ఇత్య్ ఏతే కథితా విప్రా వర్ణధర్మా మయాద్య వై ధర్మమ్ ఆశ్రమిణాం సమ్యగ్ బ్రువతో ఽపి నిబోధత
ఇలా, బ్రాహ్మణులారా, వర్ణధర్మాలను నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆశ్రమధర్మాలను కూడా నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, వినండి.
బాలః కృతోపనయనో వేదాహరణతత్పరః గురోర్ గేహే వసన్ విప్రా బ్రహ్మచారీ సమాహితః
బాలుడు ఉపనయనం పూర్తిచేసుకుని, వేదపఠనంలో నిమగ్నమై, గురువు ఇంట్లో నివసిస్తూ, మనస్సును ఏకాగ్రతగా ఉంచి బ్రహ్మచారిగా ఉంటాడు, బ్రాహ్మణులారా.
శౌచాచారరతస్ తత్ర కార్యం శుశ్రూషణం గురోః వ్రతాని చరతా గ్రాహ్యో వేదశ్ చ కృతబుద్ధినా
అక్కడ, శౌచం, మంచి ప్రవర్తనలో నిమగ్నమై, గురువుకు సేవ చేయాలి. వ్రతాలు ఆచరించాలి, దృఢమైన మనస్సుతో వేదాన్ని నేర్చుకోవాలి.
ఉభే సంధ్యే రవిం విప్రాస్ తథైవాగ్నిం సమాహితః ఉపతిష్ఠేత్ తథా కుర్యాద్ గురోర్ అప్య్ అభివాదనమ్
రెండు సంధ్యాకాలాల్లోను, బ్రాహ్మణులారా, సూర్యుడిని, అగ్నిని ఏకాగ్రతతో పూజించాలి. అలాగే గురువుకు నమస్కారం చేయాలి.
స్థితే తిష్ఠేద్ వ్రజేద్ యాతి నీచైర్ ఆసీత చాసితే శిష్యో గురౌ ద్విజశ్రేష్ఠాః ప్రతికూలం చ సంత్యజేత్
గురువు నిలబడి ఉంటే, శిష్యుడు కూడా నిలబడాలి. గురువు వెళ్తే వెంబడించాలి. గురువు కూర్చుంటే, తక్కువగా కూర్చోవాలి. ప్రతికూలంగా ఏదీ చేయకూడదు, ద్విజోత్తములారా.
తేనైవోక్తం పఠేద్ వేదం నాన్యచిత్తః పురస్థితః అనుజ్ఞాతం చ భిక్షాన్నమ్ అశ్నీయాద్ గురుణా తతః
గురువు చెప్పిన విధంగా, మనస్సు మరొకదానిపై లగ్నం కాకుండా, గురువు ఎదుట వేదాన్ని పఠించాలి. గురువు అనుమతించిన భోజనాన్ని మాత్రమే తినాలి.
అవగాహేద్ అపః పూర్వమ్ ఆచార్యేణావగాహితాః సమిజ్జలాదికం చాస్య కల్యకల్యమ్ ఉపానయేత్
గురువు స్నానం చేసిన తర్వాతనే, శిష్యుడు స్నానం చేయాలి. గురువుకి అవసరమైన నీరు, ఇతర వస్తువులు సమర్పించాలి.
గృహీతగ్రాహ్యవేదశ్ చ తతో ఽనుజ్ఞామ్ అవాప్య వై గార్హస్థ్యమ్ ఆవసేత్ ప్రాజ్ఞో నిష్పన్నగురునిష్కృతిః
వేదాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకుని, గురువు అనుమతి పొందిన తర్వాత, గురువుకి కావలసిన సేవలు చేసి, జ్ఞానవంతుడు గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.
విధినావాప్తదారస్ తు ధనం ప్రాప్య స్వకర్మణా గృహస్థకార్యమ్ అఖిలం కుర్యాద్ విప్రాః స్వశక్తితః
విధిగా పెళ్లి చేసుకుని, తన కర్మ ద్వారా సంపాదించిన ధనంతో, బ్రాహ్మణుడు తన శక్తికి తగ్గట్టు అన్ని గృహస్థ ధర్మాలను నిర్వహించాలి.
నిర్వాపేణ పితౄన్ అర్చ్య యజ్ఞైర్ దేవాంస్ తథాతిథీన్ అన్నైర్ మునీంశ్ చ స్వాధ్యాయైర్ అపత్యేన ప్రజాపతిమ్
పితృదేవతలకు హవిస్సులతో, దేవతలకు యజ్ఞాలతో, అతిథులకు అన్నదానంతో, మునులకు స్వాధ్యాయంతో, సంతానంతో సృష్టికర్తను పూజించాలి.
బలికర్మణా భూతాని వాక్సత్యేనాఖిలం జగత్ ప్రాప్నోతి లోకాన్ పురుషో నిజకర్మసమార్జితాన్
బలికర్మ ద్వారా భూతాలను, సత్యవాక్యంతో సమస్త లోకాన్ని పొందుతాడు. ప్రతి మనిషి తన కర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
భిక్షాభుజశ్ చ యే కేచిత్ పరివ్రాడ్ బ్రహ్మచారిణః తే ఽప్య్ అత్ర ప్రతితిష్ఠన్తి గార్హస్థ్యం తేన వై పరమ్
భిక్షాటన జీవనాన్ని అనుసరించే పరివ్రాజకులు, బ్రహ్మచారులు కూడా ఇక్కడ గృహస్థాశ్రమంలో స్థిరపడతారు. ఎందుకంటే అది అత్యుత్తమం.
వేదాహరణకార్యేణ తీర్థస్నానాయ చ ద్విజాః అటన్తి వసుధాం విప్రాః పృథివీదర్శనాయ చ
వేదపఠనం కోసం, తీర్థస్నానాల కోసం, భూమిని దర్శించేందుకు బ్రాహ్మణులు భూమి మీద తిరుగుతారు, బ్రాహ్మణులారా.
అనికేతా హ్య్ అనాహారా యే తు సాయంగృహాస్ తు తే తేషాం గృహస్థః సతతం ప్రతిష్ఠా యోనిర్ ఉచ్యతే
ఇల్లు లేకుండా, ఆహారం లేకుండా ఉండేవారు ఒకవైపు; సాయంత్రం ఇంట్లో ఉండేవారు మరోవైపు. వీరిలో గృహస్థుడే ఎప్పుడూ స్థిరమైన మూలంగా భావించబడతాడు.
తేషాం స్వాగతదానాని వక్తవ్యం మధురం సదా గృహాగతానాం దద్యాచ్ చ శయనాసనభోజనమ్
ఇంటికి వచ్చిన వారికి ఎప్పుడూ మధురంగా స్వాగతం పలకాలి, వారికి కానుకలు ఇవ్వాలి. అలాగే మంచం, కూర్చోను, భోజనం కూడా సమర్పించాలి.
అతిథిర్ యస్య భగ్నాశో గృహాత్ ప్రతినివర్తతే స దత్త్వా దుష్కృతం తస్మై పుణ్యమ్ ఆదాయ గచ్ఛతి
ఇంటికి వచ్చిన అతిథి ఆశాభంగమై వెళ్ళిపోతే, ఆ ఇంటి యజమాని తన పుణ్యాన్ని అతనికి ఇచ్చి, అతని పాపాన్ని తానే పొందుతాడు.
అవజ్ఞానమ్ అహంకారో దమ్భశ్ చాపి గృహే సతః పరివాదోపఘాతౌ చ పారుష్యం చ న శస్యతే
ఇంట్లో ఉండేవారు ఎవ్వరినీ అవమానించకూడదు, అహంకారం, మాయ, దుష్ప్రచారం, ఇతరులకు హాని చేయడం, కఠినంగా మాట్లాడటం కూడా మంచిది కాదు.
యశ్ చ సమ్యక్ కరోత్య్ ఏవం గృహస్థః పరమం విధిమ్ సర్వబన్ధవినిర్ముక్తో లోకాన్ ఆప్నోతి చోత్తమాన్
ఇలా నడుచుకునే గృహస్థుడు, పరమ ధర్మాన్ని పాటించి, అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, ఉత్తమ లోకాలను పొందుతాడు.
వయఃపరిణతౌ విప్రాః కృతకృత్యో గృహాశ్రమీ పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య వనం గచ్ఛేత్ సహైవ వా
ద్విజులు వృద్ధాప్యంలోకి వచ్చి, గృహస్థ ధర్మాన్ని పూర్తిచేసిన తర్వాత, భార్యను కుమారులకు అప్పగించి, ఒంటరిగా లేదా భార్యతో కలసి అరణ్యానికి వెళ్ళాలి.
పర్ణమూలఫలాహారః కేశశ్మశ్రుజటాధరః భూమిశాయీ భవేత్ తత్ర మునిః సర్వాతిథిర్ ద్విజాః
అక్కడ ఆ ముని ఆకులు, మూలాలు, పండ్లు తినాలి, జటలు, గడ్డ పెంచాలి, నేలపై నిద్రించాలి. అతిథులను, ముఖ్యంగా ద్విజులను, ఆదరించాలి.
చర్మకాశకుశైః కుర్యాత్ పరిధానోత్తరీయకే తద్వత్ త్రిషవణం స్నానం శస్తమ్ అస్య ద్విజోత్తమాః
చర్మం, వృక్షపు తొక్క, దర్భతో తయారైన వస్త్రాలు ధరించాలి. అలాగే, ఉత్తమ ద్విజులారా, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయడం అతనికి శ్రేయస్కరం.
దేవతాభ్యర్చనం హోమః సర్వాభ్యాగతపూజనమ్ భిక్షా బలిప్రదానం తు శస్తమ్ అస్య ప్రశస్యతే
దేవతలను పూజించడం, హోమం చేయడం, వచ్చిన వారిని గౌరవించడం, భిక్ష ఇవ్వడం, బలి సమర్పించడం — ఇవన్నీ అతనికి శ్రేయస్కరమైనవి.
వన్యస్నేహేన గాత్రాణామ్ అభ్యఙ్గశ్ చాపి శస్యతే తపస్యా తస్య విప్రేన్ద్రాః శీతోష్ణాదిసహిష్ణుతా
మహానుభావులారా, అడవి నూనెతో శరీరానికి అభ్యంగనం చేయడం కూడా మంచిదే. తాపత్రయాలను సహించడమే అతని తపస్సు.
యస్ త్వ్ ఏతా నియతశ్ చర్యా వానప్రస్థశ్ చరేన్ మునిః స దహత్య్ అగ్నివద్ దోషాఞ్ జయేల్ లోకాంశ్ చ శాశ్వతాన్
ఈ నియమాలను నిబద్ధతతో పాటించే వానప్రస్థ ముని, అగ్నిలా తన లోపాలను కాల్చి, శాశ్వత లోకాలను జయిస్తాడు.
చతుర్థశ్ చాశ్రమో భిక్షోః ప్రోచ్యతే యో మనీషిభిః తస్య స్వరూపం గదతో బుధ్యధ్వం మమ సత్తమాః
నాల్గవ ఆశ్రమమైన భిక్షువు స్థితిని జ్ఞానులు పేర్కొన్నారు. దాని స్వరూపాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
పుత్రద్రవ్యకలత్రేషు త్యజేత్ స్నేహం ద్విజోత్తమాః చతుర్థమ్ ఆశ్రమస్థానం గచ్ఛేన్ నిర్ధూతమత్సరః
ఉత్తమ ద్విజులారా, కుమారులు, ధనం, భార్య మీద మమకారం విడిచిపెట్టి, అసూయ లేకుండా నాల్గవ ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.
త్రైవర్ణికాంస్ త్యజేత్ సర్వాన్ ఆరమ్భాన్ ద్విజసత్తమాః మిత్రాదిషు సమో మైత్రః సమస్తేష్వ్ ఏవ జన్తుషు
ఉత్తమ ద్విజులారా, మూడు వర్ణాల పనులన్నీ వదిలిపెట్టి, స్నేహితుడు, శత్రువు అన్న తేడా లేకుండా, అన్ని జీవుల పట్ల స్నేహభావంతో ఉండాలి.
జరాయుజాణ్డజాదీనాం వాఙ్మనఃకర్మభిః క్వచిత్ యుక్తః కుర్వీత న ద్రోహం సర్వసఙ్గాంశ్ చ వర్జయేత్
గర్భజన్యులు, అండజన్యులు మొదలైన అన్ని జీవులకు మాట, మనసు, చేతల ద్వారా ఎప్పుడూ హాని చేయకూడదు. అన్ని బంధాలను వదిలిపెట్టాలి.
ఏకరాత్రస్థితిర్ గ్రామే పఞ్చరాత్రస్థితిః పురే తథా ప్రీతిర్ న తిర్యక్షు ద్వేషో వా నాస్య జాయతే
ఒక గ్రామంలో ఒక రాత్రి, పట్టణంలో ఐదు రాత్రులు మాత్రమే ఉండాలి. జంతువుల పట్ల ప్రేమ లేదా ద్వేషం కలగకూడదు.
ప్రాణయాత్రానిమిత్తం చ వ్యఙ్గారే ఽభుక్తవజ్జనే కాలే ప్రశస్తవర్ణానాం భిక్షార్థీ పర్యటేద్ గృహాన్
ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడం కోసం, యోగ్యమైన సమయంలో, మంచి స్వభావం ఉన్నవారి ఇళ్లకు వెళ్లి, తాను తినలేదన్న భావంతో భిక్ష అడగాలి.