యన్త్రితః కార్యకరణైః షడ్భాగకృతలక్షణః గ్రామ్యధర్మాన్ న సేవేత స్వచ్ఛన్దేనార్థకోవిదః
పనులు, కర్తవ్యాలతో నియంత్రించబడి, ఆరు భాగాల్లో భాగస్వామిగా ఉండి, గ్రామ ధర్మాలను అనుసరించకుండా, స్వేచ్ఛగా ధనార్జనలో నైపుణ్యాన్ని పొందాలి.
ఋతుకాలే తు ధర్మాత్మా పత్నీమ్ ఉపాశ్రయేత్ సదా సదోపవాసీ నియతః స్వాధ్యాయనిరతః శుచిః
సమయానికి ధర్మబద్ధంగా భార్యను చేరి, ఎప్పుడూ ఉపవాసం పాటిస్తూ, నియమంగా, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, శుద్ధుడిగా ఉండాలి.
వహిస్కాన్తరితే నిత్యం శయానో ఽస్తి సదా గృహే సర్వాతిథ్యం త్రివర్గస్య కుర్వాణః సుమనాః సదా
భార్యతో వేరుగా నిద్రిస్తూ, ఎప్పుడూ ఇంట్లోనే ఉండి, త్రివర్గాల కోసం అన్ని అతిథ్యాలను ఆనందంగా నిర్వహించాలి.
శూద్రాణాం చాన్నకామానాం నిత్యం సిద్ధమ్ ఇతి బ్రువన్ స్వార్థాద్ వా యది వా కామాన్ న కించిద్ ఉపలక్షయేత్
శూద్రులకు కావలసిన అన్నం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉందని చెప్పి, తనకోసం అయినా, వారికి కావాలన్నా, వేరే దేనిపైనా దృష్టి పెట్టకూడదు.
పితృదేవాతిథికృతే సాధనం కురుతే చ యత్ స్వవేశ్మని యథాన్యాయమ్ ఉపాస్తే భైక్ష్యమ్ ఏవ చ
పితృదేవతలూ అతిథుల కోసమై అవసరమైనవి తన ఇంట్లో సిద్ధం చేసి, అవసరమైతే భిక్షతో జీవించాలి.
ద్వికాలమ్ అగ్నిహోత్రం చ జుహ్వానో వై యథావిధి గోబ్రాహ్మణహితార్థాయ రణే చాభిముఖో హతః
రోజూ రెండు సార్లు అగ్నికి నియమంగా హోమం చేసి, ఆవులు, బ్రాహ్మణుల హితార్థంగా యుద్ధంలో ధైర్యంగా ఎదుర్కొని మరణిస్తాడు.
త్రేతాగ్నిమన్త్రపూతేన సమావిశ్య ద్విజో భవేత్ జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నః సంస్కృతో వేదపారగః
త్రేతాయుగంలో అగ్ని మంత్రాలతో పవిత్రతను పొందినవాడు, జ్ఞానం, అనుభవం కలిగి, సంస్కారంతో, వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడై ద్విజుడవుతాడు.
వైశ్యో భవతి ధర్మాత్మా క్షత్రియః స్వేన కర్మణా ఏతైః కర్మఫలైర్ దేవి న్యూనజాతికులోద్భవః
వైశ్యుడు ధర్మబద్ధుడై, క్షత్రియుడు తన కర్మఫలంతో ఎదుగుతాడు. ఈ కర్మఫలాల వల్ల, దేవీ, తక్కువ వర్ణంలో పుట్టినవాడు కూడా పై స్థాయికి చేరవచ్చు.
శూద్రో ఽప్య్ ఆగమసంపన్నో ద్విజో భవతి సంస్కృతః బ్రాహ్మణో వాప్య్ అసద్వృత్తః సర్వసంకరభోజనః
వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్చుకున్న శూద్రుడూ సంస్కారంతో ద్విజుడవుతాడు. కానీ, బ్రాహ్మణుడు చెడు ప్రవర్తనతో, అందరితో కలసి తినేవాడైతే, తన స్థాయిని కోల్పోతాడు.
స బ్రాహ్మణ్యం సముత్సృజ్య శూద్రో భవతి తాదృశః కర్మభిః శుచిభిర్ దేవీ శుద్ధాత్మా విజితేన్ద్రియః
అటువంటి వాడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని వదిలి, తన కర్మల వల్ల శూద్రుడవుతాడు. కానీ, దేవీ, పవిత్రమైన పనులతో, శుద్ధాత్మ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు పై స్థాయికి ఎదుగుతాడు.
శూద్రో ఽపి ద్విజవత్ సేవ్య ఇతి బ్రహ్మాబ్రవీత్ స్వయమ్ స్వభావకర్మణా చైవ యత్ర శూద్రో ఽధితిష్ఠతి
శూద్రుడిని కూడా ద్విజుడిలా గౌరవించాలి అని బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా చెప్పారు. తన సహజ కర్మలతో, ఎక్కడ ఉన్నా శూద్రుడికి గౌరవం ఇవ్వాలి.
విశుద్ధః స ద్విజాతిభ్యో విజ్ఞేయ ఇతి మే మతిః న యోనిర్ నాపి సంస్కారో న శ్రుతిర్ న చ సంతతిః
పవిత్రతను పొందిన వాడు ద్విజులకన్నా మిన్న అని నా అభిప్రాయం. జన్మ, సంస్కారం, విద్య, వంశం ఇవేవీ అసలు కారణాలు కావు.
కారణాని ద్విజత్వస్య వృత్తమ్ ఏవ తు కారణమ్ సర్వో ఽయం బ్రాహ్మణో లోకే వృత్తేన తు విధీయతే
ద్విజుడవడానికి అసలు కారణం ప్రవర్తనే. ఈ లోకంలో అందరూ బ్రాహ్మణులుగా పిలవబడే వారు ప్రవర్తన వల్లే.
వృత్తే స్థితశ్ చ శూద్రో ఽపి బ్రాహ్మణత్వం చ గచ్ఛతి బ్రహ్మస్వభావః సుశ్రోణి సమః సర్వత్ర మే మతః
శూద్రుడూ మంచి ప్రవర్తనలో నిలబడితే బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందగలడు. బ్రహ్మస్వభావం, ఓ సుందరీ, అందరిలో సమానంగా ఉంది అని నా అభిప్రాయం.
నిర్గుణం నిర్మలం బ్రహ్మ యత్ర తిష్ఠతి స ద్విజః ఏతే యే విమలా దేవి స్థానభావనిదర్శకాః
గుణరహితమైన, నిర్మలమైన బ్రహ్మ అక్కడ ఉన్నదో, అతడే నిజమైన ద్విజుడు. వీరే, దేవీ, తమ స్థాయికి తగిన లక్షణాలను చూపించే పవిత్రులు.
స్వయం చ వరదేనోక్తా బ్రహ్మణా సృజతా ప్రజాః బ్రహ్మణో హి మహత్ క్షేత్రం లోకే చరతి పాదవత్
ఇది వరదాత అయిన బ్రహ్మదేవుడు, సృష్టికర్త స్వయంగా ప్రకటించారు. బ్రహ్మ యొక్క గొప్ప స్థానం లోకంలో అడుగుల ముద్రలా సంచరిస్తుంది.
యత్ తత్ర బీజం పతతి సా కృషిః ప్రేత్య భావినీ సంతుష్టేన సదా భావ్యం సత్పథాలమ్బినా సదా
అక్కడ పడిన విత్తనం, మరణానంతరం ఫలించే పంట అవుతుంది. ఎప్పుడూ సంతృప్తిగా ఉండాలి, మంచి మార్గాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరించాలి.
బ్రాహ్మం హి మార్గమ్ ఆక్రమ్య వర్తితవ్యం బుభూషతా సంహితాధ్యాయినా భావ్యం గృహే వై గృహమేధినా
బ్రాహ్మణ మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు జ్ఞానాన్ని కోరేవాడు కావాలి. సంహితను అధ్యయనం చేసే గృహస్థుడు తన ఇంట్లో కూడా అలాగే ప్రవర్తించాలి.
నిత్యం స్వాధ్యాయయుక్తేన న చాధ్యయనజీవినా ఏవంభూతో హి యో విప్రః సతతం సత్పథే స్థితః
ఎప్పుడూ స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, చదువుతో మాత్రమే జీవించకూడదు. ఇలాంటి బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ సత్పథంలో నిలబడితే అతడు నిజమైనవాడవుతాడు.
ఆహితాగ్నిర్ అధీయానో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే బ్రాహ్మణ్యం దేవి సంప్రాప్య రక్షితవ్యం యతాత్మనా
అగ్ని స్థాపన చేసి, వేదాలు చదువుతున్నవాడు బ్రహ్మత్వానికి అర్హుడవుతాడు. బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందినవాడు, దేవీ, దాన్ని ఆత్మ నియంత్రణతో కాపాడాలి.
యోనిప్రతిగ్రహాదానైః కర్మభిశ్ చ శుచిస్మితే ఏతత్ తే గుహ్యమ్ ఆఖ్యాతం యథా శూద్రో భవేద్ ద్విజః బ్రాహ్మణో వా చ్యుతో ధర్మాద్ యథా శూద్రత్వమ్ ఆప్నుయాత్
జన్మ, స్వీకారం, కర్మల ద్వారా, ఓ నవ్వుతో కూడినవాడా, ఈ రహస్యాన్ని నీకు చెప్పాను: శూద్రుడు ఎలా ద్విజుడవుతాడో, బ్రాహ్మణుడు ధర్మాన్ని వదిలి ఎలా శూద్రుడవుతాడో.
భగవన్ సర్వభూతేశ సురాసురనమస్కృత ధర్మాధర్మే నృణాం దేవ బ్రూహి మే సంశయం విభో
భగవంతుడా, సమస్త భూతాల అధిపతివా, దేవతలు, అసురులు పూజించే వాడా, మానవుల ధర్మాధర్మాల విషయంలో నాకు ఉన్న సందేహాన్ని చెప్పు ప్రభూ.
కర్మణా మనసా వాచా త్రివిధైర్ దేహినః సదా బధ్యన్తే బన్ధనైః కైర్ వా ముచ్యన్తే వా కథం వద
కర్మ, మనస్సు, మాటల ద్వారా శరీరధారులు ఎప్పుడూ మూడు బంధనాలతో బంధించబడ్డారు. వీటిలో ఏదివల్ల వారు విముక్తి పొందుతారు, ఎలా? చెప్పు.
కేన శీలేన వై దేవ కర్మణా కీదృశేన వా సమాచారైర్ గుణైః కైర్ వా స్వర్గం యాన్తీహ మానవాః
ఏ స్వభావంతో, ఏ విధమైన కర్మతో, ఏ ప్రవర్తన, గుణాలతో మానవులు ఇక్కడ స్వర్గాన్ని పొందగలరు, దేవా?
దేవి ధర్మార్థతత్త్వజ్ఞే ధర్మనిత్యే ఉమే సదా సర్వప్రాణిహితః ప్రశ్నః శ్రూయతాం బుద్ధివర్ధనః
ధర్మార్థ తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు, ఎప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు, ఉమా! అన్ని జీవుల మేలుకోసం ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నించేవాడవు. జ్ఞానాన్ని పెంచే ఈ ప్రశ్నను విను.
సత్యధర్మరతాః శాన్తాః సర్వలిఙ్గవివర్జితాః నాధర్మేణ న ధర్మేణ బధ్యన్తే ఛిన్నసంశయాః
సత్యం, ధర్మంలో ఆనందించే వారు, శాంతంగా ఉండేవారు, అన్ని భేదాలను వదిలేసిన వారు, ధర్మమో అధర్మమో వాటి వల్ల బంధించబడరు. ఎందుకంటే వారి సందేహాలు పూర్తిగా తొలగిపోయాయి.
ప్రలయోత్పత్తితత్త్వజ్ఞాః సర్వజ్ఞాః సర్వదర్శినః వీతరాగా విముచ్యన్తే పురుషాః కర్మబన్ధనైః
ప్రళయం, సృష్టి తత్వాన్ని తెలిసినవారు, అన్నీ తెలిసినవారు, అన్నీ చూడగలిగినవారు, రాగం లేని వారు, వారు కర్మ బంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
కర్మణా మనసా వాచా యే న హింసన్తి కించన యే న మజ్జన్తి కస్మింశ్చిత్ తే న బధ్నన్తి కర్మభిః
చర్య, మనస్సు, మాటల ద్వారా ఎవరినీ హాని చేయని వారు, ఏ విషయానికీ పూర్తిగా లోనవని వారు, అలాంటి వారు కర్మల వల్ల బంధించబడరు.
ప్రాణాతిపాతాద్ విరతాః శీలవన్తో దయాన్వితాః తుల్యద్వేష్యప్రియా దాన్తా ముచ్యన్తే కర్మబన్ధనైః
ప్రాణహింస చేయని వారు, మంచి స్వభావం కలిగినవారు, దయతో నిండినవారు, ప్రేమించేవారికీ ద్వేషించేవారికీ సమంగా ఉండేవారు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవారు — వీరు కర్మ బంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
సర్వభూతదయావన్తో విశ్వాస్యాః సర్వజన్తుషు త్యక్తహింస్రసమాచారాస్ తే నరాః స్వర్గగామినః
అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపేవారు, అందరి నడుమ విశ్వాసపాత్రులై ఉండేవారు, హింసాత్మకమైన ప్రవర్తనను పూర్తిగా వదిలేసిన వారు — అలాంటి మనుషులు స్వర్గానికి వెళ్ళే వారు.