కథం సుకృతినో యాన్తి కథం దుష్కృతకారిణః కిం రూపం కిం ప్రమాణం వా కో వర్ణస్ తూభయోర్ అపి జీవస్య నీయమానస్య యమలోకం బ్రవీహి నః
పుణ్యులు ఎలా వెళ్తారు? పాపులు ఎలా ప్రవర్తిస్తారు? వారి రూపం ఎలా ఉంటుంది? వారి పరిమాణం ఎంత? యమలోకానికి తీసుకెళ్లబడే ఆత్మకు రంగు ఏమిటి? మాకు వివరించు.
శృణుధ్వం మునిశార్దూలా వదతో మమ సువ్రతాః సంసారచక్రమ్ అజరం స్థితిర్ యస్య న విద్యతే
మహర్షులారా! మీరు శ్రద్ధగా వినండి. ఈ సంసార చక్రం వృద్ధాప్యమూ లేని, ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండని దానిగా ఉంది.
సో ఽహం వదామి వః సర్వం యమమార్గస్య నిర్ణయమ్ ఉత్క్రాన్తికాలాద్ ఆరభ్య యథా నాన్యో వదిష్యతి
మీరు అడిగిన యమ మార్గ విశేషాలను, ప్రాణం విడిచిన క్షణం నుంచి మొదలుకొని, ఎవరూ చెప్పని విధంగా నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.
స్వరూపం చైవ మార్గస్య యన్ మాం పృచ్ఛథ సత్తమాః యమలోకస్య చాధ్వానమ్ అన్తరం మానుషస్య చ
మీరు అడిగిన ఆ మార్గ స్వరూపాన్ని, యమలోకానికి వెళ్లే ప్రయాణాన్ని, మానవ లోకం నుంచి దాని దూరాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.
యోజనానాం సహస్రాణి షడశీతిస్ తద్ అన్తరమ్ తప్తతామ్రమ్ ఇవాతప్తం తద్ అధ్వానమ్ ఉదాహృతమ్
మానవ లోకం నుంచి యమలోకం వరకు ఎనబై ఆరు వేల యోజనాల దూరం ఉంది; ఆ మార్గం ఎండిన తామ్రంలా, భయంకరంగా వేడిగా ఉంటుంది.
తద్ అవశ్యం హి గన్తవ్యం ప్రాణిభిర్ జీవసంజ్ఞకైః పుణ్యాన్ పుణ్యకృతో యాన్తి పాపాన్ పాపకృతో ఽధమాః
ప్రాణమున్న ప్రతి జీవి ఆ మార్గాన్ని తప్పక దాటాల్సిందే; పుణ్యులు మంగళకరమైన లోకాలకు, పాపులు తక్కువ స్థాయిలోకాలకు వెళ్తారు.
ద్వావింశతిశ్ చ నరకా యమస్య విషయే స్థితాః యేషు దుష్కృతకర్మాణో విపచ్యన్తే పృథక్ పృథక్
యముని ప్రాంతంలో ఇరవై రెండు నరకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో పాపకార్యాలు చేసినవారు వేర్వేరుగా శిక్షలు అనుభవిస్తారు.
నరకో రౌరవో రౌద్రః శూకరస్ తాల ఏవ చ కుమ్భీపాకో మహాఘోరః శాల్మలో ఽథ విమోహనః
ఆ నరకాలు: రౌరవం, రౌద్రం, శూకరం, తాలం, కుంభీపాకం అనే అత్యంత భయంకరమైనది, శాల్మలి, విమోహనం అనే నరకాలు ఉన్నాయి.
కీటాదః కృమిభక్షశ్ చ నాలాభక్షో భ్రమస్ తథా నద్యః పూయవహాశ్ చాన్యా రుధిరామ్భస్ తథైవ చ
కొంతమంది పురుగులను తినేవారు, మరికొందరు క్రిములను భక్షించేవారు, ఇంకొందరు మలాన్ని తినేవారు, ఇంకొందరు అలా తిరుగుతూ ఉంటారు. అక్కడ కొంతమంది నదులు పుయాన్ని తీసుకెళ్తుంటే, మరికొన్ని నదులు రక్తంతో, నీటితో కూడి ఉంటాయి.
అగ్నిజ్వాలో మహాఘోరః సందంశః శునభోజనః ఘోరా వైతరణీ చైవ అసిపత్త్రవనం తథా
అక్కడ భయంకరమైన అగ్ని మండుతుంటుంది, ఇనుపపు పింజర్లతో కొరుకుతుంటారు, కుక్కల ఆహారం కూడా ఉంది. భయంకరమైన వైతరణి నది, అలాగే కత్తిపత్రి అడవి కూడా అక్కడే ఉన్నాయి.
న తత్ర వృక్షచ్ఛాయా వా న తడాగాః సరాంసి చ న వాప్యో దీర్ఘికా వాపి న కూపో న ప్రపా సభా
అక్కడ చెట్ల నీడ లేదు, చెరువులు లేకపోయినా సరస్సులు కూడా లేవు, బావులు, పొడవైన నీటికుంటలు, బావి, నీడలో విశ్రాంతి తీసుకునే చోటు, సభా మందిరం ఏదీ అక్కడ కనిపించదు.
న మణ్డపో నాయతనం న నద్యో న చ పర్వతాః న కించిద్ ఆశ్రమస్థానం విద్యతే తత్ర వర్త్మని
అక్కడ మండపం లేదు, దేవాలయం లేదు, నదులు లేవు, పర్వతాలు కూడా లేవు. ఆశ్రమం వంటి చోటు అక్కడ ఆ మార్గంలో ఎక్కడా ఉండదు.
యత్ర విశ్రమతే శ్రాన్తః పురుషో ఽతీవకర్షితః అవశ్యమ్ ఏవ గన్తవ్యః స సర్వైస్ తు మహాపథః
అక్కడ ఎంత అలసటగా, ఎంత బాధతో ఉన్నా విశ్రాంతి తీసుకునే చోటు దొరకదు. అందరూ తప్పనిసరిగా ఆ మహా మార్గాన్ని ప్రయాణించాల్సిందే.
ప్రాప్తే కాలే తు సంత్యజ్య సుహృద్బన్ధుధనాదికమ్ జరాయుజాణ్డజాశ్ చైవ స్వేదజాశ్ చోద్భిజాస్ తథా
సమయం వచ్చినప్పుడు, మనిషి తన స్నేహితులను, బంధువులను, ధనాన్ని, అన్నిటిని వదిలిపెడతాడు. గర్భంలో పుట్టినవారు, గుడ్డలో పుట్టినవారు, చెమటలో పుట్టినవారు, మొక్కలలో పుట్టినవారు — అందరూ ఒకేలా.
జఙ్గమాజఙ్గమాశ్ చైవ గమిష్యన్తి మహాపథమ్ దేవాసురమనుష్యైశ్ చ వైవస్వతవశానుగైః
జీవించేవారు, కదలని వారు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు — అందరూ వైవస్వతుని అధికారంలో ఆ మహా మార్గాన్ని ప్రయాణిస్తారు.
స్త్రీపుంనపుంసకైశ్ చైవ పృథివ్యాం జీవసంజ్ఞితైః పూర్వాహ్ణే చాపరాహ్ణే వా మధ్యాహ్నే వా తథా పునః
స్త్రీలు, పురుషులు, ఉభయలింగులు, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు — ఉదయం, మధ్యాహ్నం, మళ్లీ మధ్యాహ్నం అయినా — అందరూ ఒకేలా.
సంధ్యాకాలే ఽర్ధరాత్రే వా ప్రత్యూషే వాప్య్ ఉపస్థితే వృద్ధైర్ వా మధ్యమైర్ వాపి యౌవనస్థైస్ తథైవ చ
సాయంత్రం, అర్ధరాత్రి, తెల్లవారుఝామున అయినా, వృద్ధులు, మధ్య వయస్కులు, యువకులు అయినా — అందరూ ఒకేలా.
గర్భవాసే ఽథ బాల్యే వా గన్తవ్యః స మహాపథః ప్రవాసస్థైర్ గృహస్థైర్ వా పర్వతస్థైః స్థలే ఽపి వా
గర్భంలో ఉన్నా, బాల్యంలో ఉన్నా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, పర్వతంపై ఉన్నా, భూమిపై ఉన్నా — ఆ మహా మార్గాన్ని తప్పక వెళ్లాల్సిందే.
క్షేత్రస్థైర్ వా జలస్థైర్ వా గృహమధ్యగతైస్ తథా ఆసీనైశ్ చాస్థితైర్ వాపి శయనీయగతైస్ తథా
పొలాల్లో ఉన్నా, నీటిలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, కూర్చున్నా, నిల్చున్నా, పడుకున్నా అయినా —
జాగ్రద్భిర్ వా ప్రసుప్తైర్ వా గన్తవ్యః స మహాపథః ఇహానుభూయ నిర్దిష్టమ్ ఆయుర్ జన్తుః స్వయం తదా
జాగ్రత్తగా ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా అయినా, ఆ మహా మార్గాన్ని తప్పక వెళ్లాల్సిందే. ఇక్కడ నిర్ణయించిన ఆయుష్షును అనుభవించిన తర్వాత ఆ జీవి —
తస్యాన్తే చ స్వయం ప్రాణైర్ అనిచ్ఛన్న్ అపి ముచ్యతే జలమ్ అగ్నిర్ విషం శస్త్రం క్షుద్ వ్యాధిః పతనం గిరేః
దాని చివరికి, మనిషి ఇష్టపడకపోయినా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. అది నీరు, అగ్ని, విషం, ఆయుధం, ఆకలి, వ్యాధి, పర్వతం మీద పడిపోవడం వల్ల అయినా కావచ్చు.
నిమిత్తం కించిద్ ఆసాద్య దేహీ ప్రాణైర్ విముచ్యతే విహాయ సుమహత్ కృత్స్నం శరీరం పాఞ్చభౌతికమ్
ఏదో ఒక కారణం కలిగినప్పుడు, ఆత్మ ప్రాణాలను విడిచిపెడుతుంది. ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ పెద్ద శరీరాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెడుతుంది.
అన్యచ్ ఛరీరమ్ ఆదత్తే యాతనీయం స్వకర్మజమ్ దృఢం శరీరమ్ ఆప్నోతి సుఖదుఃఖోపభుక్తయే
తన పాపపుణ్యాల ఫలితంగా మరో శరీరాన్ని ధరించుకుంటుంది. అది బాధ అనుభవించేందుకు, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేందుకు దృఢమైన శరీరంగా లభిస్తుంది.
తేన భుఙ్క్తే స కృచ్ఛ్రాణి పాపకర్తా నరో భృశమ్ సుఖాని ధార్మికో హృష్ట ఇహ నీతో యమక్షయే
అదే శరీరంతో పాపులు తీవ్రమైన బాధలు అనుభవిస్తారు. ధర్మబద్ధులు యముని వద్దకు చేరి ఆనందంగా సుఖాలను అనుభవిస్తారు.
ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః భినత్తి మర్మస్థానాని దీప్యమానో నిరన్ధనః
శరీరంలో ఉష్ణం కోపంతో ఉప్పొంగి, గాలి బలంగా ఊదిపించగా, అది మర్మస్థానాలను పగులగొడుతుంది, ఇంధనం లేకుండానే మండుతుంది.
ఉదానో నామ పవనస్ తతశ్ చోర్ధ్వం ప్రవర్తతే భుజ్యతామ్ అమ్బుభక్ష్యాణామ్ అధోగతినిరోధకృత్
అప్పుడు ఉదాన వాయువు పైకి పోతుంది. నీరు, ఆహారం తినడం ఆగిపోతుంది. కిందికి వెళ్లే మార్గాన్ని అది ఆపేస్తుంది.
తతో యేనామ్బుదానాని కృతాన్య్ అన్నరసాస్ తథా దత్తాః స తస్యామ్ ఆహ్లాదమ్ ఆపది ప్రతిపద్యతే
అందువల్ల ఎవరు నీళ్లు, అన్నం, పుష్టికరమైన పదార్థాలు ఇచ్చారో, వారు ఆ పుణ్యఫలంతో కష్టసమయంలో ఆనందాన్ని పొందుతారు.
అన్నాని యేన దత్తాని శ్రద్ధాపూతేన చేతసా సో ఽపి తృప్తిమ్ అవాప్నోతి వినాప్య్ అన్నేన వై తదా
ఎవరైనా విశ్వాసంతో, పవిత్రమైన మనసుతో అన్నం ఇచ్చినవారు, ఆ సమయంలో తామే అన్నం తినకపోయినా తృప్తిని పొందుతారు.
యేనానృతాని నోక్తాని ప్రీతిభేదః కృతో న చ ఆస్తికః శ్రద్దధానశ్ చ సుఖమృత్యుం స గచ్ఛతి
ఎవరు అబద్ధం చెప్పకపోయారో, కలహానికి కారణం కాలేదో, ధర్మాన్ని నమ్మి నడుచుకుంటారో, వారు సుఖంగా మరణిస్తారు.
దేవబ్రాహ్మణపూజాయాం నిరతాశ్ చానసూయకాః శుక్లా వదాన్యా హ్రీమన్తస్ తే నరాః సుఖమృత్యవః
దేవుళ్లను, బ్రాహ్మణులను గౌరవించడంలో నిమగ్నమైనవారు, అసూయ లేని వారు, పవిత్రులు, ఉదారులు, లజ్జాశీలులు — అలాంటి మనుషులు సుఖంగా మరణిస్తారు.