యోద్ధుకామౌ దురాధర్షౌ తావ్ ఉభౌ మధుకైటభౌ హతౌ భగవతా తేన తయోర్ దత్త్వామితం వరమ్
యుద్ధానికి తహతహలాడిన, దుర్జయులైన మధు, కైటభులు, భగవంతుని చేత అమితమైన వరం పొంది, ఆయన చేతిలో సంహరింపబడ్డారు.
పురా కమలనాభస్య స్వపతః సాగరామ్భసి పుష్కరే తత్ర సంభూతా దేవాః సర్షిగణాస్ తథా
పూర్వం కమలనాభుడు సముద్ర జలాలపై నిద్రిస్తున్నప్పుడు, ఆ కమలంలో నుండి దేవతలు, ఋషుల గణాలు జన్మించాయి.
ఏష పౌష్కరకో నామ ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః పురాణం కథ్యతే యత్ర దేవశ్రుతిసమాహితమ్
ఈ మహాత్ముని పౌష్కరక అవతారం పురాణంగా చెప్పబడుతుంది, ఇందులో దైవ జ్ఞానం సమాహితమై ఉంది.
వారాహస్ తు శ్రుతిముఖః ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః యత్ర విష్ణుః సురశ్రేష్ఠో వారాహం రూపమ్ ఆస్థితః
శాస్త్రాలలో చెప్పినట్టు, మహాత్ముడు వరాహ రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అందులో విష్ణువు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, వరాహ రూపాన్ని ధరించాడు.
వేదపాదో యూపదంష్ట్రః క్రతుదన్తశ్ చితీముఖః అగ్నిజిహ్వో దర్భరోమా బ్రహ్మశీర్షో మహాతపాః
వేదాలు ఆయనకు పాదాలు, యూపం దంతాలు, క్రతువులు పళ్ళు, హోమవేదిక నోరు, అగ్ని నాలుక, దర్భ గడ్డి రోమాలు, బ్రహ్మ శిరస్సు, మహాతపస్సు ఆయన స్వరూపం.
అహోరాత్రేక్షణో దివ్యో వేదాఙ్గః శ్రుతిభూషణః ఆజ్యనాసః స్రువతుణ్డః సామఘోషస్వరో మహాన్
పగలు, రాత్రి ఆయన కన్నులు, వేదాంగాలు అలంకారం, ఆజ్యం ముక్కు, స్రువం తుండు, సామవేద గానం గొంతుస్వరంగా ఉన్నాడు.
సత్యధర్మమయః శ్రీమాన్ క్రమవిక్రమసత్కృతః ప్రాయశ్చిత్తనఖో ఘోరః పశుజానుర్ ముఖాకృతిః
సత్యధర్మమయుడు, శ్రీమంతుడు, నడకలో ప్రతిష్ఠితుడు, ప్రాయశ్చిత్తం ఆయన నఖాలు, ఘోర స్వరూపుడు, పశువుల దవడల ఆకారంలో ఉన్నాడు.
ఉద్గతాన్త్రో హోమలిఙ్గో బీజౌషధిమహాఫలః వాద్యన్తరాత్మా మన్త్రస్ఫిగ్ వికృతః సోమశోణితః
ఎగసే అంత్రములు, హోమచిహ్నం, విత్తనాలు, ఔషధాల మహాఫలం, వాద్యాల అంతరాత్మ, మంత్రాలు నితంబాలు, విచిత్ర స్వరూపుడు, సోమరసం, రక్తంతో కూడినవాడు.
వేదిస్కన్ధో హవిర్గన్ధో హవ్యకవ్యాతివేగవాన్ ప్రాగ్వంశకాయో ద్యుతిమాన్ నానాదీక్షాభిర్ అన్వితః
వేదిక భుజాలు, హవిస్సు పరిమళం, హవ్యకవ్యాల వేగాన్ని మించిపోయే వాడు, ప్రాగ్వంశం శరీరం, తేజోమయుడు, నానా దీక్షలతో అలంకృతుడు.
దక్షిణాహృదయో యోగీ మహాసత్త్రమయో మహాన్ ఉపాకర్మాష్టరుచకః ప్రవర్గావర్తభూషణః
కుడి వైపు హృదయం, యోగి, మహాసత్ర రూపుడు, ఉపాకర్మలో నిపుణుడు, అష్టరుచకాలు, ప్రవర్గ పాత్రతో అలంకృతుడు.
నానాచ్ఛన్దోగతిపథో గుహ్యోపనిషదాసనః ఛాయాపత్నీసహాయో ఽసౌ మణిశృఙ్గ ఇవోత్థితః
వివిధ ఛందస్సులు ఆయన మార్గాలు, గుప్త ఉపనిషత్తుల ఆసనం, తన నీడతో కూడిన భార్యతో, మణిశృంగంలా ప్రబలంగా లేచాడు.
మహీం సాగరపర్యన్తాం సశైలవనకాననామ్ ఏకార్ణవజలభ్రష్టామ్ ఏకార్ణవగతః ప్రభుః
సముద్రంతో చుట్టుముట్టిన, పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన భూమి, ఒకే సముద్ర జలంలో మునిగిపోయినప్పుడు, ప్రభువు ఆ సముద్రంలో ప్రవేశించాడు.
దంష్ట్రయా యః సముద్ధృత్య లోకానాం హితకామ్యయా సహస్రశీర్షో లోకాదిశ్ చకార జగతీం పునః
లోకాల మేలుకోసం, సహస్రశిరస్సు తన దంతంతో భూమిని పైకి తీసి, మళ్ళీ జగత్తును స్థాపించాడు.
ఏవం యజ్ఞవరాహేణ భూత్వా భూతహితార్థినా ఉద్ధృతా పృథివీ దేవీ సాగరామ్బుధరా పురా
ఇలా, యజ్ఞవరాహ రూపంలో భూతహితాన్ని కోరుతూ, సముద్రాలు, పర్వతాలు మోసే భూమిదేవిని పూర్వకాలంలో పైకి ఎత్తెను.
వారాహ ఏష కథితో నారసింహస్ తతో ద్విజాః యత్ర భూత్వా మృగేన్ద్రేణ హిరణ్యకశిపుర్ హతః
ఇది వరాహావతారం. తరువాత నరసింహ రూపంలో, ఓ ద్విజులారా, సింహరూపం ధరించి, మృగేంద్రుడై, హిరణ్యకశిపుని సంహరించాడు.
పురా కృతయుగే నామ సురారిర్ బలదర్పితః దైత్యానామ్ ఆదిపురుషశ్ చకార సుమహత్ తపః
పూర్వం కృతయుగంలో, దేవతలకు శత్రువైన, బలంతో గర్వించిన దైత్యులలో ఆదిపురుషుడు, గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
దశ వర్షసహస్రాణి శతాని దశ పఞ్చ చ జపోపవాసనిరతస్ తస్థౌ మౌనవ్రతస్థితః
పది వేలు పదిసార్లు, ఇంకా ఐదు వందల సంవత్సరాలు, జపం చేస్తూ, ఉపవాసం పాటిస్తూ, మౌనవ్రతంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
తతః శమదమాభ్యాం చ బ్రహ్మచర్యేణ చైవ హి ప్రీతో ఽభవత్ తతస్ తస్య తపసా నియమేన చ
తర్వాత, శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, బ్రహ్మచర్యం వల్ల, అతని తపస్సు, నియమం చూసి, ప్రభువు సంతోషించాడు.
తం వై స్వయంభూర్ భగవాన్ స్వయమ్ ఆగమ్య భో ద్విజాః విమానేనార్కవర్ణేన హంసయుక్తేన భాస్వతా
అప్పుడు స్వయంభువుడు అయిన భగవంతుడు, ఓ ద్విజులారా, సూర్యుని వర్ణంతో, హంసలు కలిసిన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో వచ్చాడు.
ఆదిత్యైర్ వసుభిః సార్ధం మరుద్భిర్ దైవతైస్ తథా రుద్రైర్ విశ్వసహాయైశ్ చ యక్షరాక్షసకింనరైః
ఆదిత్యులు, వసువులు, మరుత్గణాలు, ఇతర దేవతలు, రుద్రులు, విశ్వసహాయులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులతో కూడి వచ్చాడు.
దిశాభిః ప్రదిశాభిశ్ చ నదీభిః సాగరైస్ తథా నక్షత్రైశ్ చ ముహూర్తైశ్ చ ఖేచరైశ్ చ మహాగ్రహైః
దిశలు, ఉపదిశలు, నదులు, సముద్రాలు, నక్షత్రాలు, ముహూర్తాలు, ఆకాశంలో సంచరించే దేవతలు, మహాగ్రహాలతో కూడి ఉన్నాడు.
దేవర్షిభిస్ తపోవృద్ధైః సిద్ధైర్ విద్వద్భిర్ ఏవ చ రాజర్షిభిః పుణ్యతమైర్ గన్ధర్వైర్ అప్సరోగణైః
తపస్సులో ప్రావీణ్యం ఉన్న దేవర్షులు, సిద్ధులు, పండితులు, అత్యంత పుణ్యశీల రాజర్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల సమూహంతో కూడి ఉన్నాడు.
చరాచరగురుః శ్రీమాన్ వృతః సర్వైః సురైస్ తథా బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో దైత్యం వచనమ్ అబ్రవీత్
చరాచరాలకు గురువైన, మహిమగల బ్రహ్మ, అన్ని దేవతలతో కూడి, బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడై, ఆ దైత్యునితో మాటలాడాడు.
ప్రీతో ఽస్మి తవ భక్తస్య తపసానేన సువ్రత వరం వరయ భద్రం తే యథేష్టం కామమ్ ఆప్నుహి
"నీ భక్తి, ఈ తపస్సు చూసి నేను సంతోషించాను, ఓ సద్బుద్ధిగలవాడా. కావలసిన వరం కోరుకో. నీకు మంగళం కలగాలి. నీవు కోరిన కోరిక నెరవేరుతుంది."
న దేవాసురగన్ధర్వా న యక్షోరగరాక్షసాః ఋషయో వాథ మాం శాపైః క్రుద్ధా లోకపితామహ
"దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు, ఋషులు కూడా, ఓ లోకపితామహా, కోపంతో నన్ను శపించకూడదు."
శపేయుస్ తపసా యుక్తా వర ఏష వృతో మయా న శస్త్రేణ న వాస్త్రేణ గిరిణా పాదపేన వా
"తపస్సుతో కూడినవారు అయినా నన్ను శపించరాదు. ఇదే నేను కోరిన వరం. ఆయుధంతో, అస్త్రంతో, పర్వతంతో, చెట్టుతో నాకు మృతి రాకూడదు."
న శుష్కేణ న చార్ద్రేణ న చైవోర్ధ్వం న చాప్య్ అధః పాణిప్రహారేణైకేన సభృత్యబలవాహనమ్
"ఎండినదానితో కాదు, తడిసినదానితో కాదు, పై నుంచి కాదు, కింద నుంచి కాదు, చేతితో కొట్టినా, ఒంటరిగా అయినా, సేవకులు, సైన్యం, వాహనాలతో అయినా నాకు మృతి రాకూడదు."
యో మాం నాశయితుం శక్తః స మే మృత్యుర్ భవిష్యతి భవేయమ్ అహమ్ ఏవార్కః సోమో వాయుర్ హుతాశనః
"ఎవడు నన్ను నాశనం చేయగలడో, వాడు నాకు మరణంగా మారాలి. నేను సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు, అగ్నిహోత్రం అవ్వాలి."
సలిలం చాన్తరిక్షం చ ఆకాశం చైవ సర్వశః అహం క్రోధశ్ చ కామశ్ చ వరుణో వాసవో యమః ధనదశ్ చ ధనాధ్యక్షో యక్షః కింపురుషాధిపః
"నీరు, ఆకాశం, అంతరిక్షం, అన్ని దిక్కులు, నేను కోపంగా, కామంగా, వరుణుడిగా, ఇంద్రుడిగా, యముడిగా, ధనాధికారి, యక్షుడు, కింపురుషాధిపతిగా మారాలి."
ఏతే దివ్యా వరాస్ తాత మయా దత్తాస్ తవాద్భుతాః సర్వాన్ కామాన్ ఇమాంస్ తాత ప్రాప్స్యసి త్వం న సంశయః
"ఈ దివ్యమైన, అద్భుతమైన వరాలు నీకిచ్చాను, ప్రియమైనవాడా. నీ కోరికలన్నీ నెరవేరతాయి, ఇందులో సందేహం లేదు."