కిరీటినో లమ్బశిఖాః కమ్బుగ్రీవాః సువర్చసః నానావేశధరా దైత్యా నానామాల్యానులేపనాః
కిరీటాలు ధరించినవారు, పొడవాటి జడలు, శంఖంలా మెడలు, ప్రకాశవంతమైన రూపం, వివిధ వేషధారణలు, అనేక రకాల పూలమాలలు, అంగరాగాలు వేసుకున్న దైత్యులు.
స్వాన్య్ ఆయుధాని సంగృహ్య ప్రదీప్తాని చ తేజసా క్రమమాణం హృషీకేశమ్ ఉపావర్తన్త సర్వశః
వారు తమ ఆయుధాలను తీసుకుని, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, ముందుకు సాగుతున్న హృషీకేశుని వైపు అందరూ చేరారు.
ప్రమథ్య సర్వాన్ దైతేయాన్ పాదహస్తతలైర్ విభుః రూపం కృత్వా మహాభీమం జహారాశు స మేదినీమ్
ఆ మహాశక్తివంతుడు భయంకరమైన రూపం ధరించి, తన చేతులు, కాళ్లతో అందరు దైత్యులను నుజ్జు చేసి, వెంటనే భూమిని ఆక్రమించాడు.
తస్య విక్రమతో భూమిం చన్ద్రాదిత్యౌ స్తనాన్తరే నభః ప్రక్రమమాణస్య నాభ్యాం కిల తథా స్థితౌ
అతడు భూమిపై అడుగులు వేస్తూ ముందుకు సాగుతున్నప్పుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు అతని వక్షోజాల మధ్య ఉండగా, ఆకాశంలో అడుగులు వేస్తున్నప్పుడు, అవి అతని నాభి వద్ద ఉన్నాయని చెబుతారు.
పరమ్ ఆక్రమమాణస్య జానుదేశే వ్యవస్థితౌ విష్ణోర్ అమితవీర్యస్య వదన్త్య్ ఏవం ద్విజాతయః
విష్ణువు పరాక్రమంతో అడుగు వేసినప్పుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు అతని మోకాల వద్ద ఉన్నారని, అపారశక్తి కలిగిన విష్ణువును గురించి ద్విజులు ఇలా చెబుతారు.
హృత్వా స మేదినీం కృత్స్నాం హత్వా చాసురపుంగవాన్ దదౌ శక్రాయ వసుధాం విష్ణుర్ బలవతాం వరః
అతడు మొత్తం భూమిని ఆక్రమించి, ముఖ్యమైన అసురులను సంహరించి, శక్తివంతుల్లో శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువు భూమిని ఇంద్రునికి అప్పగించాడు.
ఏష వో వామనో నామ ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః వేదవిద్భిర్ ద్విజైర్ ఏతత్ కథ్యతే వైష్ణవం యశః
ఇది వామనుని అవతారం, ఆ మహాత్ముని ప్రాకట్యం; వేదాలు తెలిసిన ద్విజులు దీనిని విష్ణువు మహిమగా వర్ణిస్తారు.
భూయో భూతాత్మనో విష్ణోః ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః దత్తాత్రేయ ఇతి ఖ్యాతః క్షమయా పరయా యుతః
మళ్లీ భూతాత్ముడైన విష్ణువు మహాత్ముడిగా దత్తాత్రేయునిగా ప్రాకటించగా, అతడు పరాకాష్ఠ స్థాయిలో ఓర్పు కలిగి ఉన్నాడు.
తేన నష్టేషు వేదేషు ప్రక్రియాసు మఖేషు చ చాతుర్వర్ణ్యే చ సంకీర్ణే ధర్మే శిథిలతాం గతే
అప్పుడు వేదాలు, యాగాలు, క్రతువులు నశించిపోయి, చాతుర్వర్ణ్యం కలవరపడి, ధర్మం బలహీనమైపోయింది.
అతివర్ధతి చాధర్మే సత్యే నష్టే ఽనృతే స్థితే ప్రజాసు శీర్యమాణాసు ధర్మే చాకులతాం గతే
అధర్మం అత్యంత పెరిగిపోయి, సత్యం పోయి, అసత్యమే మిగిలి, ప్రజలు క్షీణించి, ధర్మం కలవరానికి లోనైంది.
సయజ్ఞాః సక్రియా వేదాః ప్రత్యానీతా హి తేన వై చాతుర్వర్ణ్యమ్ అసంకీర్ణం కృతం తేన మహాత్మనా
అతడు యజ్ఞాలతో కూడిన వేదాలను తిరిగి స్థాపించి, చాతుర్వర్ణ్యాన్ని మళ్లీ కలవరంలేకుండా ఏర్పరిచాడు, ఆ మహాత్ముడు.
తేన హైహయరాజస్య కార్తవీర్యస్య ధీమతః వరదేన వరో దత్తో దత్తాత్రేయేణ ధీమతా
హైహయ వంశానికి చెందిన ధీరుడైన కార్తవీర్యునికి, దత్తాత్రేయుడు వరప్రదాతగా వరమిచ్చాడు.
ఏతద్ బాహుద్వయం యత్ తే తత్ తే మమ కృతే నృప శతాని దశ బాహూనాం భవిష్యన్తి న సంశయః
రాజా! నీ ఈ రెండు భుజాలు నా కోసం పది వందల భుజాలుగా మారతాయి, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
పాలయిష్యసి కృత్స్నాం చ వసుధాం వసుధేశ్వర దుర్నిరీక్ష్యో ఽరివృన్దానాం యుద్ధస్థశ్ చ భవిష్యసి
భూమిని మొత్తం పాలించగలవు, భూమిపాలకా! శత్రువుల సమూహాలకు నీవు చూడలేనివాడవు, యుద్ధంలో ధైర్యంగా నిలబడతావు.
ఏష వో వైష్ణవః శ్రీమాన్ ప్రాదుర్భావో ఽద్భుతః శుభః భూయశ్ చ జామదగ్న్యో ఽయం ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః
ఇది మీకు విష్ణువు యొక్క మహిమయైన, అద్భుతమైన, మంగళకరమైన అవతారం; మళ్లీ ఇదే మహాత్ముడైన జామదగ్న్యుని అవతారం.
యత్ర బాహుసహస్రేణ ద్విషతాం దుర్జయం రణే రామో ఽర్జునమ్ అనీకస్థం జఘాన నృపతిం ప్రభుః
అక్కడ, వెయ్యి భుజాలతో రాముడు, యుద్ధంలో ఓడించలేని అర్జునుడిని, సైన్యంలో నిలబడి ఉన్న రాజును సంహరించాడు.
రథస్థం పార్థివం రామః పాతయిత్వార్జునం భువి ధర్షయిత్వార్జునం రామః క్రోశమానం చ మేఘవత్
రథంలో కూర్చున్న రాజును రాముడు నేలపై పడగొట్టి, అర్జునుడిని ఓడించి, మేఘం మోగినట్టు గట్టిగా అరవడం చేశాడు.
కృత్స్నం బాహుసహస్రం చ చిచ్ఛేద భృగునన్దనః పరశ్వధేన దీప్తేన జ్ఞాతిభిః సహితస్య వై
భృగునందనుడు తన ప్రకాశవంతమైన పరశుతో, సహచరులతో కూడిన ఆ వేల చేతుల సైన్యాన్ని పూర్తిగా నరికివేశాడు.
కీర్ణా క్షత్రియకోటీభిర్ మేరుమన్దరభూషణా త్రిః సప్తకృత్వః పృథివీ తేన నిఃక్షత్రియా కృతా
మేరూ, మందర పర్వతాలతో అలంకరించబడిన భూమి, కోట్లాది క్షత్రియులతో నిండిపోయినా, ఆయన మూడు సార్లు ఏడుసార్లు భూమిని క్షత్రియుల్లేకుండా చేశాడు.
కృత్వా నిఃక్షత్రియాం చైనాం భార్గవః సుమహాయశాః సర్వపాపవినాశాయ వాజిమేధేన చేష్టవాన్
భార్గవుడు, గొప్ప కీర్తి కలవాడు, భూమిని క్షత్రియుల్లేకుండా చేసి, సమస్త పాపాలను తొలగించేందుకు అశ్వమేధయాగం నిర్వహించాడు.
యస్మిన్ యజ్ఞే మహాదానే దక్షిణాం భృగునన్దనః మారీచాయ దదౌ ప్రీతః కశ్యపాయ వసుంధరామ్
ఆ మహాయాగంలో, గొప్ప దానంలో, భృగునందనుడు సంతోషంతో మారీచునికి దక్షిణా ఇచ్చి, కశ్యపునికి భూమిని సమర్పించాడు.
వారణాంస్ తురగాఞ్ శుభ్రాన్ రథాంశ్ చ రథినాం వరః హిరణ్యమ్ అక్షయం ధేనుర్ గజేన్ద్రాంశ్ చ మహీపతిః
రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆయన, ఏనుగులు, శుభ్రమైన గుర్రాలు, రథాలు, ఎండని బంగారం, ఆవులు, గొప్ప ఏనుగులను దానం చేశాడు.
దదౌ తస్మిన్ మహాయజ్ఞే వాజిమేధే మహాయశాః అద్యాపి చ హితార్థాయ లోకానాం భృగునన్దనః
ఆ మహా అశ్వమేధయాగంలో, గొప్ప కీర్తి కలిగిన భృగునందనుడు అనేక దానాలు చేశాడు; ఇంకా ఈరోజు కూడా లోకాల హితార్థంగా ఆయన దానం కొనసాగుతూనే ఉంది.
చరమాణస్ తపో ఘోరం జామదగ్న్యః పునః ప్రభుః ఆస్తే వై దేవవచ్ ఛ్రీమాన్ మహేన్ద్రే పర్వతోత్తమే
ఘోరమైన తపస్సు ఆచరిస్తూ, జమదగ్ని కుమారుడు, ప్రభావంతుడైన వాడు, దేవతలవలె మహేంద్రపర్వతంపై మహిమతో నివసిస్తున్నాడు.
ఏష విష్ణోః సురేశస్య శాశ్వతస్యావ్యయస్య చ జామదగ్న్య ఇతి ఖ్యాతః ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః
ఈయననే మహాత్ముడైన జమదగ్ని కుమారుడి అవతారంగా, శాశ్వతమైన, అవినాశి అయిన విష్ణువు, దేవతాధిపతి అని ప్రసిద్ధి.
చతుర్వింశే యుగే వాపి విశ్వామిత్రపురఃసరః జజ్ఞే దశరథస్యాథ పుత్రః పద్మాయతేక్షణః
ఇరవై నాలుగవ యుగంలో, విశ్వామిత్రుడు ముందుండగా, దశరథునికి పద్మాకార నేత్రాలు కలిగిన కుమారుడు జన్మించాడు.
కృత్వాత్మానం మహాబాహుశ్ చతుర్ధా ప్రభుర్ ఈశ్వరః లోకే రామ ఇతి ఖ్యాతస్ తేజసా భాస్కరోపమః
మహాబాహువు, ప్రభువు, తనను నలుగురుగా విభజించుకొని, లోకంలో రాముడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు; ఆయన తేజస్సు సూర్యుని వంటిది.
ప్రసాదనార్థం లోకస్య రక్షసాం నిగ్రహాయ చ ధర్మస్య చ వివృద్ధ్యర్థం జజ్ఞే తత్ర మహాయశాః
లోకానికి సంతోషాన్ని కలిగించేందుకు, రాక్షసులను సంహరించేందుకు, ధర్మాన్ని పెంచేందుకు, ఆ మహాకీర్తి కలవాడు అక్కడ జన్మించాడు.
తమ్ అప్య్ ఆహుర్ మనుష్యేన్ద్రం సర్వభూతహితే రతమ్ యః సమాః సర్వధర్మజ్ఞశ్ చతుర్దశ వనే ఽవసత్
అతడిని కూడా మానవులలో రాజుగా, సమస్త జీవుల హితానికి నిత్యం తపనపడేవాడిగా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడిగా, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసించినవాడిగా పిలుస్తారు.
లక్ష్మణానుచరో రామః సర్వభూతహితే రతః చతుర్దశ వనే తప్త్వా తపో వర్షాణి రాఘవః
లక్ష్మణుడు తోడుగా ఉండగా, రాముడు సమస్త జీవుల హితానికి తపనతో, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో తపస్సు చేశాడు.