంతటినీ సృష్టించినవాడు, మూడు లోకాలకూ అధిపతి, స్థావర చరరూపమైన అన్ని భూతాలను సంహరించేవాడు కూడా ఆయనే.
స హి దేవదేవః సాక్షాద్ దేవనాథః పరంతపః సర్వజ్ఞః సర్వసంస్రష్టా సర్వగః సర్వతోముఖః
ఆయన దేవతలకు దేవుడు, దేవతల నాయకుడు, పరాక్రమశాలి, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నింటినీ సృష్టించేవాడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, అన్ని దిశలలోనూ ఉన్నవాడు.
న తస్మాత్ పరమం భూతం త్రిషు లోకేషు కించన సనాతనో మహాభాగో గోవిన్ద ఇతి విశ్రుతః
ఈ మూడు లోకాలలో ఆయనకంటే గొప్పది ఏదీ లేదు. ఆయన శాశ్వతుడు, మహా భాగ్యశాలి, గోవిందుడు అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
స సర్వాన్ పార్థివాన్ సంఖ్యే ఘాతయిష్యతి మానదః సురకార్యార్థమ్ ఉత్పన్నో మానుష్యం వపుర్ ఆస్థితః
అయన భూమిపై ఉన్న రాజులను యుద్ధంలో సంహరిస్తాడు, గౌరవాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. దేవతల కోసం మానవ రూపంలో అవతరించాడు.
నహి దేవగణాః శక్తాస్ త్రివిక్రమవినాకృతాః భువనే దేవకార్యాణి కర్తుం నాయకవర్జితః
త్రివిక్రముడు లేకుండా, నాయకుడు లేకుండా దేవతలు లోకంలో దేవకార్యాలను చేయలేరు.
నాయకః సర్వభూతానాం సర్వభూతనమస్కృతః ఏతస్య దేవనాథస్య కార్యస్య చ పరస్య చ
అతడు అన్ని భూతాలకు నాయకుడు, అన్ని జీవులు పూజించే వాడు. ఈ దేవతాధిపతి పనికీ, పరమార్థానికీ ఆయనే కారణం.