అల్పప్రజ్ఞో విరూపాక్ష కథం భవతి మానవః ఏవం త్వం సంశయం ఛిన్ధి సర్వధర్మభృతాం వర
తక్కువ బుద్ధిగలవాడు లేదా కన్నుల లోపం ఉన్నవాడు ఎలా అవుతాడు? ఈ సందేహాన్ని తొలగించు, అన్ని ధర్మాలను కాపాడే వాడవు కదా.
జాత్యన్ధాశ్ చాపరే దేవ రోగార్తాశ్ చాపరే తథా నరాః క్లీబాశ్ చ దృశ్యన్తే కారణం బ్రూహి తత్ర వై
కొంతమంది జన్మతోనే అంధులు, ఇంకొందరు వ్యాధిపీడితులు, మరికొందరు శక్తిలేని వారు కనిపిస్తారు. దీనికి కారణం చెప్పు.
బ్రాహ్మణాన్ వేదవిదుషః సిద్ధాన్ ధర్మవిదస్ తథా పరిపృచ్ఛన్త్య్ అహరహః కుశలాకుశలం సదా
ప్రతి రోజు ప్రజలు వేదాలు తెలిసిన, ధర్మాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణులను, సిద్ధులను, ఎప్పుడూ శుభాశుభాలు గురించి అడుగుతుంటారు.
వర్జయన్తో ఽశుభం కర్మ సేవమానాః శుభం తథా లభన్తే స్వర్గతిం నిత్యమ్ ఇహ లోకే యథాసుఖమ్
అశుభకర్మలు దూరంగా పెట్టి, శుభకర్మలు చేస్తూ, వారు ఎప్పుడూ స్వర్గమార్గాన్ని, ఈ లోకంలో సుఖాన్ని పొందుతారు.
స చేన్ మనుష్యతాం యాతి మేధావీ తత్ర జాయతే శ్రుతం యజ్ఞానుగం యస్య కల్యాణమ్ ఉపజాయతే
అటువంటి వాడు మానవ జన్మ పొందితే, తెలివిగాడిగా పుడతాడు. అతనికి విద్య, యజ్ఞఫలం, మేలైన భాగ్యం కలుగుతాయి.
పరదారేషు యే చాపి చక్షుర్ దుష్టం ప్రయుఞ్జతే తేన దుష్టస్వభావేన జాత్యన్ధాస్ తే భవన్తి హి
ఇతరుల భార్యలను చెడ్డ దృష్టితో చూసేవారు, ఆ చెడ్డ స్వభావం వల్ల జన్మతోనే అంధులుగా పుడతారు.
మనసాపి ప్రదుష్టేన నగ్నాం పశ్యన్తి యే స్త్రియమ్ రోగార్తాస్ తే భవన్తీహ నరా దుష్కృతకారిణః
మనసులోనైనా చెడ్డ ఉద్దేశంతో నగ్న స్త్రీని చూసేవారు, చెడు పనుల ఫలితంగా వ్యాధులతో బాధపడతారు.
యే తు మూఢా దురాచారా వియోనౌ మైథునే రతాః పురుషేషు సుదుష్ప్రజ్ఞాః క్లీబత్వమ్ ఉపయాన్తి తే
మరియు, మూర్ఖులు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు, సహజమైన మార్గాన్ని విడిచి, అసహజ సంబంధాలలో లీనమయ్యేవారు, పురుషుల్లో తక్కువ బుద్ధిగలవారు, వారు శక్తిలేని వారవుతారు.
పశూంశ్ చ యే వై బధ్నన్తి యే చైవ గురుతల్పగాః ప్రకీర్ణమైథునా యే చ క్లీబా జాయన్తి వై నరాః
జంతువులను కట్టేవారు, గురువు భార్యను అపహరించేవారు, నియమం లేకుండా సంభోగంలో పాల్గొనేవారు—ఇలాంటి వారంతా శక్తిలేని పురుషులుగా పుడతారు.
అవద్యం కిం తు వై కర్మ నిరవద్యం తథైవ చ శ్రేయః కుర్వన్న్ అవాప్నోతి మానవో దేవసత్తమ
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! తప్పు పనులు దూరంగా పెట్టి, నిందించదగిన పనులు చేయకుండా, మంచిపనులు చేస్తే మనిషి శ్రేయస్సు పొందుతాడు.
శ్రేయాంసం మార్గమ్ అన్విచ్ఛన్ సదా యః పృచ్ఛతి ద్విజాన్ ధర్మాన్వేషీ గుణాకాఙ్క్షీ స స్వర్గం సముపాశ్నుతే
ఎప్పుడూ మంచి మార్గాన్ని అన్వేషిస్తూ, ద్విజులను ధర్మం గురించి అడిగి, గుణాల కోసం ప్రయత్నించే వాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
యది మానుష్యతాం దేవి కదాచిత్ సంనియచ్ఛతి మేధావీ ధారణాయుక్తః ప్రాజ్ఞస్ తత్రాపి జాయతే
దేవీ! అలాంటి తెలివిగలవాడు, ఏదైనా సందర్భంలో మానవ జన్మ పొందినా, ధ్యానం, జ్ఞానం కలిగి పుడతాడు.
ఏష దేవి సతాం ధర్మో గన్తవ్యో భూతికారకః నృణాం హితార్థాయ సదా మయా చైవమ్ ఉదాహృతః
అమ్మా! ఇది సజ్జనుల ధర్మమార్గం, ఇది సర్వసంపదలు కలిగించేది. ప్రజల మేలు కోసం నేను ఎప్పుడూ ఇదే చెప్పాను.
అపరే స్వల్పవిజ్ఞానా ధర్మవిద్వేషిణో నరాః బ్రాహ్మణాన్ వేదవిదుషో నేచ్ఛన్తి పరిసర్పితుమ్
కొంతమంది తక్కువ జ్ఞానంతో ధర్మాన్ని ద్వేషించే వారు, వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులతో కలవాలని అసలు కోరరు.
వ్రతవన్తో నరాః కేచిచ్ ఛ్రద్ధాదమపరాయణాః అవ్రతా భ్రష్టనియమాస్ తథాన్యే రాక్షసోపమాః
కొంతమంది వ్రతాలు పాటించినా, అవిశ్వాసంలో నమ్మకం పెడతారు. మరికొందరు వ్రతాలు లేకుండా, నియమాలు కోల్పోయి, రాక్షసుల్లా ప్రవర్తిస్తారు.
యజ్వానశ్ చ తథైవాన్యే నిర్మోహాశ్ చ తథా పరే కేన కర్మవిపాకేన భవన్తీహ వదస్వ మే
మరికొందరు యజ్ఞాలు చేసే వారు, ఇంకొందరు మాయ లేకుండా ఉండేవారు. వారు ఇలా అవడానికి ఏ కార్యఫలితమే కారణమో చెప్పు.
ఆగమాలోకధర్మాణాం మర్యాదాః పూర్వనిర్మితాః ప్రమాణేనానువర్తన్తే దృశ్యన్తే హ దృఢవ్రతాః
శాస్త్రాలలో చెప్పిన ధర్మమార్గాల పరిమితులు పురాతన కాలంలో ఏర్పడ్డాయి. వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవారు వాటిని ఆధారంగా తీసుకుని నడుస్తారు.
అధర్మం ధర్మమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ యే చ మోహవశం గతాః అవ్రతా నష్టమర్యాదాస్ తే నరా బ్రహ్మరాక్షసాః
మాయ వల్ల అధర్మాన్ని ధర్మమని చెప్పేవారు, వ్రతాలు లేకుండా, పరిమితులు కోల్పోయిన వారు బ్రహ్మరాక్షసులవుతారు.
యే వై కాలకృతోద్యోగాత్ సంభవన్తీహ మానవాః నిర్హోమా నిర్వషట్కారాస్ తే భవన్తి నరాధమాః
కాల ప్రభావంతో ఇక్కడ జన్మించిన వారు హోమాలు చేయకుండా, వషట్కారాన్ని పలకకుండా ఉంటే, వారు మానవులలో అత్యంత నీచులు అవుతారు.
ఏష దేవి మయా సర్వసంశయచ్ఛేదనాయ తే కుశలాకుశలో నౄణాం వ్యాఖ్యాతో ధర్మసాగరః
అమ్మా! నీ అన్ని సందేహాలు తొలగించేందుకు, మానవులకు సంబంధించిన మంచి, చెడు ధర్మసముద్రాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
శ్రుత్వైవం సా జగన్మాతా భర్తుర్ వచనమ్ ఆదితః హృష్టా బభూవ సుప్రీతా విస్మితా చ తదా ద్విజాః
ఇలా భర్త మాటలను ఆది నుండి విన్న జగన్మాతా ఆనందంతో, ఎంతో సంతోషంతో, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
యే తత్రాసన్ మునివరాస్ త్రిపురారేః సమీపతః తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన గతాస్ తస్మిన్ గిరౌ ద్విజాః
త్రిపురాసురుని శత్రువు సమీపంలో ఉన్న మునిశ్రేష్ఠులు, తీర్థయాత్ర సందర్భంలో ఆ పర్వతానికి వచ్చిన వారు, ద్విజులారా—
తే ఽపి సంపూజ్య తం దేవం శూలపాణిం ప్రణమ్య చ పప్రచ్ఛుః సంశయం చైవ లోకానాం హితకామ్యయా
వారు కూడా ఆ త్రిశూలధారి దేవుని పూజించి, నమస్కరించి, లోకాల మేలు కోసం తమ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయాలని అడిగారు.
త్రిలోచన నమస్ తే ఽస్తు దక్షక్రతువినాశన పృచ్ఛామస్ త్వాం జగన్నాథ సంశయం హృది సంస్థితమ్
త్రిలోచనా! దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడా! నీకు నమస్కారం. జగన్నాథా! మన హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని మేము అడుగుతున్నాం.
సంసారే ఽస్మిన్ మహాఘోరే భైరవే లోమహర్షణే భ్రమన్తి సుచిరం కాలం పురుషాశ్ చాల్పమేధసః
ఈ భయంకరమైన, హృదయాన్ని వణికించే సంసారంలో, తక్కువ బుద్ధి గల మనుషులు చాలా కాలం తికమకపడుతూ తిరుగుతారు.
యేనోపాయేన ముచ్యన్తే జన్మసంసారబన్ధనాత్ బ్రూహి తచ్ ఛ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామః పరం కౌతూహలం హి నః
జన్మ సంసార బంధనాల నుంచి ప్రజలు ఏ మార్గంలో విముక్తి పొందుతారు? దయచేసి మాకు చెప్పు; మాకు తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి చాలా ఎక్కువ.
కర్మపాశనిబద్ధానాం నరాణాం దుఃఖభాగినామ్ నాన్యోపాయం ప్రపశ్యామి వాసుదేవాత్ పరం ద్విజాః
కర్మబంధాలతో బంధించబడి, బాధలు అనుభవిస్తున్న మనుషులకు వాసుదేవుడిని తప్ప మరే మార్గం కనిపించదు, ద్విజులారా.
యే పూజయన్తి తం దేవం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ వాఙ్మనఃకర్మభిః సమ్యక్ తే యాన్తి పరమాం గతిమ్
శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన ఆ దేవుణ్ణి, మనసు, మాట, చేతలతో సరిగ్గా పూజించే వారు పరమగతిని పొందుతారు.
కిం తేషాం జీవితేనేహ పశువచ్ చేష్టితేన చ యేషాం న ప్రవణం చిత్తం వాసుదేవే జగన్మయే
వాసుదేవుడు జగత్తుకు ఆత్మస్వరూపుడని తెలియని వారికి, వారి మనస్సు ఆయనవైపు లేని వారికి, ఇక్కడ జీవితం, జంతువుల్లా చేసే పనులకు ఏమి ఉపయోగం?
పినాకిన్ భగనేత్రఘ్న సర్వలోకనమస్కృత మాహాత్మ్యం వాసుదేవస్య శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామ శంకర
పినాకిని! భగనేత్రాన్ని నాశనం చేసినవాడా! సమస్త లోకాలు పూజించే వాడా! శంకరా, వాసుదేవుని మహిమను వినాలని మేము కోరుతున్నాం.