శూద్రాన్నేనావశేషేణ జఠరే మ్రియతే ద్విజః ఆహితాగ్నిస్ తథా యజ్వా స శూద్రగతిభాగ్ భవేత్
ద్విజుడు, అగ్ని సేవించేవాడు, యజ్ఞం చేసేవాడు—వీరు శూద్రుని భోజనం మిగిలి ఉన్నపుడే చనిపోతే, శూద్రుని స్థితిని పొందుతారు.
తేన శూద్రాన్నశేషేణ బ్రహ్మస్థానాద్ అపాకృతః బ్రాహ్మణః శూద్రతామ్ ఏతి నాస్తి తత్ర విచారణా
కాబట్టి, శూద్రుని మిగిలిన భోజనం వల్ల బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ స్థానం నుండి తొలగించబడి, శూద్రుడవుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యస్యాన్నేనావశేషేణ జఠరే మ్రియతే ద్విజః తాం తాం యోనిం వ్రజేద్ విప్రో యస్యాన్నమ్ ఉపజీవతి
ద్విజుడు ఎవరైనా మరణించినప్పుడు, వాడి కడుపులో ఎవరి భోజనం మిగిలి ఉంటే, ఆ భోజనాన్ని ఇచ్చినవాడి యోనిలో బ్రాహ్మణుడు పుడతాడు.
బ్రాహ్మణత్వం సుఖం ప్రాప్య దుర్లభం యో ఽవమన్యతే అభోజ్యాన్నాని వాశ్నాతి స ద్విజత్వాత్ పతేత వై
బ్రాహ్మణత్వాన్ని సులభంగా, కానీ అరుదుగా పొందినవాడు దాన్ని తక్కువగా భావిస్తే, లేదా నిషిద్ధ భోజనం తింటే, అతడు ద్విజుడి స్థితి నుండి పడిపోతాడు.
సురాపో బ్రహ్మహా స్తేయీ చౌరో భగ్నవ్రతో ఽశుచిః స్వాధ్యాయవర్జితః పాపో లుబ్ధో నైకృతికః శఠః
మద్యపానం చేసేవాడు, బ్రాహ్మణ హంతకుడు, దొంగ, దోపిడీదారుడు, వ్రతాలు పాడుచేసేవాడు, అపవిత్రుడు, స్వాధ్యాయం చేయని పాపి, లోభి, మోసగాడు, దుర్మార్గుడు—
అవ్రతీ వృషలీభర్తా కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ విహీనసేవీ విప్రో హి పతతే బ్రహ్మయోనితః
వ్రతాలు లేనివాడు, వేశ్యతో సంచరించేవాడు, అందరూ కలిసిన పాత్రలో భోజనం చేసేవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, అర్హుల కానివారిని సేవించే బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ వంశం నుండి పడిపోతాడు.
గురుతల్పీ గురుద్వేషీ గురుకుత్సారతిశ్ చ యః బ్రహ్మద్విడ్ వాపి పతతి బ్రాహ్మణో బ్రహ్మయోనితః
గురువు భార్యను అపహరించేవాడు, గురువును ద్వేషించేవాడు, గురువును అవమానపరిచే వాడు, బ్రహ్మను ద్వేషించే బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ వంశాన్ని కోల్పోతాడు.
ఏభిస్ తు కర్మభిర్ దేవి శుభైర్ ఆచరితైస్ తథా శూద్రో బ్రాహ్మణతాం గచ్ఛేద్ వైశ్యః క్షత్రియతాం వ్రజేత్
దేవీ! ఈ మంచి పనులు ఆచరిస్తే, శూద్రుడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందవచ్చు; వైశ్యుడు క్షత్రియుడవుతాడు.
శూద్రః కర్మాణి సర్వాణి యథాన్యాయం యథావిధి సర్వాతిథ్యమ్ ఉపాతిష్ఠఞ్ శేషాన్నకృతభోజనః
శూద్రుడు ధర్మానుసారం, నియమప్రకారం అన్ని పనులు చేస్తూ, అన్ని అతిథులను ఆదరించి, మిగిలిన అన్నమే తినాలి.
శుశ్రూషాం పరిచర్యాం యో జ్యేష్ఠవర్ణే ప్రయత్నతః కుర్యాద్ అవిమనాః శ్రేష్ఠః సతతం సత్పథే స్థితః
ఎవరైనా శ్రేష్ఠవర్ణానికి మనసులో అసూయ లేకుండా, శ్రద్ధగా సేవచేసేవాడు ఎల్లప్పుడూ ఉత్తముడిగా, ధర్మమార్గంలో నిలిచినవాడిగా ఉంటాడు.
దేవద్విజాతిసత్కర్తా సర్వాతిథ్యకృతవ్రతః ఋతుకాలాభిగామీ చ నియతో నియతాశనః
దేవతలను, ద్విజులను గౌరవిస్తూ, అన్ని అతిథులకు సేవచేయడాన్ని వ్రతంగా తీసుకుని, సమయానికి సతీమాతను చేరి, నియమంగా, మితంగా భోజనం చేయాలి.
దక్షః శిష్టజనాన్వేషీ శేషాన్నకృతభోజనః వృథా మాంసం న భుఞ్జీత శూద్రో వైశ్యత్వమ్ ఋచ్ఛతి
నైపుణ్యంతో, మంచి వారిని వెతుకుతూ, మిగిలిన అన్నమే తిని, అవసరం లేని మాంసం తినకుండా ఉంటే, శూద్రుడు వైశ్యుడి స్థాయికి చేరతాడు.
ఋతవాగ్ అనహంవాదీ నిర్ద్వంద్వః సామకోవిదః యజతే నిత్యయజ్ఞైశ్ చ స్వాధ్యాయపరమః శుచిః
నిజాయితీగా మాట్లాడే, అహంకారం లేని, ద్వంద్వాలు లేని, సామవేదంలో నిపుణుడు, నిత్యం యజ్ఞాలు చేసే, స్వాధ్యాయానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే, శుద్ధుడై ఉండాలి.
దాన్తో బ్రాహ్మణసత్కర్తా సర్వవర్ణానసూయకః గృహస్థవ్రతమ్ ఆతిష్ఠన్ ద్వికాలకృతభోజనః
ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, బ్రాహ్మణులను గౌరవిస్తూ, ఏ వర్ణాన్ని కూడా నిందించకుండా, గృహస్థాశ్రమ వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, రోజూ రెండు సార్లు భోజనం చేయాలి.
శేషాశీ విజితాహారో నిష్కామో నిరహంవదః అగ్నిహోత్రమ్ ఉపాసీనో జుహ్వానశ్ చ యథావిధి
మిగిలిన అన్నం తిని, ఆకలిని జయించి, కోరికలు లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, అగ్నికి సమీపంలో కూర్చుని, నియమప్రకారం హోమాలు చేయాలి.
సర్వాతిథ్యమ్ ఉపాతిష్ఠఞ్ శేషాన్నకృతభోజనః త్రేతాగ్నిమాత్రవిహితం వైశ్యో భవతి చ ద్విజః
అన్ని అతిథులకు సేవచేసి, మిగిలిన అన్నమే తిని, త్రేతాగ్ని సంబంధిత కర్మలు నిర్వర్తిస్తే, వైశ్యుడు ద్విజుడవుతాడు.
స వైశ్యః క్షత్రియకులే శుచిర్ మహతి జాయతే స వైశ్యః క్షత్రియో జాతో జన్మప్రభృతి సంస్కృతః
అటువంటి వైశ్యుడు పవిత్రుడై, గొప్ప క్షత్రియ కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు; అలాంటి వైశ్యుడు క్షత్రియునిగా జన్మించినప్పటి నుంచే శుద్ధుడవుతాడు.
ఉపనీతో వ్రతపరో ద్విజో భవతి సంస్కృతః దదాతి యజతే యజ్ఞైః సమృద్ధైర్ ఆప్తదక్షిణైః
ఉపనయనం చేయించుకుని, వ్రతాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, ద్విజుడిగా శుద్ధుడై, దానం చేసి, సమృద్ధిగా దక్షిణలతో యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తాడు.
అధీత్య స్వర్గమ్ అన్విచ్ఛంస్ త్రేతాగ్నిశరణః సదా ఆర్ద్రహస్తప్రదో నిత్యం ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్
వేదాలు అభ్యసించి, స్వర్గాన్ని కోరుతూ, ఎప్పుడూ త్రేతాగ్నిని ఆశ్రయించి, ఎప్పుడూ తడిపాటి చేతులతో దానం చేస్తూ, ప్రజలను ధర్మంతో పరిరక్షిస్తాడు.
సత్యః సత్యాని కురుతే నిత్యం యః శుద్ధిదర్శనః ధర్మదణ్డేన నిర్దగ్ధో ధర్మకామార్థసాధకః
నిజాయితీగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ నిజమే ఆచరించి, శుద్ధిని చూపిస్తూ, ధర్మదండంతో శిక్షింపబడి, ధర్మం, కామం, అర్థం అనే మూడు లక్ష్యాలను సాధిస్తాడు.
యన్త్రితః కార్యకరణైః షడ్భాగకృతలక్షణః గ్రామ్యధర్మాన్ న సేవేత స్వచ్ఛన్దేనార్థకోవిదః
పనులు, కర్తవ్యాలతో నియంత్రించబడి, ఆరు భాగాల్లో భాగస్వామిగా ఉండి, గ్రామ ధర్మాలను అనుసరించకుండా, స్వేచ్ఛగా ధనార్జనలో నైపుణ్యాన్ని పొందాలి.
ఋతుకాలే తు ధర్మాత్మా పత్నీమ్ ఉపాశ్రయేత్ సదా సదోపవాసీ నియతః స్వాధ్యాయనిరతః శుచిః
సమయానికి ధర్మబద్ధంగా భార్యను చేరి, ఎప్పుడూ ఉపవాసం పాటిస్తూ, నియమంగా, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, శుద్ధుడిగా ఉండాలి.
వహిస్కాన్తరితే నిత్యం శయానో ఽస్తి సదా గృహే సర్వాతిథ్యం త్రివర్గస్య కుర్వాణః సుమనాః సదా
భార్యతో వేరుగా నిద్రిస్తూ, ఎప్పుడూ ఇంట్లోనే ఉండి, త్రివర్గాల కోసం అన్ని అతిథ్యాలను ఆనందంగా నిర్వహించాలి.
శూద్రాణాం చాన్నకామానాం నిత్యం సిద్ధమ్ ఇతి బ్రువన్ స్వార్థాద్ వా యది వా కామాన్ న కించిద్ ఉపలక్షయేత్
శూద్రులకు కావలసిన అన్నం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉందని చెప్పి, తనకోసం అయినా, వారికి కావాలన్నా, వేరే దేనిపైనా దృష్టి పెట్టకూడదు.
పితృదేవాతిథికృతే సాధనం కురుతే చ యత్ స్వవేశ్మని యథాన్యాయమ్ ఉపాస్తే భైక్ష్యమ్ ఏవ చ
పితృదేవతలూ అతిథుల కోసమై అవసరమైనవి తన ఇంట్లో సిద్ధం చేసి, అవసరమైతే భిక్షతో జీవించాలి.
ద్వికాలమ్ అగ్నిహోత్రం చ జుహ్వానో వై యథావిధి గోబ్రాహ్మణహితార్థాయ రణే చాభిముఖో హతః
రోజూ రెండు సార్లు అగ్నికి నియమంగా హోమం చేసి, ఆవులు, బ్రాహ్మణుల హితార్థంగా యుద్ధంలో ధైర్యంగా ఎదుర్కొని మరణిస్తాడు.
త్రేతాగ్నిమన్త్రపూతేన సమావిశ్య ద్విజో భవేత్ జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నః సంస్కృతో వేదపారగః
త్రేతాయుగంలో అగ్ని మంత్రాలతో పవిత్రతను పొందినవాడు, జ్ఞానం, అనుభవం కలిగి, సంస్కారంతో, వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడై ద్విజుడవుతాడు.
వైశ్యో భవతి ధర్మాత్మా క్షత్రియః స్వేన కర్మణా ఏతైః కర్మఫలైర్ దేవి న్యూనజాతికులోద్భవః
వైశ్యుడు ధర్మబద్ధుడై, క్షత్రియుడు తన కర్మఫలంతో ఎదుగుతాడు. ఈ కర్మఫలాల వల్ల, దేవీ, తక్కువ వర్ణంలో పుట్టినవాడు కూడా పై స్థాయికి చేరవచ్చు.
శూద్రో ఽప్య్ ఆగమసంపన్నో ద్విజో భవతి సంస్కృతః బ్రాహ్మణో వాప్య్ అసద్వృత్తః సర్వసంకరభోజనః
వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్చుకున్న శూద్రుడూ సంస్కారంతో ద్విజుడవుతాడు. కానీ, బ్రాహ్మణుడు చెడు ప్రవర్తనతో, అందరితో కలసి తినేవాడైతే, తన స్థాయిని కోల్పోతాడు.
స బ్రాహ్మణ్యం సముత్సృజ్య శూద్రో భవతి తాదృశః కర్మభిః శుచిభిర్ దేవీ శుద్ధాత్మా విజితేన్ద్రియః
అటువంటి వాడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని వదిలి, తన కర్మల వల్ల శూద్రుడవుతాడు. కానీ, దేవీ, పవిత్రమైన పనులతో, శుద్ధాత్మ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు పై స్థాయికి ఎదుగుతాడు.