శ్రుత్వాహం తస్య తద్ వాక్యమ్ అబ్రవం ద్విజసత్తమాః దుఃఖితస్య చ దీనస్య పాణ్డవస్య మహాత్మనః
ఆయన మాటలు విని, ద్విజశ్రేష్ఠులారా, బాధతో ఉన్న మహాత్ముడు పాండవునికి నేను ఇలా చెప్పాను.
అలం తే వ్రీడయా పార్థ న త్వం శోచితుమ్ అర్హసి అవేహి సర్వభూతేషు కాలస్య గతిర్ ఈదృశీ
పార్థా, నీకు సిగ్గు చాలించు. నువ్వు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ లోకంలో అందరికీ కాలచక్రం ఇలానే నడుస్తుందని తెలుసుకో.
కాలో భవాయ భూతానామ్ అభవాయ చ పాణ్డవ కాలమూలమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా కురు స్థైర్యమ్ అతో ఽర్జున
పాండవా, కాలమే జీవుల పుట్టుకకు, మరణానికి కారణం. ఇది అంతా కాలానికి ఆధారమని తెలుసుకుని, అర్జునా, మనసు ధైర్యంగా ఉంచు.
నద్యః సముద్రా గిరయః సకలా చ వసుంధరా దేవా మనుష్యాః పశవస్ తరవశ్ చ సరీసృపాః
నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, మొత్తం భూమి, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, చెట్లు, పాము మొదలైనవి—
సృష్టాః కాలేన కాలేన పునర్ యాస్యన్తి సంక్షయమ్ కాలాత్మకమ్ ఇదం సర్వం జ్ఞాత్వా శమమ్ అవాప్నుహి
ఇవి అన్నీ కాలంతోనే పుట్టాయి, కాలంతోనే మళ్లీ నశిస్తాయి. ఇది అంతా కాల స్వభావమని తెలుసుకుని, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచు.
యథాత్థ కృష్ణమాహాత్మ్యం తత్ తథైవ ధనంజయ భారావతారకార్యార్థమ్ అవతీర్ణః స మేదినీమ్
నువ్వు చెప్పినట్లే కృష్ణుని మహిమ నిజమే, ధనంజయా. భూమి భారాన్ని తీయడానికి ఆయన ఈ లోకానికి అవతరించారు.
భారాక్రాన్తా ధరా యాతా దేవానాం సంనిధౌ పురా తదర్థమ్ అవతీర్ణో ఽసౌ కామరూపీ జనార్దనః
పూర్వం భూమి భారంతో బాధపడి దేవతల వద్దకు వెళ్లింది. ఆ పని కోసం కామరూపి జనార్దనుడు అవతరించాడు.
తచ్ చ నిష్పాదితం కార్యమ్ అశేషా భూభృతో హతాః వృష్ణ్యన్ధకకులం సర్వం తథా పార్థోపసంహృతమ్
ఆ పని పూర్తయింది. భూమి పాలకులందరూ నశించారు. వృష్ణి, అంధక వంశమంతా, అలాగే పార్థులు కూడా ముగిసిపోయారు.
న కించిద్ అన్యత్ కర్తవ్యమ్ అస్య భూమితలే ఽర్జున తతో గతః స భగవాన్ కృతకృత్యో యథేచ్ఛయా
ఈ భూమిపై ఆయన చేయాల్సిన పని ఇంకేమీ లేదు, అర్జునా. అందుకే, భగవంతుడు తన పని పూర్తిచేసుకుని, తన ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోయాడు.
సృష్టిం సర్గే కరోత్య్ ఏష దేవదేవః స్థితిం స్థితౌ అన్తే తాపసమర్థో ఽయం సాంప్రతం వై యథా కృతమ్
ఈ దేవదేవుడు సృష్టి ప్రారంభంలో సృష్టిస్తాడు, స్థితిలో కాపాడతాడు, అంతలో లయ చేయగలడు. ఇప్పుడు కూడా ఆయన అదే చేశాడు.
తస్మాత్ పార్థ న సంతాపస్ త్వయా కార్యః పరాభవాత్ భవన్తి భవకాలేషు పురుషాణాం పరాక్రమాః
కాబట్టి, పార్థా, ఓటమి వల్ల నువ్వు బాధపడవద్దు. జీవన ప్రయాణంలో మనుషుల పరాక్రమాలు ఎప్పుడూ పెరుగుతాయ్, తగ్గుతాయ్.
యతస్ త్వయైకేన హతా భీష్మద్రోణాదయో నృపాః తేషామ్ అర్జున కాలోత్థః కిం న్యూనాభిభవో న సః
నువ్వొక్కడే భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన రాజులను సంహరించావు. అర్జునా, వారి ఓటమి కాల ప్రభావంతోనే జరిగింది. నీ ఓటమి కూడా అంతే.
విష్ణోస్ తస్యానుభావేన యథా తేషాం పరాభవః త్వత్తస్ తథైవ భవతో దస్యుభ్యో ఽన్తే తదుద్భవః
విష్ణువు యొక్క శక్తితో వారు ఓడిపోయినట్లు, నీ స్వంత శక్తితో కూడా చివరికి దస్యుల చేతిలో నీకు ఓటమి కలుగుతుంది.
స దేవో ఽన్యశరీరాణి సమావిశ్య జగత్స్థితిమ్ కరోతి సర్వభూతానాం నాశం చాన్తే జగత్పతిః
ఆ పరమేశ్వరుడు ఇతర దేహాలలో ప్రవేశించి జగత్తును నిలిపి, చివరికి అన్ని ప్రాణులతో కూడిన జగత్తును నాశనం చేస్తాడు, ఓ జగత్పతీ!
భవోద్భవే చ కౌన్తేయ సహాయస్ తే జనార్దనః భవాన్తే త్వద్విపక్షాస్ తే కేశవేనావలోకితాః
సృష్టి, లయ సమయంలో, ఓ కుంతీ కుమారా, జనార్దనుడు నీకు సహాయంగా ఉంటాడు. నీ జీవితాంతంలో నీ శత్రువులను కేశవుడు చూసుకుంటాడు.
కః శ్రద్దధ్యాత్ సగాఙ్గేయాన్ హన్యాస్ త్వం సర్వకౌరవాన్ ఆభీరేభ్యశ్ చ భవతః కః శ్రద్దధ్యాత్ పరాభవమ్
గాంగేయుడిని సంహరించి, సమస్త కౌరవులను నీవు నశింపజేశావని ఎవరు నమ్మగలరు? అలాగే, ఆభీరుల చేతిలో నీవు ఓడిపోయావని ఎవరు నమ్మగలరు?
పార్థైతత్ సర్వభూతేషు హరేర్ లీలావిచేష్టితమ్ త్వయా యత్ కౌరవా ధ్వస్తా యద్ ఆభీరైర్ భవాఞ్ జితః
పార్థా! ఇది అంతా హరిచేత అన్ని ప్రాణుల్లో జరిగే లీల మాత్రమే. నీవు కౌరవులను సంహరించడమూ, ఆభీరుల చేతిలో ఓడిపోవడమూ ఆయన క్రీడలో భాగమే.
గృహీతా దస్యుభిర్ యచ్ చ రక్షితా భవతా స్త్రియః తద్ అప్య్ అహం యథావృత్తం కథయామి తవార్జున
దస్యులు నిన్ను పట్టుకున్నప్పుడు, నీవు నీ భార్యలను రక్షించినదాన్ని కూడా, అర్జునా, నిజంగా జరిగినట్టు నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
అష్టావక్రః పురా విప్ర ఉదవాసరతో ఽభవత్ బహూన్ వర్షగణాన్ పార్థ గృణన్ బ్రహ్మ సనాతనమ్
పూర్వంలో, అష్టావక్రుడు అనే ముని, కట్టుబాట్లకు లోబడి, ఎన్నో సంవత్సరాలు సనాతన బ్రహ్మను జపిస్తూ గడిపాడు, ఓ పార్థా!
జితేష్వ్ అసురసంఘేషు మేరుపృష్ఠే మహోత్సవః బభూవ తత్ర గచ్ఛన్త్యో దదృశుస్ తం సురస్త్రియః
అసురసేనలను జయించినప్పుడు, మేరు పర్వతంపై గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది. ఆ సమయంలో దేవకన్యలు అక్కడికి వెళ్తూ ఆ మునిని చూశారు.
రమ్భాతిలోత్తమాద్యాశ్ చ శతశో ఽథ సహస్రశః తుష్టువుస్ తం మహాత్మానం ప్రశశంసుశ్ చ పాణ్డవ
రంభా, తిలోత్తమా తదితరులు వందలాది, వేలాది అప్సరసలు ఆ మహాత్ముడిని స్తుతిస్తూ, ప్రశంసిస్తూ నిలబడ్డారు, ఓ పాండవా!
ఆకణ్ఠమగ్నం సలిలే జటాభారధరం మునిమ్ వినయావనతాశ్ చైవ ప్రణేముః స్తోత్రతత్పరాః
కంఠం వరకు నీటిలో మునిగిన, జటలు ధరించిన ఆ మునిని, వినయంతో నమస్కరిస్తూ, స్తోత్రపారాయణలో నిమగ్నమైన వారు వందనం చేశారు.
యథా యథా ప్రసన్నో ఽభూత్ తుష్టువుస్ తం తథా తథా సర్వాస్ తాః కౌరవశ్రేష్ఠ వరిష్ఠం తం ద్విజన్మనామ్
ఆ ముని ఎంత సంతోషపడ్డాడో, అంతగా ఆ అప్సరసలు కూడా, ఓ కౌరవశ్రేష్ఠా, ఆ ద్విజోత్తముడిని స్తుతిస్తూ కొనియాడారు.
ప్రసన్నో ఽహం మహాభాగా భవతీనాం యద్ ఇష్యతే మత్తస్ తద్ వ్రియతాం సర్వం ప్రదాస్యామ్య్ అపి దుర్లభమ్
"మీరు మహాభాగ్యవంతులు, నేను సంతోషించాను. మీకు కావలసినది ఏదైనా అడగండి. దొరకని దానినికూడా నేను ఇస్తాను." అని ముని అన్నాడు.
రమ్భాతిలోత్తమాద్యాశ్ చ దివ్యాశ్ చాప్సరసో ఽబ్రువన్
అప్పుడు రంభా, తిలోత్తమా మరియు ఇతర అప్సరసలు మాట్లాడారు.
ప్రసన్నే త్వయ్య్ అసంప్రాప్తం కిమ్ అస్మాకమ్ ఇతి ద్విజాః
"మీరు సంతోషించారంటే, ఓ ద్విజా, మాకు లభించని దేని ఉంది?" అని వారు ప్రశ్నించారు.
ఇతరాస్ త్వ్ అబ్రువన్ విప్ర ప్రసన్నో భగవన్ యది తద్ ఇచ్ఛామః పతిం ప్రాప్తుం విప్రేన్ద్ర పురుషోత్తమమ్
ఇతరులు ఇలా అన్నారు: "ఓ మునీశ్వరా! మీరు సంతోషించారంటే, మేము పరమ పురుషుడిని భర్తగా పొందాలని కోరుకుంటున్నాం, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!"
ఏవం భవిష్యతీత్య్ ఉక్త్వా ఉత్తతార జలాన్ మునిః తమ్ ఉత్తీర్ణం చ దదృశుర్ విరూపం వక్రమ్ అష్టధా
అలా జరుగుతుందని చెప్పి, ఆ ముని నీటిలో నుంచి పైకి వచ్చాడు. బయటకు వచ్చినప్పుడు, వారు అతన్ని ఎనిమిది విధాల వంకరగా, వికలంగా చూశారు.
తం దృష్ట్వా గూహమానానాం యాసాం హాసః స్ఫుటో ఽభవత్ తాః శశాప మునిః కోపమ్ అవాప్య కురునన్దన
అతన్ని చూసి, కొందరు నవ్వును దాచుకుంటూ ఉన్నా, ఒక్కసారిగా గట్టిగా నవ్వేశారు. ఆ ముని కోపంతో, ఓ కురునందనా, వారికి శాపమిచ్చాడు.
యస్మాద్ విరూపరూపం మాం మత్వా హాసావమాననా భవతీభిః కృతా తస్మాద్ ఏష శాపం దదామి వః
"నన్ను వికలరూపంలో చూసి, మీరు నవ్వి, అవమానించారని, అందుకే నేను మీకు ఈ శాపాన్ని ఇస్తున్నాను." అని ముని అన్నాడు.