తస్యాన్తే చ స్వయం ప్రాణైర్ అనిచ్ఛన్న్ అపి ముచ్యతే జలమ్ అగ్నిర్ విషం శస్త్రం క్షుద్ వ్యాధిః పతనం గిరేః
దాని చివరికి, మనిషి ఇష్టపడకపోయినా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. అది నీరు, అగ్ని, విషం, ఆయుధం, ఆకలి, వ్యాధి, పర్వతం మీద పడిపోవడం వల్ల అయినా కావచ్చు.
నిమిత్తం కించిద్ ఆసాద్య దేహీ ప్రాణైర్ విముచ్యతే విహాయ సుమహత్ కృత్స్నం శరీరం పాఞ్చభౌతికమ్
ఏదో ఒక కారణం కలిగినప్పుడు, ఆత్మ ప్రాణాలను విడిచిపెడుతుంది. ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ పెద్ద శరీరాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెడుతుంది.
అన్యచ్ ఛరీరమ్ ఆదత్తే యాతనీయం స్వకర్మజమ్ దృఢం శరీరమ్ ఆప్నోతి సుఖదుఃఖోపభుక్తయే
తన పాపపుణ్యాల ఫలితంగా మరో శరీరాన్ని ధరించుకుంటుంది. అది బాధ అనుభవించేందుకు, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేందుకు దృఢమైన శరీరంగా లభిస్తుంది.
తేన భుఙ్క్తే స కృచ్ఛ్రాణి పాపకర్తా నరో భృశమ్ సుఖాని ధార్మికో హృష్ట ఇహ నీతో యమక్షయే
అదే శరీరంతో పాపులు తీవ్రమైన బాధలు అనుభవిస్తారు. ధర్మబద్ధులు యముని వద్దకు చేరి ఆనందంగా సుఖాలను అనుభవిస్తారు.
ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః భినత్తి మర్మస్థానాని దీప్యమానో నిరన్ధనః
శరీరంలో ఉష్ణం కోపంతో ఉప్పొంగి, గాలి బలంగా ఊదిపించగా, అది మర్మస్థానాలను పగులగొడుతుంది, ఇంధనం లేకుండానే మండుతుంది.
ఉదానో నామ పవనస్ తతశ్ చోర్ధ్వం ప్రవర్తతే భుజ్యతామ్ అమ్బుభక్ష్యాణామ్ అధోగతినిరోధకృత్
అప్పుడు ఉదాన వాయువు పైకి పోతుంది. నీరు, ఆహారం తినడం ఆగిపోతుంది. కిందికి వెళ్లే మార్గాన్ని అది ఆపేస్తుంది.
తతో యేనామ్బుదానాని కృతాన్య్ అన్నరసాస్ తథా దత్తాః స తస్యామ్ ఆహ్లాదమ్ ఆపది ప్రతిపద్యతే
అందువల్ల ఎవరు నీళ్లు, అన్నం, పుష్టికరమైన పదార్థాలు ఇచ్చారో, వారు ఆ పుణ్యఫలంతో కష్టసమయంలో ఆనందాన్ని పొందుతారు.
అన్నాని యేన దత్తాని శ్రద్ధాపూతేన చేతసా సో ఽపి తృప్తిమ్ అవాప్నోతి వినాప్య్ అన్నేన వై తదా
ఎవరైనా విశ్వాసంతో, పవిత్రమైన మనసుతో అన్నం ఇచ్చినవారు, ఆ సమయంలో తామే అన్నం తినకపోయినా తృప్తిని పొందుతారు.
యేనానృతాని నోక్తాని ప్రీతిభేదః కృతో న చ ఆస్తికః శ్రద్దధానశ్ చ సుఖమృత్యుం స గచ్ఛతి
ఎవరు అబద్ధం చెప్పకపోయారో, కలహానికి కారణం కాలేదో, ధర్మాన్ని నమ్మి నడుచుకుంటారో, వారు సుఖంగా మరణిస్తారు.
దేవబ్రాహ్మణపూజాయాం నిరతాశ్ చానసూయకాః శుక్లా వదాన్యా హ్రీమన్తస్ తే నరాః సుఖమృత్యవః
దేవుళ్లను, బ్రాహ్మణులను గౌరవించడంలో నిమగ్నమైనవారు, అసూయ లేని వారు, పవిత్రులు, ఉదారులు, లజ్జాశీలులు — అలాంటి మనుషులు సుఖంగా మరణిస్తారు.
యః కామాన్ నాపి సంరమ్భాన్ న ద్వేషాద్ ధర్మమ్ ఉత్సృజేత్ యథోక్తకారీ సౌమ్యశ్ చ స సుఖం మృత్యుమ్ ఋచ్ఛతి
ఎవరు కోరిక, కోపం, ద్వేషం వల్ల ధర్మాన్ని వదలరో, చెప్పినట్లు మృదువుగా నడుచుకుంటారో, వారు సుఖంగా మరణిస్తారు.
వారిదాస్ తృషితానాం యే క్షుధితాన్నప్రదాయినః ప్రాప్నువన్తి నరాః కాలే మృత్యుం సుఖసమన్వితమ్
ఎవరు దప్పిగొన్నవారికి నీళ్లు, ఆకలిగొన్నవారికి అన్నం సమయానికి ఇస్తారో, వారు సుఖంగా మరణాన్ని పొందుతారు.
శీతం జయన్తి ధనదాస్ తాపం చన్దనదాయినః ప్రాణఘ్నీం వేదనాం కష్టాం యే చాన్యోద్వేగధారిణః
ధనం ఇచ్చేవారు చలిని జయిస్తారు; గంధపు చెక్కను ఇచ్చేవారు వేడిని దూరం చేస్తారు; ఇతరుల బాధను తీరుస్తారు వారు ప్రాణాంతకమైన నొప్పిని అధిగమిస్తారు.
మోహం జ్ఞానప్రదాతారస్ తథా దీపప్రదాస్ తమః కూటసాక్షీ మృషావాదీ యో గురుర్ నానుశాస్తి వై
జ్ఞానం ఇచ్చేవారు మాయను తొలగిస్తారు; దీపాలు ఇచ్చేవారు చీకటిని పోగొడతారు; అబద్ధ సాక్ష్యాన్ని చెప్పేవారు, అబద్ధం మాట్లాడేవారు, బోధించని గురువులు—
తే మోహమృత్యవః సర్వే తథా యే వేదనిన్దకాః విభీషణాః పూతిగన్ధాః కూటముద్గరపాణయః
వీళ్లందరికీ మాయ, మరణం తప్పదు; అలాగే వేదాలను నిందించే వారు కూడా భయంకరంగా, దుర్గంధంగా, అబద్ధ ఆయుధాలతో ఉంటారు.
ఆగచ్ఛన్తి దురాత్మానో యమస్య పురుషాస్ తథా ప్రాప్తేషు దృక్పథం తేషు జాయతే తస్య వేపథుః
దుష్టమనస్సు గల యమదూతలు వస్తారు; వారు కనబడగానే అతనికి భయంతో కంపించటం మొదలవుతుంది.
క్రన్దత్య్ అవిరతః సో ఽథ భ్రాతృమాతృపితృంస్ తథా సా తు వాగ్ అస్ఫుటా విప్రా ఏకవర్ణా విభావ్యతే
అతడు ఆపకుండా ఏడుస్తూ, అన్నదమ్ములు, తల్లి, తండ్రిని పిలుస్తాడు; అతని మాటలు స్పష్టంగా వినిపించవు, బ్రాహ్మణులకు ఒక్క అక్షరం మాత్రమే వినిపిస్తుంది.
దృష్టిర్ విభ్రామ్యతే త్రాసాత్ కాసావృష్ట్య్ అత్య్ అథాననమ్ తతః స వేదనావిష్టం తచ్ ఛరీరం విముఞ్చతి
భయంతో అతని చూపు తిరుగుతుంది, అతని ముఖం దగ్గర దగ్గు, కన్నీళ్లు వస్తాయి; ఆ బాధతో అతడు తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
వాయ్వగ్రసారీ తద్రూపదేహమ్ అన్యత్ ప్రపద్యతే తత్కర్మయాతనార్థే చ న మాతృపితృసంభవమ్
వాయువు తోడై, అతడు ఆ రూపంలో మరో శరీరాన్ని పొందుతాడు; అది తల్లి తండ్రి ద్వారా పుట్టినది కాదు, తన కర్మఫలాన్ని అనుభవించడానికి మాత్రమే.
తత్ప్రమాణవయోవస్థాసంస్థానైః ప్రాప్యతే వ్యథా తతో దూతో యమస్యాథ పాశైర్ బధ్నాతి దారుణైః
ఆ కొత్త శరీరం పరిమాణం, వయస్సు, స్థితి, రూపం ప్రకారం బాధను అనుభవిస్తాడు; తరువాత యమదూతలు అతన్ని కఠినమైన కట్టులతో బంధిస్తారు.
జన్తోః సంప్రాప్తకాలస్య వేదనార్తస్య వై భృశమ్ భూతైః సంత్యక్తదేహస్య కణ్ఠప్రాప్తానిలస్య చ
జీవికి సమయం వచ్చినప్పుడు, అతడు తీవ్రమైన బాధతో, శరీరాన్ని వదిలి, ఊపిరి గొంతులో ఉండగా, ఆ భూతాలు—
శరీరాచ్ చ్యావితో జీవో రోరవీతి తథోల్బణమ్ నిర్గతో వాయుభూతస్ తు షాట్కౌశికకలేవరే
శరీరం విడిచిన ఆత్మ గట్టిగా అరుస్తుంది; బయటకు వచ్చి, వాయువులా మారి, ఆరు పొరల శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
మాతృభిః పితృభిశ్ చైవ భ్రాతృభిర్ మాతులైస్ తథా దారైః పుత్రైర్ వయస్యైశ్ చ గురుభిస్ త్యజ్యతే భువి
తల్లులు, తండ్రులు, అన్నదమ్ములు, మామలు, భార్యలు, పిల్లలు, స్నేహితులు, గురువులు — వీళ్లందరూ భూమిపై అతన్ని వదిలిపోతారు.
దృశ్యమానశ్ చ తైర్ దీనైర్ అశ్రుపూర్ణేక్షణైర్ భృశమ్ స్వశరీరం సముత్సృజ్య వాయుభూతస్ తు గచ్ఛతి
వారు కన్నీళ్లతో బాధతో చూస్తున్నా, అతడు తన శరీరాన్ని వదిలి, వాయువులా మారి అక్కడినుండి వెళ్లిపోతాడు.
అన్ధకారమ్ అపారం చ మహాఘోరం తమోవృతమ్ సుఖదుఃఖప్రదాతారం దుర్గమం పాపకర్మణామ్
అది అంతులేని, భయంకరమైన, గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోయి ఉంటుంది. అక్కడ సుఖదుఃఖాలు రెండూ కలిసివుంటాయి. పాపకార్యాలు చేసినవారికి దాటి పోవడం చాలా కష్టం.
దుఃసహం చ దురన్తం చ దుర్నిరీక్షం దురాసదమ్ దురాపమ్ అతిదుర్గం చ పాపిష్ఠానాం సదాహితమ్
అది భరించలేనంత బాధతో, అంతం లేని, చూడలేని, దగ్గరకి వెళ్లలేని, చేరలేని, అత్యంత ప్రమాదకరమైన స్థలం. పాపిష్టులకు అది ఎప్పుడూ మండిపోతూ ఉంటుంది.
కృష్యమాణాశ్ చ తైర్ భూతైర్ యామ్యైః పాశైస్ తు సంయతాః ముద్గరైస్ తాడ్యమానాశ్ చ నీయన్తే తం మహాపథమ్
అక్కడ యముని దూతలు, ఆ ప్రాణులను యమపాశాలతో కట్టేసి, గొప్ప దారిలో లాగుతూ, గొడ్డలులతో కొడుతూ తీసుకెళ్తారు.
క్షీణాయుషం సమాలోక్య ప్రాణినం చాయుషక్షయే నినీషవః సమాయాన్తి యమదూతా భయంకరాః
ఒక ప్రాణికి ఆయుష్షు తీరిపోయినప్పుడు, ఆయుష్షు ముగిసినదని చూసి, భయంకరమైన యమదూతలు అతన్ని తీసుకెళ్లడానికి వస్తారు.
ఆరూఢా యానకాలే తు ఋక్షవ్యాఘ్రఖరేషు చ ఉష్ట్రేషు వానరేష్వ్ అన్యే వృశ్చికేషు వృకేషు చ
వెళ్లిపోవాల్సిన సమయంలో, కొందరు ఎలుగుబంటి, పులి, గాడిద, ఒంటె, కోతి, చీమ, నక్క వంటి జంతువులపై ఎక్కి వెళ్తారు.
ఉలూకసర్పమార్జారం తథాన్యే గృధ్రవాహనాః శ్యేనశృగాలమ్ ఆరూఢాః సరఘాకఙ్కవాహనాః
ఇంకొంతమంది గుడ్లగూబ, పాము, పిల్లి, గద్ద, గద్ద, నక్క, మరికొందరు పురుగు, కొంగ వంటి వాటిపై ఎక్కి వెళ్తారు.