శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే బ్రహ్మన్ వర్ణధర్మాన్ విశేషతః చతురాశ్రమధర్మాంశ్ చ ద్విజవర్య బ్రవీహి తాన్
బ్రహ్మనూ, వర్ణధర్మాలను ప్రత్యేకంగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము. నాలుగు ఆశ్రమ ధర్మాల గురించి కూడా చెప్పండి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శూద్రాణాం చ యథాక్రమమ్ శృణుధ్వం సంయతా భూత్వా వర్ణధర్మాన్ మయోదితాన్
బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు, శూద్రుడు—ఈ క్రమంలో వర్ణధర్మాలను నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా వినండి.
దానదయాతపోదేవయజ్ఞస్వాధ్యాయతత్పరః నిత్యోదకీ భవేద్ విప్రః కుర్యాచ్ చాగ్నిపరిగ్రహమ్
బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ దానం, దయ, తపస్సు, దేవతారాధన, విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి. ఎప్పుడూ నీరు దగ్గర ఉంచుకోవాలి, అగ్ని సేవను నిర్వహించాలి.
వృత్త్యర్థం యాజయేత్ త్వ్ అన్యాన్ ద్విజాన్ అధ్యాపయేత్ తథా కుర్యాత్ ప్రతిగ్రహాదానం యజ్ఞార్థం జ్ఞానతో ద్విజాః
ఆహారార్జన కోసం ఇతరులకు యజ్ఞాలు చేయించాలి, ఇతర ద్విజులకు బోధించాలి, యజ్ఞార్ధంగా జ్ఞానంతో దానాలు స్వీకరించాలి, ద్విజులారా.
సర్వలోకహితం కుర్యాన్ నాహితం కస్యచిద్ ద్విజాః మైత్రీ సమస్తసత్త్వేషు బ్రాహ్మణస్యోత్తమం ధనమ్
ప్రపంచాలన్నిటికీ మేలు చేయాలి, ఎవరికీ హాని చేయకూడదు, ద్విజులారా. అన్ని జీవుల పట్ల స్నేహభావమే బ్రాహ్మణునికి అత్యుత్తమమైన ధనం.
గవి రత్నే చ పారక్యే సమబుద్ధిర్ భవేద్ ద్విజాః ఋతావ్ అభిగమః పత్న్యాం శస్యతే వాస్య భో ద్విజాః
గోవు, రత్నం, ఇతరుల ఆస్తి—ఇవన్నిటినీ సమానంగా చూడాలి, ద్విజులారా. భార్యతో ఋతుకాలంలో సంయోగం మంచిదని ప్రశంసించబడింది, ద్విజులారా.
దానాని దద్యాద్ ఇచ్ఛాతో ద్విజేభ్యః క్షత్రియో ఽపి హి యజేచ్ చ వివిధైర్ యజ్ఞైర్ అధీయీత చ భో ద్విజాః
క్షత్రియుడూ తన ఇష్టానుసారం ద్విజులకు దానం చేయాలి, వివిధ యజ్ఞాలు చేయాలి, విద్యాభ్యాసం కూడా చేయాలి, ద్విజులారా.
శస్త్రాజీవో మహీరక్షా ప్రవరా తస్య జీవికా తస్యాపి ప్రథమే కల్పే పృథివీపరిపాలనమ్
శస్త్రంతో జీవనం సాగించడం, భూమిని కాపాడటం—ఇవి క్షత్రియునికి ఉత్తమమైన ఉపాధి మార్గాలు. మొదటగా భూమిని పరిరక్షించడం ప్రధానమైనది.
ధరిత్రీపాలనేనైవ కృతకృత్యా నరాధిపాః భవన్తి నృపతే రక్షా యతో యజ్ఞాదికర్మణామ్
భూమిని కాపాడటం ద్వారా రాజులు తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చుతారు. రాజు రక్షణ వల్లే యజ్ఞాదికర్మలు జరుగుతాయి.
దుష్టానాం శాసనాద్ రాజా శిష్టానాం పరిపాలనాత్ ప్రాప్నోత్య్ అభిమతాంల్ లోకాన్ వర్ణసంస్థాపకో నృపః
దుష్టులను శిక్షించడం, శిష్టులను కాపాడటం ద్వారా రాజు తాను కోరిన లోకాలను పొందుతాడు; వర్ణవ్యవస్థను స్థాపించే రాజు.
పాశుపాల్యం వణిజ్యాం చ కృషిం చ మునిసత్తమాః వైశ్యాయ జీవికాం బ్రహ్మా దదౌ లోకపితామహః
మునిశ్రేష్ఠులారా, లోకపితామహుడు బ్రహ్మ వైశ్యునికి పశుపాలన, వ్యాపారం, వ్యవసాయం అనే జీవనోపాయాలను ఇచ్చాడు.
తస్యాప్య్ అధ్యయనం యజ్ఞో దానం ధర్మశ్ చ శస్యతే నిత్యనైమిత్తికాదీనామ్ అనుష్ఠానం చ కర్మణామ్
వైశ్యునికీ విద్యాభ్యాసం, యజ్ఞం, దానం, ధర్మాచరణం, నిత్య నైమిత్తిక కర్మలు చేయడమూ ప్రశంసించబడింది.
ద్విజాతిసంశ్రయం కర్మ తదర్థం తేన పోషణమ్ క్రయవిక్రయజైర్ వాపి ధనైః కారుభవైస్ తు వా
వైశ్యుడు ద్విజులను పోషించేందుకు వారి కోసం పని చేయాలి. కొనుగోలు, అమ్మకాలు, వృత్తుల ద్వారా సంపాదించిన ధనంతో పోషించాలి.
దానం దద్యాచ్ చ శూద్రో ఽపి పాకయజ్ఞైర్ యజేత చ పిత్ర్యాదికం చ వై సర్వం శూద్రః కుర్వీత తేన వై
శూద్రుడూ దానం చేయవచ్చు, పాకయజ్ఞాలు చేయవచ్చు, పితృకర్మలు ఇతర కర్మలు అన్నీ చేయవచ్చు; శూద్రుడు ఇలా ప్రవర్తించాలి.
భృత్యాదిభరణార్థాయ సర్వేషాం చ పరిగ్రహాః ఋతుకాలాభిగమనం స్వదారేషు ద్విజోత్తమాః
భృత్యులు మొదలైనవారిని పోషించేందుకు అందరూ ఆస్తిని స్వీకరించవచ్చు. స్వధర్మ భార్యతో ఋతుకాలంలో సంయోగం జరిపాలి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
దయా సమస్తభూతేషు తితిక్షా నాభిమానితా సత్యం శౌచమ్ అనాయాసో మఙ్గలం ప్రియవాదితా
అన్ని జీవుల పట్ల దయ, సహనశీలత, అహంకారం లేకపోవడం, సత్యవాదితనం, పవిత్రత, అలసట లేకుండా చేయడం, మంగళకరమైనది, మధురంగా మాట్లాడడం.
మైత్రీ చైవాస్పృహా తద్వద్ అకార్పణ్యం ద్విజోత్తమాః అనసూయా చ సామాన్యా వర్ణానాం కథితా గుణాః
స్నేహభావం, అసూయ లేకపోవడం, తక్కువ ఆశపడకపోవడం, దయగల మనసు, ఇవన్నీ అన్ని వర్ణాలవారికీ సాధారణమైన గుణాలని, ద్విజోత్తములారా, చెప్పబడినవి.
ఆశ్రమాణాం చ సర్వేషామ్ ఏతే సామాన్యలక్షణాః గుణాస్ తథోపధర్మాశ్ చ విప్రాదీనామ్ ఇమే ద్విజాః
అన్ని ఆశ్రమాలవారికీ ఇవే సాధారణ లక్షణాలు. అలాగే, ఈ గుణాలు, ఉపధర్మాలు కూడా బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారికి నిర్దేశించబడ్డాయి, ద్విజులారా.
క్షాత్రం కర్మ ద్విజస్యోక్తం వైశ్యకర్మ తథాపది రాజన్యస్య చ వైశ్యోక్తం శూద్రకర్మాణి చైతయోః
క్షత్రియుల కర్తవ్యాన్ని ద్విజులకు కూడా అవసరమైతే చెప్పారు. అలాగే, వాణిజ్య కర్మను కూడా. రాజవంశానికి వాణిజ్య కర్మను, ఈ ఇద్దరికీ శూద్రుల పనులను కూడా అనుమతించారు.
ససామర్థ్యే సతి త్యాజ్యమ్ ఉభాభ్యామ్ అపి చ ద్విజాః తద్ ఏవాపది కర్తవ్యం న కుర్యాత్ కర్మసంకరమ్
సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు, ఈ పనులను ఇద్దరూ వదిలేయాలి, ద్విజులారా. అవసరమైతే మాత్రమే చేయాలి, కానీ పనుల కలయిక చేయకూడదు.
ఇత్య్ ఏతే కథితా విప్రా వర్ణధర్మా మయాద్య వై ధర్మమ్ ఆశ్రమిణాం సమ్యగ్ బ్రువతో ఽపి నిబోధత
ఇలా, బ్రాహ్మణులారా, వర్ణధర్మాలను నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆశ్రమధర్మాలను కూడా నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, వినండి.
బాలః కృతోపనయనో వేదాహరణతత్పరః గురోర్ గేహే వసన్ విప్రా బ్రహ్మచారీ సమాహితః
బాలుడు ఉపనయనం పూర్తిచేసుకుని, వేదపఠనంలో నిమగ్నమై, గురువు ఇంట్లో నివసిస్తూ, మనస్సును ఏకాగ్రతగా ఉంచి బ్రహ్మచారిగా ఉంటాడు, బ్రాహ్మణులారా.
శౌచాచారరతస్ తత్ర కార్యం శుశ్రూషణం గురోః వ్రతాని చరతా గ్రాహ్యో వేదశ్ చ కృతబుద్ధినా
అక్కడ, శౌచం, మంచి ప్రవర్తనలో నిమగ్నమై, గురువుకు సేవ చేయాలి. వ్రతాలు ఆచరించాలి, దృఢమైన మనస్సుతో వేదాన్ని నేర్చుకోవాలి.
ఉభే సంధ్యే రవిం విప్రాస్ తథైవాగ్నిం సమాహితః ఉపతిష్ఠేత్ తథా కుర్యాద్ గురోర్ అప్య్ అభివాదనమ్
రెండు సంధ్యాకాలాల్లోను, బ్రాహ్మణులారా, సూర్యుడిని, అగ్నిని ఏకాగ్రతతో పూజించాలి. అలాగే గురువుకు నమస్కారం చేయాలి.
స్థితే తిష్ఠేద్ వ్రజేద్ యాతి నీచైర్ ఆసీత చాసితే శిష్యో గురౌ ద్విజశ్రేష్ఠాః ప్రతికూలం చ సంత్యజేత్
గురువు నిలబడి ఉంటే, శిష్యుడు కూడా నిలబడాలి. గురువు వెళ్తే వెంబడించాలి. గురువు కూర్చుంటే, తక్కువగా కూర్చోవాలి. ప్రతికూలంగా ఏదీ చేయకూడదు, ద్విజోత్తములారా.
తేనైవోక్తం పఠేద్ వేదం నాన్యచిత్తః పురస్థితః అనుజ్ఞాతం చ భిక్షాన్నమ్ అశ్నీయాద్ గురుణా తతః
గురువు చెప్పిన విధంగా, మనస్సు మరొకదానిపై లగ్నం కాకుండా, గురువు ఎదుట వేదాన్ని పఠించాలి. గురువు అనుమతించిన భోజనాన్ని మాత్రమే తినాలి.
అవగాహేద్ అపః పూర్వమ్ ఆచార్యేణావగాహితాః సమిజ్జలాదికం చాస్య కల్యకల్యమ్ ఉపానయేత్
గురువు స్నానం చేసిన తర్వాతనే, శిష్యుడు స్నానం చేయాలి. గురువుకి అవసరమైన నీరు, ఇతర వస్తువులు సమర్పించాలి.
గృహీతగ్రాహ్యవేదశ్ చ తతో ఽనుజ్ఞామ్ అవాప్య వై గార్హస్థ్యమ్ ఆవసేత్ ప్రాజ్ఞో నిష్పన్నగురునిష్కృతిః
వేదాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకుని, గురువు అనుమతి పొందిన తర్వాత, గురువుకి కావలసిన సేవలు చేసి, జ్ఞానవంతుడు గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.
విధినావాప్తదారస్ తు ధనం ప్రాప్య స్వకర్మణా గృహస్థకార్యమ్ అఖిలం కుర్యాద్ విప్రాః స్వశక్తితః
విధిగా పెళ్లి చేసుకుని, తన కర్మ ద్వారా సంపాదించిన ధనంతో, బ్రాహ్మణుడు తన శక్తికి తగ్గట్టు అన్ని గృహస్థ ధర్మాలను నిర్వహించాలి.
నిర్వాపేణ పితౄన్ అర్చ్య యజ్ఞైర్ దేవాంస్ తథాతిథీన్ అన్నైర్ మునీంశ్ చ స్వాధ్యాయైర్ అపత్యేన ప్రజాపతిమ్
పితృదేవతలకు హవిస్సులతో, దేవతలకు యజ్ఞాలతో, అతిథులకు అన్నదానంతో, మునులకు స్వాధ్యాయంతో, సంతానంతో సృష్టికర్తను పూజించాలి.