యా గీతా పితృభిః పూర్వమ్ ఐలస్యాసీన్ మహీపతేః కదా నః సంతతావ్ అగ్ర్యః కస్యచిద్ భవితా సుతః
పితృదేవతలు పూర్వం ఐలునకు పాడిన పాటను మన వంశంలో ఎప్పుడైనా గొప్ప కుమారుడు పుట్టి పాడతాడా అని ఆశపడతారు.
యో యోగిభుక్తశేషాన్ నో భువి పిణ్డాన్ ప్రదాస్యతి గయాయామ్ అథవా పిణ్డం ఖడ్గమాంసం తథా హవిః
యోగులు తిన్న మిగతా అన్నాన్ని, భూమిపై లేదా గయలో పిండాన్ని, లేదా గొర్రె మాంసాన్ని, హవిస్సును ఎవరు సమర్పిస్తారో వారు మాకు ప్రీతికరం.
కాలశాకం తిలాజ్యం చ తృప్తయే కృసరం చ నః వైశ్వదేవం చ సౌమ్యం చ ఖడ్గమాంసం పరం హవిః
బార్లీ, నువ్వులు నెయ్యితో, పప్పుతో అన్నం, వైశ్వదేవం, మృదువైనది, గొర్రె మాంసం — ఇవన్నీ మాకు తృప్తికరమైన హవిస్సులు.
విషాణవర్జం శిరస ఆ పాదాద్ ఆశిషామహే దద్యాచ్ ఛ్రాద్ధం త్రయోదశ్యాం మఘాసు చ యథావిధి
కొమ్మ తప్ప, తల నుండి పాదాల వరకు మేము ఆశిస్తాము. త్రయోదశి రోజున, మఘా నక్షత్రంలో, నిబంధనల ప్రకారం శ్రాద్ధం చేయాలి.
మధుసర్పిఃసమాయుక్తం పాయసం దక్షిణాయనే తస్మాత్ సంపూజయేద్ భక్త్యా స్వపితౄన్ విధివన్ నరః
తేనె, నెయ్యి కలిపిన పాయసం దక్షిణాయనంలో సమర్పించాలి. అందుకే పురుషుడు భక్తితో, నియమంగా తన పితృదేవతలను ఆరాధించాలి.
కామాన్ అభీప్సన్ సకలాన్ పాపాద్ ఆత్మవిమోచనమ్ వసూన్ రుద్రాంస్ తథాదిత్యాన్ నక్షత్రగ్రహతారకాః
అన్ని కోరికలు తీరాలని, పాపాల నుండి విముక్తి పొందాలని వాసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, తారలను పూజించాలి.
ప్రీణయన్తి మనుష్యాణాం పితరః శ్రాద్ధతర్పితాః ఆయుః ప్రజాం ధనం విద్యాం స్వర్గం మోక్షం సుఖాని చ
శ్రాద్ధం వల్ల సంతృప్తిచెందిన పితృదేవతలు మనుషులకు ఆయువు, సంతానం, ధనం, విద్య, స్వర్గం, మోక్షం, సుఖాలు ప్రసాదిస్తారు.
ప్రయచ్ఛన్తి తథా రాజ్యం పితరః శ్రాద్ధతర్పితాః తథాపరాహ్ణః పూర్వాహ్ణాత్ పితౄణామ్ అతిరిచ్యతే
శ్రాద్ధంతో సంతృప్తిచెందిన పితృదేవతలు రాజ్యాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తారు. పితృదేవతలకు మధ్యాహ్నం, పూర్వాహ్నం కన్నా శ్రేష్ఠం.
సంపూజ్య స్వాగతేనైతాన్ సదనే ఽభ్యాగతాన్ ద్విజాన్ పవిత్రపాణిర్ ఆచాన్తాన్ ఆసనేషూపవేశయేత్
ఇంటికి వచ్చిన ద్విజులను స్వాగతించి, చేతులు శుభ్రంగా కడిగి, నోరు కడిగి, వారికి తగిన ఆసనాల్లో కూర్చోబెట్టాలి.
శ్రాద్ధం కృత్వా విధానేన సంభోజ్య చ ద్విజోత్తమాన్ విసర్జయేత్ ప్రియాణ్య్ ఉక్త్వా ప్రణిపత్య చ భక్తితః
నియమంగా శ్రాద్ధం చేసి, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, మధురంగా మాట్లాడి, భక్తితో నమస్కరించి వారిని పంపించాలి.
ఆద్వారమ్ అనుగచ్ఛేచ్ చ ఆగచ్ఛేద్ అనుమోదితః తతో నిత్యక్రియాం కుర్యాద్ భోజయేచ్ చ తథాతిథీన్
వారిని తలుపు వరకు వెంట వెళ్లి, వారి అనుమతి తీసుకుని తిరిగి వచ్చి, నిత్యకర్మలు చేసి, అతిథులను కూడా భోజనం పెట్టాలి.
నిత్యక్రియాం పితౄణాం చ కేచిద్ ఇచ్ఛన్తి సత్తమాః న పితౄణాం తథైవాన్యే శేషం పూర్వవద్ ఆచరేత్
కొంతమంది ఉత్తములు పితృదేవతలకు నిత్యకర్మలు చేయాలని కోరుకుంటారు; మరికొంతమంది అలా చేయరు. మిగతా కార్యాలు మునుపటిలాగే చేయాలి.
పృథక్త్వేన వదన్త్య్ అన్యే కేచిత్ పూర్వం చ పూర్వవత్ తతస్ తద్ అన్నం భుఞ్జీత సహ భృత్యాదిభిర్ నరః
కొంతమంది వేరు చేయాలని, మరికొందరు మునుపటిలాగే చేయాలని అంటారు. ఆ తరువాత ఆ అన్నాన్ని సేవకులతో కలిసి తినాలి.
ఏవం కుర్వీత ధర్మజ్ఞః శ్రాద్ధం పిత్ర్యం సమాహితః యథా చ విప్రముఖ్యానాం పరితోషో ఽభిజాయతే
ఇలా ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, పితృశ్రాద్ధాన్ని శ్రద్ధగా నిర్వహించాలి. అప్పుడు ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు సంతృప్తి కలుగుతుంది.
ఇదానీం సంప్రవక్ష్యామి వర్జనీయాన్ ద్విజాధమాన్ మిత్రధ్రుక్ కునఖీ క్లీబః క్షయీ శుక్లీ వణిక్పథః
ఇప్పుడు దూరంగా ఉంచాల్సిన కనిష్ఠ బ్రాహ్మణులను చెబుతాను: మిత్రద్రోహి, వంకర గోర్లు ఉన్నవాడు, శక్తిలేని వాడు, క్షయరోగి, తెల్లదొమ్మెడు, వ్యాపార మార్గంలో నడిచేవాడు.
శ్యావదన్తో ఽథ ఖల్వాటః కాణో ఽన్ధో బధిరో జడః మూకః పఙ్గుః కుణిః షణ్ఢో దుశ్చర్మా వ్యఙ్గకేకరౌ
నల్ల దంతాలు ఉన్నవాడు, ముండ, ఒక కన్ను ఉన్నవాడు, అంధుడు, చెవిటి, మూర్ఖుడు, మౌనవాడు, లంగడు, వంకర కాళ్లు, శక్తిలేని వాడు, చెడు చర్మం ఉన్నవాడు, వంకర చేతులు, పాదాలు ఉన్నవాడు.
కుష్ఠీ రక్తేక్షణః కుబ్జో వామనో వికటో ఽలసః మిత్రశత్రుర్ దుష్కులీనః పశుపాలో నిరాకృతిః
కుష్టురోగి, ఎర్ర కళ్లవాడు, వంకరమైనవాడు, చిన్నవాడు, వికారంగా ఉన్నవాడు, అలసత్వం కలవాడు, స్నేహితుడా శత్రువా అని తెలియని వాడు, చెడ్డ వంశంలో పుట్టినవాడు, పశువులను కాపాడేవాడు, ఆకృతిలేని వాడు— వీరు అందరూ.
పరివిత్తిః పరివేత్తా పరివేదనికాసుతః వృషలీపతిస్ తత్సుతశ్ చ న భవేచ్ ఛ్రాద్ధభుగ్ ద్విజః
పెద్దమనుషుల మరణానికి డబ్బు తీసుకుని ఏడ్చేవాడు, అలా ఏడ్చే మహిళ కుమారుడు, తక్కువ కుల మహిళ భర్త, అతని కుమారుడు— వీరెవరూ ద్విజులుగా శ్రాద్ధ భోజనంలో పాల్గొనకూడదు.
వృషలీపుత్రసంస్కర్తా అనూఢో దిధిషూపతిః భృతకాధ్యాపకో యస్ తు భృతకాధ్యాపితశ్ చ యః
తక్కువ కుల మహిళ కుమారునికి సంస్కారాలు చేసే వాడు, పెళ్లి కాలేదని ఉన్నవాడు, సంతానం లేని మహిళ భర్త, జీతానికి బోధించే వాడు, జీతానికి చదివే వాడు— వీరందరూ.
సూతకాన్నోపజీవీ చ మృగయుః సోమవిక్రయీ అభిశస్తస్ తథా స్తేనః పతితో వార్ద్ధుషిః శఠః
ప్రసవ గృహాల్లో తినే వాడు, వేటగాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, తన కులం నుంచి పడిపోయినవాడు, మంగలి, మోసగాడు— వీరందరూ.
పిశునో వేదసంత్యాగీ దానాగ్నిత్యాగనిష్ఠురః రాజ్ఞః పురోహితో భృత్యో విద్యాహీనో ఽథ మత్సరీ
పొగడే వాడు, వేదాలను వదిలేసినవాడు, దానం లేదా అగ్నికి కఠినంగా ఉండేవాడు, రాజు యొక్క పురోహితుడు లేదా సేవకుడు, విద్య లేని వాడు, అసూయగలవాడు— వీరందరూ.
వృద్ధద్విడ్ దుర్ధరః క్రూరో మూఢో దేవలకస్ తథా నక్షత్రసూచకశ్ చైవ పర్వకారశ్ చ గర్హితః
వృద్ధులను ద్వేషించే వాడు, భరించలేని వాడు, క్రూరుడు, మూర్ఖుడు, దేవాలయ సేవకుడు, జ్యోతిష్కుడు, పర్వదినాలు నిర్ణయించే వాడు— వీరు అందరూ నిందించదగినవారు.
అయాజ్యయాజకః షణ్ఢో గర్హితా యే చ యే ఽధమాః న తే శ్రాద్ధే నియోక్తవ్యా దృష్ట్వామీ పఙ్క్తిదూషకాః
అర్హత లేని వారికి యజ్ఞం చేసే వాడు, శండుడు, నిందించబడినవారు, నీచులు— వీరిని పంక్తిని కలుషితం చేసే వారిగా గుర్తించి శ్రాద్ధంలో నియమించకూడదు.
అసతాం ప్రగ్రహో యత్ర సతాం చైవావమాననా దణ్డో దేవకృతస్ తత్ర సద్యః పతతి దారుణః
అర్హత లేని వారికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, మంచి వారికి అవమానం జరిగితే, అక్కడ దేవతల శిక్ష వెంటనే, భయంకరంగా పడుతుంది.
హిత్వాగమం సువిహితం బాలిశం యస్ తు భోజయేత్ ఆదిధర్మం సముత్సృజ్య దాతా తత్ర వినశ్యతి
సరైన సంప్రదాయాన్ని వదిలేసి, మూర్ఖుడిని భోజనానికి పిలిచి, ప్రాచీన ధర్మాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే, అక్కడ దాతుడు నాశనం అవుతాడు.
యస్ త్వ్ ఆశ్రితం ద్విజం త్యక్త్వా అన్యమ్ ఆనీయ భోజయేత్ తన్నిఃశ్వాసాగ్నినిర్దగ్ధస్ తత్ర దాతా వినశ్యతి
ఆశ్రయించిన ద్విజుడిని వదిలేసి, వేరొకరిని పిలిచి భోజనం పెట్టినవాడు, వారి ఆవేదనతో దహించబడి, అక్కడ దాతుడు నాశనం అవుతాడు.
వస్త్రాభావే క్రియా నాస్తి యజ్ఞా వేదాస్ తపాంసి చ తస్మాద్ వాసాంసి దేయాని శ్రాద్ధకాలే విశేషతః
బట్టలు లేకపోతే, ఏ కర్మ, యజ్ఞం, వేదపఠనం, తపస్సు జరగవు. అందువల్ల, ముఖ్యంగా శ్రాద్ధ సమయంలో వస్త్రాలు ఇవ్వాలి.
కౌశేయం క్షౌమకార్పాసం దుకూలమ్ అహతం తథా శ్రాద్ధే త్వ్ ఏతాని యో దద్యాత్ కామాన్ ఆప్నోతి చోత్తమాన్
పట్టు, లినెన్, పత్తి, అబద్దం లేని వస్త్రాలు— వీటిని శ్రాద్ధంలో ఇచ్చేవాడు, కావలసిన మంచి ఫలితాలన్నీ పొందుతాడు.
యథా గోషు ప్రభూతాసు వత్సో విన్దతి మాతరమ్ తథాన్నం తత్ర విప్రాణాం జన్తుర్ యత్రావతిష్ఠతే
ఎలా అనేక ఆవుల్లో, దూడ తన తల్లిని కనుగొంటుందో, అలాగే, శ్రాద్ధంలో పెట్టిన అన్నం, ఆ పితృదేవతకు చేరుతుంది.
నామగోత్రం చ మన్త్రాంశ్ చ దత్తమ్ అన్నం న యన్తి తే అపి యే నిధనం ప్రాప్తాస్ తృప్తిస్ తాన్ ఉపతిష్ఠతే
పేరు, గోత్రం, మంత్రాలు, ఇచ్చిన అన్నం వృథా కాదు; మరణించినవారికీ తృప్తి కలుగుతుంది.