వ్యాసవాక్యం చ తే సర్వే శ్రుత్వార్జునసమీరితమ్ రాజ్యే పరీక్షితం కృత్వా యయుః పాణ్డుసుతా వనమ్
అర్జునుడు చెప్పిన వ్యాసుని మాటలు అందరూ విని, రాజ్యాన్ని పరీక్షితునికి అప్పగించి, పాండవులు అడవికి వెళ్లారు.
ఇత్య్ ఏవం వో మునిశ్రేష్ఠా విస్తరేణ మయోదితమ్ జాతస్య చ యదోర్ వంశే వాసుదేవస్య చేష్టితమ్
ఇలా, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, యదువంశంలో జన్మించిన వాసుదేవుని కార్యాలను నేను మీకు విస్తారంగా వివరించాను.
అహో కృష్ణస్య మాహాత్మ్యమ్ అద్భుతం చాతిమానుషమ్ రామస్య చ మునిశ్రేష్ఠ త్వయోక్తం భువి దుర్లభమ్
అయ్యో! కృష్ణుని మహిమ ఎంత అద్భుతంగా, మానవులకు అందని విధంగా ఉంది! అలాగే, రాముని గొప్పతనమూ, భూమిపై అరుదైనదిగా నీవు చెప్పినట్టు ఉంది, ఓ మునిశ్రేష్ఠుడా.
న తృప్తిమ్ అధిగచ్ఛామః శృణ్వన్తో భగవత్కథామ్ తస్మాద్ బ్రూహి మహాభాగ భూయో దేవస్య చేష్టితమ్
భగవంతుని కథలు వింటూ మాకు ఎప్పటికీ తృప్తి రావడం లేదు. అందువల్ల, ఓ మహాభాగుడా, మళ్లీ ఆ దేవుని కార్యాలను చెప్పు.
ప్రాదుర్భావః పురాణేషు విష్ణోర్ అమితతేజసః సతాం కథయతామ్ ఏవ వరాహ ఇతి నః శ్రుతమ్
పురాణాలలో సత్సంగతులు చెప్పినట్టు, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన విష్ణువు వరాహరూపంలో అవతరించినట్టు మేము విన్నాము.
న జానీమో ఽస్య చరితం న విధిం న చ విస్తరమ్ న కర్మగుణసద్భావం న హేతుత్వమనీషితమ్
ఆయన చరిత్ర ఏమిటో, స్వభావం ఏమిటో, వివరమేమిటో, ఆయన కార్యాలు, లక్షణాలు, నిజమైన స్వరూపం, తాను ఉద్దేశించిన కారణం — ఇవేమీ మాకు తెలియవు.
కిమాత్మకో వరాహో ఽసౌ కా మూర్తిః కా చ దేవతా కిమాచారప్రభావో వా కిం వా తేన తదా కృతమ్
ఆ వరాహుని స్వరూపం ఏమిటి? ఆయన రూపం ఎలా ఉంది? ఏ దేవత ఆయన? ఆయన ప్రవర్తన, ప్రభావం ఏమిటి? అప్పట్లో ఆయన ఏం చేశాడు?
యజ్ఞార్థే సమవేతానాం మిషతాం చ ద్విజన్మనామ్ మహావరాహచరితం సర్వలోకసుఖావహమ్
యజ్ఞార్ధంగా ద్విజాతులు కూడి చూస్తుండగా, అన్ని లోకాలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ మహావరాహుని చరిత్రను చెప్పు.
యథా నారాయణో బ్రహ్మన్ వారాహం రూపమ్ ఆస్థితః దంష్ట్రయా గాం సముద్రస్థామ్ ఉజ్జహారారిమర్దనః
బ్రహ్మన్, నారాయణుడు ఎలాగైతే వరాహరూపంలో సముద్రంలో ఉన్న భూమిని తన దంతంతో పైకి ఎత్తి, శత్రువులను సంహరించాడో అలాగే.
విస్తరేణైవ కర్మాణి సర్వాణి రిపుఘాతినః శ్రోతుం నో వర్తతే బుద్ధిర్ హరేః కృష్ణస్య ధీమతః
హరి అయిన కృష్ణుడి శత్రువులను సంహరించిన అన్ని కార్యాలను పూర్తిగా వినేందుకు మనస్సు సరిపోదు.
కర్మణామ్ ఆనుపూర్వ్యా చ ప్రాదుర్భావాశ్ చ యే విభో యా వాస్య ప్రకృతిర్ బ్రహ్మంస్ తాశ్ చాఖ్యాతుం త్వమ్ అర్హసి
బ్రహ్మన్, ప్రభువు చేసిన కార్యాలను, ఆయన అవతారాలను, ఆయన స్వభావాన్ని వరుసగా నువ్వు వివరంగా చెప్పాలి.
ప్రశ్నభారో మహాన్ ఏష భవద్భిః సముదాహృతః యథాశక్త్యా తు వక్ష్యామి శ్రూయతాం వైష్ణవం యశః
మీరు అడిగిన ఈ ప్రశ్న చాలా గొప్పది. నా శక్తికి తగినంతగా చెప్పుతాను. విష్ణువు మహిమను వినండి.
విష్ణోః ప్రభావశ్రవణే దిష్ట్యా వో మతిర్ ఉత్థితా తస్మాద్ విష్ణోః సమస్తా వై శృణుధ్వం యాః ప్రవృత్తయః
విష్ణువు వైభవాన్ని వినాలన్న ఆలోచన మీలో కలిగినది అదృష్టమే. అందుకే విష్ణువు చేసిన కార్యాలన్నింటినీ వినండి.
సహస్రాస్యం సహస్రాక్షం సహస్రచరణం చ యమ్ సహస్రశిరసం దేవం సహస్రకరమ్ అవ్యయమ్
అవినాశి దేవుడు, వందల ముఖాలు, వందల కళ్ళు, వందల కాళ్లు, వందల తలలు, వందల చేతులు కలవాడు అని వారు స్తుతిస్తారు.
సహస్రజిహ్వం భాస్వన్తం సహస్రముకుటం ప్రభుమ్ సహస్రదం సహస్రాదిం సహస్రభుజమ్ అవ్యయమ్
అతడు సహస్రజిహ్వ, ప్రకాశవంతుడు, వందల కిరీటాలు ధరించిన ప్రభువు, వందల దానాలు, వందల ఆరంభాలు, వందల భుజాలు కలిగి, అవినాశిగా ఉన్నాడు.
హవనం సవనం చైవ హోతారం హవ్యమ్ ఏవ చ పాత్రాణి చ పవిత్రాణి వేదిం దీక్షాం సమిత్ స్రువమ్
అతడే హవనం, సవనం, హోత, హవ్యం, పాత్రాలు, పవిత్రాలు, వేదిక, దీక్ష, సమిత్, స్రువు అన్నీ.
స్రుక్సోమసూర్యముశలం ప్రోక్షణీం దక్షిణాయనమ్ అధ్వర్యుం సామగం విప్రం సదస్యం సదనం సదః
అతడే స్రుక్కు, సోమ, సూర్యుడు, ముషలం, ప్రోక్షణ పాత్ర, దక్షిణాయనం, అధ్వర్యువు, సామగుడు, బ్రాహ్మణుడు, సభ్యుడు, ఆసనం, సభ కూడా.
యూపం చక్రం ధ్రువాం దర్వీం చరూంశ్ చోలూఖలాని చ ప్రాగ్వంశం యజ్ఞభూమిం చ హోతారం చ పరం చ యత్
అతడే యూపం, చక్రం, స్థిరమైన స్థలం, దర్వీ, చరువు, ఉలూఖలం, ప్రాగ్వంశం, యజ్ఞభూమి, ప్రధాన హోత, ఇంకా ఉన్నవన్నీ.
హ్రస్వాణ్య్ అతిప్రమాణాని స్థావరాణి చరాణి చ ప్రాయశ్చిత్తాని వార్ఘ్యం చ స్థణ్డిలాని కుశాస్ తథా
అతడే చిన్నవి, చాలా పెద్దవి, అచేతనమైనవి, చలించేవి, ప్రాయశ్చిత్తాలు, ఆర్గ్యం, స్థండిలాలు, కుశలు అన్నీ కూడా.
మన్త్రయజ్ఞవహం వహ్నిం భాగం భాగవహం చ యత్ అగ్రాసినం సోమభుజం హుతార్చిషమ్ ఉదాయుధమ్
అతడే మంత్రయజ్ఞాన్ని మోసుకెళ్లే అగ్ని, భాగం, భాగాన్ని మోసేవాడు, ముందుగా భుజించేవాడు, సోమపానం చేసేవాడు, హవనం అగ్ని జ్వాల, ఆయుధాన్ని ఎత్తినవాడు.
ఆహుర్ వేదవిదో విప్రా యం యజ్ఞే శాశ్వతం ప్రభుమ్ తస్య విష్ణోః సురేశస్య శ్రీవత్సాఙ్కస్య ధీమతః
వేదాలను తెలిసిన బ్రాహ్మణులు, యజ్ఞంలో శాశ్వతుడైన ప్రభువు శ్రీవత్సం ఉన్న, దేవతాధిపతి అయిన విష్ణువే అని ప్రకటిస్తారు.
ప్రాదుర్భావసహస్రాణి సమతీతాన్య్ అనేకశః భూయశ్ చైవ భవిష్యన్తి హ్య్ ఏవమ్ ఆహ పితామహః
అనేక విధాలుగా వేలాది అవతారాలు గతంలో జరిగాయి, ఇంకా అనేక అవతారాలు భవిష్యత్తులో జరుగుతాయి అని పితామహుడు చెప్పారు.
యత్ పృచ్ఛధ్వం మహాభాగా దివ్యాం పుణ్యామ్ ఇమాం కథామ్ ప్రాదుర్భావాశ్రితాం విష్ణోః సర్వపాపహరాం శివామ్
మహాభాగులారా, మీరు అడిగిన ఈ దివ్యమైన, పుణ్యమైన, విష్ణువు అవతారాలకు సంబంధించిన, పాపాలను తొలగించే, శుభాన్ని కలిగించే కథ గురించి.
శృణుధ్వం తాం మహాభాగాస్ తద్గతేనాన్తరాత్మనా ప్రవక్ష్యామ్య్ ఆనుపూర్వ్యేణ యత్ పృచ్ఛధ్వం మమానఘాః
మహాభాగులారా, మీ అంతరాత్మను ఆయనలో లీనమయ్యేలా చేసి ఈ కథను వినండి. మీరు అడిగినదాన్ని క్రమంగా చెప్పుతాను, పాపరహితులారా.
వాసుదేవస్య మాహాత్మ్యం చరితం చ మహామతేః హితార్థం సురమర్త్యానాం లోకానాం ప్రభవాయ చ
వాసుదేవుని మహిమ, ఆయన చేసిన కార్యాలు దేవతలకు, మానవులకు మేలు కోసం, లోకాల అభివృద్ధికి జరుగుతాయి.
బహుశః సర్వభూతాత్మా ప్రాదుర్భవతి వీర్యవాన్ ప్రాదుర్భావాంశ్ చ వక్ష్యామి పుణ్యాన్ దివ్యాన్ గుణాన్వితాన్
అన్ని జీవుల ఆత్మ అయిన వాడు, శక్తిశాలి, పదే పదే అవతరించేవాడు. ఆయన పవిత్రమైన, దివ్యమైన, గుణాలతో నిండిన అవతారాలను నేను వివరంగా చెబుతాను.
సుప్తో యుగసహస్రం యః ప్రాదుర్భవతి కార్యతః పూర్ణే యుగసహస్రే ఽథ దేవదేవో జగత్పతిః
వెయ్యి యుగాలు నిద్రించిన అనంతరం, కార్యసిద్ధి కోసం దేవదేవుడు, జగత్పతి, యుగసహస్రం పూర్తయినప్పుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు.
బ్రహ్మా చ కపిలశ్ చైవ త్ర్యమ్బకస్ త్రిదశాస్ తథా దేవాః సప్తర్షయశ్ చైవ నాగాశ్ చాప్సరసస్ తథా
బ్రహ్మ, కపిలుడు, త్ర్యంబకుడు, ముప్పది దేవతలు, ఏడుగురు మహర్షులు, నాగులు, అప్సరసలు — వీరందరూ కూడా అప్పుడే ప్రాప్తించెదరు.
సనత్కుమారశ్ చ మహానుభావో మనుర్ మహాత్మా భగవాన్ ప్రజాకరః పురాణదేవో ఽథ పురాణి చక్రే ప్రదీప్తవైశ్వానరతుల్యతేజాః
మహాత్ముడైన సనత్కుమారుడు, మహానుభావుడైన మనువు, ప్రజలకు జనకుడైన పురాతన దేవుడు — అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, పురాతన వస్తువులను సృష్టించెను.
యో ఽసౌ చార్ణవమధ్యస్థో నష్టే స్థావరజఙ్గమే నష్టే దేవాసురనరే ప్రనష్టోరగరాక్షసే
అన్ని చలించేవి, నిలిచేవి, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, నాగులు, రాక్షసులు అంతా నశించినప్పుడు, ఆ క్షీరసాగర మధ్యలో ఉన్నవాడు.