న తత్ర వృక్షచ్ఛాయా వా న తడాగాః సరాంసి చ న వాప్యో దీర్ఘికా వాపి న కూపో న ప్రపా సభా
అక్కడ చెట్ల నీడ లేదు, చెరువులు లేకపోయినా సరస్సులు కూడా లేవు, బావులు, పొడవైన నీటికుంటలు, బావి, నీడలో విశ్రాంతి తీసుకునే చోటు, సభా మందిరం ఏదీ అక్కడ కనిపించదు.
న మణ్డపో నాయతనం న నద్యో న చ పర్వతాః న కించిద్ ఆశ్రమస్థానం విద్యతే తత్ర వర్త్మని
అక్కడ మండపం లేదు, దేవాలయం లేదు, నదులు లేవు, పర్వతాలు కూడా లేవు. ఆశ్రమం వంటి చోటు అక్కడ ఆ మార్గంలో ఎక్కడా ఉండదు.
యత్ర విశ్రమతే శ్రాన్తః పురుషో ఽతీవకర్షితః అవశ్యమ్ ఏవ గన్తవ్యః స సర్వైస్ తు మహాపథః
అక్కడ ఎంత అలసటగా, ఎంత బాధతో ఉన్నా విశ్రాంతి తీసుకునే చోటు దొరకదు. అందరూ తప్పనిసరిగా ఆ మహా మార్గాన్ని ప్రయాణించాల్సిందే.
ప్రాప్తే కాలే తు సంత్యజ్య సుహృద్బన్ధుధనాదికమ్ జరాయుజాణ్డజాశ్ చైవ స్వేదజాశ్ చోద్భిజాస్ తథా
సమయం వచ్చినప్పుడు, మనిషి తన స్నేహితులను, బంధువులను, ధనాన్ని, అన్నిటిని వదిలిపెడతాడు. గర్భంలో పుట్టినవారు, గుడ్డలో పుట్టినవారు, చెమటలో పుట్టినవారు, మొక్కలలో పుట్టినవారు — అందరూ ఒకేలా.
జఙ్గమాజఙ్గమాశ్ చైవ గమిష్యన్తి మహాపథమ్ దేవాసురమనుష్యైశ్ చ వైవస్వతవశానుగైః
జీవించేవారు, కదలని వారు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు — అందరూ వైవస్వతుని అధికారంలో ఆ మహా మార్గాన్ని ప్రయాణిస్తారు.
స్త్రీపుంనపుంసకైశ్ చైవ పృథివ్యాం జీవసంజ్ఞితైః పూర్వాహ్ణే చాపరాహ్ణే వా మధ్యాహ్నే వా తథా పునః
స్త్రీలు, పురుషులు, ఉభయలింగులు, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు — ఉదయం, మధ్యాహ్నం, మళ్లీ మధ్యాహ్నం అయినా — అందరూ ఒకేలా.
సంధ్యాకాలే ఽర్ధరాత్రే వా ప్రత్యూషే వాప్య్ ఉపస్థితే వృద్ధైర్ వా మధ్యమైర్ వాపి యౌవనస్థైస్ తథైవ చ
సాయంత్రం, అర్ధరాత్రి, తెల్లవారుఝామున అయినా, వృద్ధులు, మధ్య వయస్కులు, యువకులు అయినా — అందరూ ఒకేలా.
గర్భవాసే ఽథ బాల్యే వా గన్తవ్యః స మహాపథః ప్రవాసస్థైర్ గృహస్థైర్ వా పర్వతస్థైః స్థలే ఽపి వా
గర్భంలో ఉన్నా, బాల్యంలో ఉన్నా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, పర్వతంపై ఉన్నా, భూమిపై ఉన్నా — ఆ మహా మార్గాన్ని తప్పక వెళ్లాల్సిందే.
క్షేత్రస్థైర్ వా జలస్థైర్ వా గృహమధ్యగతైస్ తథా ఆసీనైశ్ చాస్థితైర్ వాపి శయనీయగతైస్ తథా
పొలాల్లో ఉన్నా, నీటిలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, కూర్చున్నా, నిల్చున్నా, పడుకున్నా అయినా —
జాగ్రద్భిర్ వా ప్రసుప్తైర్ వా గన్తవ్యః స మహాపథః ఇహానుభూయ నిర్దిష్టమ్ ఆయుర్ జన్తుః స్వయం తదా
జాగ్రత్తగా ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా అయినా, ఆ మహా మార్గాన్ని తప్పక వెళ్లాల్సిందే. ఇక్కడ నిర్ణయించిన ఆయుష్షును అనుభవించిన తర్వాత ఆ జీవి —
తస్యాన్తే చ స్వయం ప్రాణైర్ అనిచ్ఛన్న్ అపి ముచ్యతే జలమ్ అగ్నిర్ విషం శస్త్రం క్షుద్ వ్యాధిః పతనం గిరేః
దాని చివరికి, మనిషి ఇష్టపడకపోయినా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. అది నీరు, అగ్ని, విషం, ఆయుధం, ఆకలి, వ్యాధి, పర్వతం మీద పడిపోవడం వల్ల అయినా కావచ్చు.
నిమిత్తం కించిద్ ఆసాద్య దేహీ ప్రాణైర్ విముచ్యతే విహాయ సుమహత్ కృత్స్నం శరీరం పాఞ్చభౌతికమ్
ఏదో ఒక కారణం కలిగినప్పుడు, ఆత్మ ప్రాణాలను విడిచిపెడుతుంది. ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ పెద్ద శరీరాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెడుతుంది.
అన్యచ్ ఛరీరమ్ ఆదత్తే యాతనీయం స్వకర్మజమ్ దృఢం శరీరమ్ ఆప్నోతి సుఖదుఃఖోపభుక్తయే
తన పాపపుణ్యాల ఫలితంగా మరో శరీరాన్ని ధరించుకుంటుంది. అది బాధ అనుభవించేందుకు, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేందుకు దృఢమైన శరీరంగా లభిస్తుంది.
తేన భుఙ్క్తే స కృచ్ఛ్రాణి పాపకర్తా నరో భృశమ్ సుఖాని ధార్మికో హృష్ట ఇహ నీతో యమక్షయే
అదే శరీరంతో పాపులు తీవ్రమైన బాధలు అనుభవిస్తారు. ధర్మబద్ధులు యముని వద్దకు చేరి ఆనందంగా సుఖాలను అనుభవిస్తారు.
ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః భినత్తి మర్మస్థానాని దీప్యమానో నిరన్ధనః
శరీరంలో ఉష్ణం కోపంతో ఉప్పొంగి, గాలి బలంగా ఊదిపించగా, అది మర్మస్థానాలను పగులగొడుతుంది, ఇంధనం లేకుండానే మండుతుంది.
ఉదానో నామ పవనస్ తతశ్ చోర్ధ్వం ప్రవర్తతే భుజ్యతామ్ అమ్బుభక్ష్యాణామ్ అధోగతినిరోధకృత్
అప్పుడు ఉదాన వాయువు పైకి పోతుంది. నీరు, ఆహారం తినడం ఆగిపోతుంది. కిందికి వెళ్లే మార్గాన్ని అది ఆపేస్తుంది.
తతో యేనామ్బుదానాని కృతాన్య్ అన్నరసాస్ తథా దత్తాః స తస్యామ్ ఆహ్లాదమ్ ఆపది ప్రతిపద్యతే
అందువల్ల ఎవరు నీళ్లు, అన్నం, పుష్టికరమైన పదార్థాలు ఇచ్చారో, వారు ఆ పుణ్యఫలంతో కష్టసమయంలో ఆనందాన్ని పొందుతారు.
అన్నాని యేన దత్తాని శ్రద్ధాపూతేన చేతసా సో ఽపి తృప్తిమ్ అవాప్నోతి వినాప్య్ అన్నేన వై తదా
ఎవరైనా విశ్వాసంతో, పవిత్రమైన మనసుతో అన్నం ఇచ్చినవారు, ఆ సమయంలో తామే అన్నం తినకపోయినా తృప్తిని పొందుతారు.
యేనానృతాని నోక్తాని ప్రీతిభేదః కృతో న చ ఆస్తికః శ్రద్దధానశ్ చ సుఖమృత్యుం స గచ్ఛతి
ఎవరు అబద్ధం చెప్పకపోయారో, కలహానికి కారణం కాలేదో, ధర్మాన్ని నమ్మి నడుచుకుంటారో, వారు సుఖంగా మరణిస్తారు.
దేవబ్రాహ్మణపూజాయాం నిరతాశ్ చానసూయకాః శుక్లా వదాన్యా హ్రీమన్తస్ తే నరాః సుఖమృత్యవః
దేవుళ్లను, బ్రాహ్మణులను గౌరవించడంలో నిమగ్నమైనవారు, అసూయ లేని వారు, పవిత్రులు, ఉదారులు, లజ్జాశీలులు — అలాంటి మనుషులు సుఖంగా మరణిస్తారు.
యః కామాన్ నాపి సంరమ్భాన్ న ద్వేషాద్ ధర్మమ్ ఉత్సృజేత్ యథోక్తకారీ సౌమ్యశ్ చ స సుఖం మృత్యుమ్ ఋచ్ఛతి
ఎవరు కోరిక, కోపం, ద్వేషం వల్ల ధర్మాన్ని వదలరో, చెప్పినట్లు మృదువుగా నడుచుకుంటారో, వారు సుఖంగా మరణిస్తారు.
వారిదాస్ తృషితానాం యే క్షుధితాన్నప్రదాయినః ప్రాప్నువన్తి నరాః కాలే మృత్యుం సుఖసమన్వితమ్
ఎవరు దప్పిగొన్నవారికి నీళ్లు, ఆకలిగొన్నవారికి అన్నం సమయానికి ఇస్తారో, వారు సుఖంగా మరణాన్ని పొందుతారు.
శీతం జయన్తి ధనదాస్ తాపం చన్దనదాయినః ప్రాణఘ్నీం వేదనాం కష్టాం యే చాన్యోద్వేగధారిణః
ధనం ఇచ్చేవారు చలిని జయిస్తారు; గంధపు చెక్కను ఇచ్చేవారు వేడిని దూరం చేస్తారు; ఇతరుల బాధను తీరుస్తారు వారు ప్రాణాంతకమైన నొప్పిని అధిగమిస్తారు.
మోహం జ్ఞానప్రదాతారస్ తథా దీపప్రదాస్ తమః కూటసాక్షీ మృషావాదీ యో గురుర్ నానుశాస్తి వై
జ్ఞానం ఇచ్చేవారు మాయను తొలగిస్తారు; దీపాలు ఇచ్చేవారు చీకటిని పోగొడతారు; అబద్ధ సాక్ష్యాన్ని చెప్పేవారు, అబద్ధం మాట్లాడేవారు, బోధించని గురువులు—
తే మోహమృత్యవః సర్వే తథా యే వేదనిన్దకాః విభీషణాః పూతిగన్ధాః కూటముద్గరపాణయః
వీళ్లందరికీ మాయ, మరణం తప్పదు; అలాగే వేదాలను నిందించే వారు కూడా భయంకరంగా, దుర్గంధంగా, అబద్ధ ఆయుధాలతో ఉంటారు.
ఆగచ్ఛన్తి దురాత్మానో యమస్య పురుషాస్ తథా ప్రాప్తేషు దృక్పథం తేషు జాయతే తస్య వేపథుః
దుష్టమనస్సు గల యమదూతలు వస్తారు; వారు కనబడగానే అతనికి భయంతో కంపించటం మొదలవుతుంది.
క్రన్దత్య్ అవిరతః సో ఽథ భ్రాతృమాతృపితృంస్ తథా సా తు వాగ్ అస్ఫుటా విప్రా ఏకవర్ణా విభావ్యతే
అతడు ఆపకుండా ఏడుస్తూ, అన్నదమ్ములు, తల్లి, తండ్రిని పిలుస్తాడు; అతని మాటలు స్పష్టంగా వినిపించవు, బ్రాహ్మణులకు ఒక్క అక్షరం మాత్రమే వినిపిస్తుంది.
దృష్టిర్ విభ్రామ్యతే త్రాసాత్ కాసావృష్ట్య్ అత్య్ అథాననమ్ తతః స వేదనావిష్టం తచ్ ఛరీరం విముఞ్చతి
భయంతో అతని చూపు తిరుగుతుంది, అతని ముఖం దగ్గర దగ్గు, కన్నీళ్లు వస్తాయి; ఆ బాధతో అతడు తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
వాయ్వగ్రసారీ తద్రూపదేహమ్ అన్యత్ ప్రపద్యతే తత్కర్మయాతనార్థే చ న మాతృపితృసంభవమ్
వాయువు తోడై, అతడు ఆ రూపంలో మరో శరీరాన్ని పొందుతాడు; అది తల్లి తండ్రి ద్వారా పుట్టినది కాదు, తన కర్మఫలాన్ని అనుభవించడానికి మాత్రమే.
తత్ప్రమాణవయోవస్థాసంస్థానైః ప్రాప్యతే వ్యథా తతో దూతో యమస్యాథ పాశైర్ బధ్నాతి దారుణైః
ఆ కొత్త శరీరం పరిమాణం, వయస్సు, స్థితి, రూపం ప్రకారం బాధను అనుభవిస్తాడు; తరువాత యమదూతలు అతన్ని కఠినమైన కట్టులతో బంధిస్తారు.