యశ్ చ విప్రత్వమ్ ఉత్సృజ్య క్షత్రధర్మాన్ నిషేవతే బ్రాహ్మణ్యాత్ స పరిభ్రష్టః క్షత్రయోనౌ ప్రజాయతే
బ్రాహ్మణుడైనవాడు తన బ్రాహ్మణత్వాన్ని వదిలిపెట్టి క్షత్రియ ధర్మాలను అనుసరిస్తే, అతడు బ్రాహ్మణత్వం నుండి పడిపోతాడు. తద్వారా అతడు తదుపరి జన్మలో క్షత్రియ కుటుంబంలో పుడతాడు.
వైశ్యకర్మ చ యో విప్రో లోభమోహవ్యపాశ్రయః బ్రాహ్మణ్యం దుర్లభం ప్రాప్య కరోత్య్ అల్పమతిః సదా
బ్రాహ్మణుడు లోభం, మాయ వల్ల వైశ్యుని పనులు చేస్తే, అరుదుగా లభించే బ్రాహ్మణ స్థితిని పొందినప్పటికీ, అతడు ఎప్పుడూ మూర్ఖంగా ప్రవర్తిస్తాడు.
స ద్విజో వైశ్యతామ్ ఏతి వైశ్యో వా శూద్రతామ్ ఇయాత్ స్వధర్మాత్ ప్రచ్యుతో విప్రస్ తతః శూద్రత్వమ్ ఆప్నుయాత్
అలాంటి ద్విజుడు వైశ్యుడవుతాడు; వైశ్యుడు కూడా శూద్రుడవుతాడు. బ్రాహ్మణుడు తన కర్తవ్యాన్ని వదిలిపెడితే, చివరికి శూద్ర స్థితికి చేరతాడు.
తత్రాసౌ నిరయం ప్రాప్తో వర్ణభ్రష్టో బహిష్కృతః బ్రహ్మలోకాత్ పరిభ్రష్టః శూద్రయోనౌ ప్రజాయతే
అక్కడ అతడు తన వర్ణాన్ని వదిలేసినందుకు నరకంలో పడతాడు, బహిష్కృతుడవుతాడు. బ్రహ్మలోకాన్ని కోల్పోయి, శూద్ర కుటుంబంలో పుడతాడు.
క్షత్రియో వా మహాభాగే వైశ్యో వా ధర్మచారిణి స్వాని కర్మాణ్య్ అపాకృత్య శూద్రకర్మ నిషేవతే
ఓ మహాభాగే! క్షత్రియుడు లేదా వైశ్యుడు తన కర్తవ్యాలను వదిలిపెట్టి శూద్రుని పనులు చేస్తే—
స్వస్థానాత్ స పరిభ్రష్టో వర్ణసంకరతాం గతః బ్రాహ్మణః క్షత్రియో వైశ్యః శూద్రత్వం యాతి తాదృశః
తన స్థానాన్ని కోల్పోయినవాడు వర్ణసంకర స్థితికి చేరతాడు. అటువంటి బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు చివరికి శూద్రుడవుతాడు.
యస్ తు శూద్రః స్వధర్మేణ జ్ఞానవిజ్ఞానవాఞ్ శుచిః ధర్మజ్ఞో ధర్మనిరతః స ధర్మఫలమ్ అశ్నుతే
కాని శూద్రుడు తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా, జ్ఞానంతో, పవిత్రంగా, ధర్మాన్ని తెలుసుకొని, ధర్మంలో నిమగ్నంగా ఉంటే, అతడు ధర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఇదం చైవాపరం దేవి బ్రహ్మణా సముదాహృతమ్ అధ్యాత్మం నైష్ఠికీ సిద్ధిర్ ధర్మకామైర్ నిషేవ్యతే
దేవీ! బ్రహ్మదేవుడు ఇంకొకటి కూడా చెప్పారు—ధర్మాన్ని కోరేవారు ఈ పరమాత్మ సిద్ధిని సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
ఉగ్రాన్నం గర్హితం దేవి గణాన్నం శ్రాద్ధసూతకమ్ ఘుష్టాన్నం నైవ భోక్తవ్యం శూద్రాన్నం నైవ వా క్వచిత్
దేవీ! కఠినమైనది, నిందించబడినది, అందరూ కలిసిన భోజనం, శ్రాద్ధం లేదా శుద్ధి సమయంలో ఇచ్చిన భోజనం, అపవిత్రమని చెప్పబడిన భోజనం, లేదా ఎక్కడైనా శూద్రుని భోజనం—ఇలాంటి వాటిని తినకూడదు.
శూద్రాన్నం గర్హితం దేవి సదా దేవైర్ మహాత్మభిః పితామహముఖోత్సృష్టం ప్రమాణమ్ ఇతి మే మతిః
దేవీ! శూద్రుని భోజనాన్ని దేవతలు, మహాత్ములు ఎప్పుడూ నిందిస్తారు. పితామహులు చెప్పినదే దీనికి ప్రమాణం అని నా అభిప్రాయం.
శూద్రాన్నేనావశేషేణ జఠరే మ్రియతే ద్విజః ఆహితాగ్నిస్ తథా యజ్వా స శూద్రగతిభాగ్ భవేత్
ద్విజుడు, అగ్ని సేవించేవాడు, యజ్ఞం చేసేవాడు—వీరు శూద్రుని భోజనం మిగిలి ఉన్నపుడే చనిపోతే, శూద్రుని స్థితిని పొందుతారు.
తేన శూద్రాన్నశేషేణ బ్రహ్మస్థానాద్ అపాకృతః బ్రాహ్మణః శూద్రతామ్ ఏతి నాస్తి తత్ర విచారణా
కాబట్టి, శూద్రుని మిగిలిన భోజనం వల్ల బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ స్థానం నుండి తొలగించబడి, శూద్రుడవుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యస్యాన్నేనావశేషేణ జఠరే మ్రియతే ద్విజః తాం తాం యోనిం వ్రజేద్ విప్రో యస్యాన్నమ్ ఉపజీవతి
ద్విజుడు ఎవరైనా మరణించినప్పుడు, వాడి కడుపులో ఎవరి భోజనం మిగిలి ఉంటే, ఆ భోజనాన్ని ఇచ్చినవాడి యోనిలో బ్రాహ్మణుడు పుడతాడు.
బ్రాహ్మణత్వం సుఖం ప్రాప్య దుర్లభం యో ఽవమన్యతే అభోజ్యాన్నాని వాశ్నాతి స ద్విజత్వాత్ పతేత వై
బ్రాహ్మణత్వాన్ని సులభంగా, కానీ అరుదుగా పొందినవాడు దాన్ని తక్కువగా భావిస్తే, లేదా నిషిద్ధ భోజనం తింటే, అతడు ద్విజుడి స్థితి నుండి పడిపోతాడు.
సురాపో బ్రహ్మహా స్తేయీ చౌరో భగ్నవ్రతో ఽశుచిః స్వాధ్యాయవర్జితః పాపో లుబ్ధో నైకృతికః శఠః
మద్యపానం చేసేవాడు, బ్రాహ్మణ హంతకుడు, దొంగ, దోపిడీదారుడు, వ్రతాలు పాడుచేసేవాడు, అపవిత్రుడు, స్వాధ్యాయం చేయని పాపి, లోభి, మోసగాడు, దుర్మార్గుడు—
అవ్రతీ వృషలీభర్తా కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ విహీనసేవీ విప్రో హి పతతే బ్రహ్మయోనితః
వ్రతాలు లేనివాడు, వేశ్యతో సంచరించేవాడు, అందరూ కలిసిన పాత్రలో భోజనం చేసేవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, అర్హుల కానివారిని సేవించే బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ వంశం నుండి పడిపోతాడు.
గురుతల్పీ గురుద్వేషీ గురుకుత్సారతిశ్ చ యః బ్రహ్మద్విడ్ వాపి పతతి బ్రాహ్మణో బ్రహ్మయోనితః
గురువు భార్యను అపహరించేవాడు, గురువును ద్వేషించేవాడు, గురువును అవమానపరిచే వాడు, బ్రహ్మను ద్వేషించే బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ వంశాన్ని కోల్పోతాడు.
ఏభిస్ తు కర్మభిర్ దేవి శుభైర్ ఆచరితైస్ తథా శూద్రో బ్రాహ్మణతాం గచ్ఛేద్ వైశ్యః క్షత్రియతాం వ్రజేత్
దేవీ! ఈ మంచి పనులు ఆచరిస్తే, శూద్రుడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందవచ్చు; వైశ్యుడు క్షత్రియుడవుతాడు.
శూద్రః కర్మాణి సర్వాణి యథాన్యాయం యథావిధి సర్వాతిథ్యమ్ ఉపాతిష్ఠఞ్ శేషాన్నకృతభోజనః
శూద్రుడు ధర్మానుసారం, నియమప్రకారం అన్ని పనులు చేస్తూ, అన్ని అతిథులను ఆదరించి, మిగిలిన అన్నమే తినాలి.
శుశ్రూషాం పరిచర్యాం యో జ్యేష్ఠవర్ణే ప్రయత్నతః కుర్యాద్ అవిమనాః శ్రేష్ఠః సతతం సత్పథే స్థితః
ఎవరైనా శ్రేష్ఠవర్ణానికి మనసులో అసూయ లేకుండా, శ్రద్ధగా సేవచేసేవాడు ఎల్లప్పుడూ ఉత్తముడిగా, ధర్మమార్గంలో నిలిచినవాడిగా ఉంటాడు.
దేవద్విజాతిసత్కర్తా సర్వాతిథ్యకృతవ్రతః ఋతుకాలాభిగామీ చ నియతో నియతాశనః
దేవతలను, ద్విజులను గౌరవిస్తూ, అన్ని అతిథులకు సేవచేయడాన్ని వ్రతంగా తీసుకుని, సమయానికి సతీమాతను చేరి, నియమంగా, మితంగా భోజనం చేయాలి.
దక్షః శిష్టజనాన్వేషీ శేషాన్నకృతభోజనః వృథా మాంసం న భుఞ్జీత శూద్రో వైశ్యత్వమ్ ఋచ్ఛతి
నైపుణ్యంతో, మంచి వారిని వెతుకుతూ, మిగిలిన అన్నమే తిని, అవసరం లేని మాంసం తినకుండా ఉంటే, శూద్రుడు వైశ్యుడి స్థాయికి చేరతాడు.
ఋతవాగ్ అనహంవాదీ నిర్ద్వంద్వః సామకోవిదః యజతే నిత్యయజ్ఞైశ్ చ స్వాధ్యాయపరమః శుచిః
నిజాయితీగా మాట్లాడే, అహంకారం లేని, ద్వంద్వాలు లేని, సామవేదంలో నిపుణుడు, నిత్యం యజ్ఞాలు చేసే, స్వాధ్యాయానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే, శుద్ధుడై ఉండాలి.
దాన్తో బ్రాహ్మణసత్కర్తా సర్వవర్ణానసూయకః గృహస్థవ్రతమ్ ఆతిష్ఠన్ ద్వికాలకృతభోజనః
ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, బ్రాహ్మణులను గౌరవిస్తూ, ఏ వర్ణాన్ని కూడా నిందించకుండా, గృహస్థాశ్రమ వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, రోజూ రెండు సార్లు భోజనం చేయాలి.
శేషాశీ విజితాహారో నిష్కామో నిరహంవదః అగ్నిహోత్రమ్ ఉపాసీనో జుహ్వానశ్ చ యథావిధి
మిగిలిన అన్నం తిని, ఆకలిని జయించి, కోరికలు లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, అగ్నికి సమీపంలో కూర్చుని, నియమప్రకారం హోమాలు చేయాలి.
సర్వాతిథ్యమ్ ఉపాతిష్ఠఞ్ శేషాన్నకృతభోజనః త్రేతాగ్నిమాత్రవిహితం వైశ్యో భవతి చ ద్విజః
అన్ని అతిథులకు సేవచేసి, మిగిలిన అన్నమే తిని, త్రేతాగ్ని సంబంధిత కర్మలు నిర్వర్తిస్తే, వైశ్యుడు ద్విజుడవుతాడు.
స వైశ్యః క్షత్రియకులే శుచిర్ మహతి జాయతే స వైశ్యః క్షత్రియో జాతో జన్మప్రభృతి సంస్కృతః
అటువంటి వైశ్యుడు పవిత్రుడై, గొప్ప క్షత్రియ కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు; అలాంటి వైశ్యుడు క్షత్రియునిగా జన్మించినప్పటి నుంచే శుద్ధుడవుతాడు.
ఉపనీతో వ్రతపరో ద్విజో భవతి సంస్కృతః దదాతి యజతే యజ్ఞైః సమృద్ధైర్ ఆప్తదక్షిణైః
ఉపనయనం చేయించుకుని, వ్రతాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, ద్విజుడిగా శుద్ధుడై, దానం చేసి, సమృద్ధిగా దక్షిణలతో యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తాడు.
అధీత్య స్వర్గమ్ అన్విచ్ఛంస్ త్రేతాగ్నిశరణః సదా ఆర్ద్రహస్తప్రదో నిత్యం ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్
వేదాలు అభ్యసించి, స్వర్గాన్ని కోరుతూ, ఎప్పుడూ త్రేతాగ్నిని ఆశ్రయించి, ఎప్పుడూ తడిపాటి చేతులతో దానం చేస్తూ, ప్రజలను ధర్మంతో పరిరక్షిస్తాడు.
సత్యః సత్యాని కురుతే నిత్యం యః శుద్ధిదర్శనః ధర్మదణ్డేన నిర్దగ్ధో ధర్మకామార్థసాధకః
నిజాయితీగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ నిజమే ఆచరించి, శుద్ధిని చూపిస్తూ, ధర్మదండంతో శిక్షింపబడి, ధర్మం, కామం, అర్థం అనే మూడు లక్ష్యాలను సాధిస్తాడు.