ఇతరేణేవ మహతా స్మితపూర్వాభిభాషిణా హీనా వయం మునే తేన జాతాస్ తృణమయా ఇవ
ముందుగా చిరునవ్వుతో మాట్లాడిన వాడి వల్ల మేము విడిచిపెట్టబడ్డాం, మహర్షీ! ఇప్పుడు మేము గడ్డి లాంటి బలహీనులమయ్యాం.
అస్త్రాణాం సాయకానాం చ గాణ్డీవస్య తథా మమ సారతా యాభవన్ మూర్తా స గతః పురుషోత్తమః
నా ఆయుధాలు, బాణాలు, గాండీవంలో ఉన్న శక్తి — ఇవన్నీ మూర్తిరూపంగా ఉన్నవే. ఆ పురుషోత్తముడు ఇప్పుడు వెళ్లిపోయాడు.
యస్యావలోకనాద్ అస్మాఞ్ శ్రీర్ జయః సంపద్ ఉన్నతిః న తత్యాజ స గోవిన్దస్ త్యక్త్వాస్మాన్ భగవాన్ గతః
ఆయన కేవలం ఒక చూపుతో మనకు ఐశ్వర్యం, విజయము, సంపద, ఎదుగుదల కలిగించేవాడు. అప్పట్లో గోవిందుడు మమ్మల్ని వదలలేదు, కానీ ఇప్పుడు భగవంతుడు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టాడు.
భీష్మద్రోణాఙ్గరాజాద్యాస్ తథా దుర్యోధనాదయః యత్ప్రభావేన నిర్దగ్ధాః స కృష్ణస్ త్యక్తవాన్ భువమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, అంగరాజు, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు — వీరందరినీ whose power burnt them all, that కృష్ణుడు ఈ భూమిని విడిచిపెట్టాడు.
నిర్యౌవనా హతశ్రీకా భ్రష్టచ్ఛాయేవ మే మహీ విభాతి తాత నైకో ఽహం విరహే తస్య చక్రిణః
యవ్వనం పోయి, మహిమ కూడా లేకుండా, నా భూమి ఇప్పుడు నిండుగా ప్రకాశించకుండా ఉంది, బిడ్డా. ఆమె అందం పోయిన ఒక మహిళలా కనిపిస్తోంది. చక్రధారి వేరు అయిన బాధలో నేను ఒంటరిగా లేను.
యస్యానుభావాద్ భీష్మాద్యైర్ మయ్య్ అగ్నౌ శలభాయితమ్ వినా తేనాద్య కృష్ణేన గోపాలైర్ అస్మి నిర్జితః
ఆయన బలంతోనే భీష్ముడు మొదలైనవారు నా ముందు పురుగుల్లా కాలిపోయారు. ఇప్పుడు ఆ కృష్ణుడు లేనందున, నేను గోపాలుల చేతిలో ఓడిపోయాను.
గాణ్డీవం త్రిషు లోకేషు ఖ్యాతం యద్ అనుభావతః మమ తేన వినాభీరైర్ లగుడైస్ తు తిరస్కృతమ్
మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన గాండీవం కూడా ఆయన బలంతోనే పేరు తెచ్చుకుంది. ఇప్పుడు ఆయన లేకుండా, కేవలం కర్రలు పట్టిన గోపాలులు దాన్ని తక్కువగా చూశారు.
స్త్రీసహస్రాణ్య్ అనేకాని హ్య్ అనాథాని మహామునే యతతో మమ నీతాని దస్యుభిర్ లగుడాయుధైః
బ్రహ్మర్షీ, ఎన్నో వేల మంది మహిళలు ఇప్పుడు అనాధలయ్యారు. నేను ఎంత కాపాడాలని ప్రయత్నించినా, కర్రలు పట్టిన దొంగలు వారిని తీసుకుపోయారు.
ఆనీయమానమ్ ఆభీరైః సర్వం కృష్ణావరోధనమ్ హృతం యష్టిప్రహరణైః పరిభూయ బలం మమ
కృష్ణుని ఇంటి స్త్రీలను ఆ ఆభీరులు, కర్రలతో వచ్చి, నా బలాన్ని అవమానపరిచి, వారిని తీసుకుపోయారు.
నిఃశ్రీకతా న మే చిత్రం యజ్ జీవామి తద్ అద్భుతమ్ నీచావమానపఙ్కాఙ్కీ నిర్లజ్జో ఽస్మి పితామహ
నా మహిమ పోయింది అనేది ఆశ్చర్యం కాదు. ఇంత అవమానాన్ని అనుభవించినా ఇంకా బ్రతికున్నాను అనేది నిజంగా ఆశ్చర్యమే, పితామహా. నీచుల చేత అవమానమై, నాకింకా సిగ్గు లేదు.
శ్రుత్వాహం తస్య తద్ వాక్యమ్ అబ్రవం ద్విజసత్తమాః దుఃఖితస్య చ దీనస్య పాణ్డవస్య మహాత్మనః
ఆయన మాటలు విని, ద్విజశ్రేష్ఠులారా, బాధతో ఉన్న మహాత్ముడు పాండవునికి నేను ఇలా చెప్పాను.
అలం తే వ్రీడయా పార్థ న త్వం శోచితుమ్ అర్హసి అవేహి సర్వభూతేషు కాలస్య గతిర్ ఈదృశీ
పార్థా, నీకు సిగ్గు చాలించు. నువ్వు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ లోకంలో అందరికీ కాలచక్రం ఇలానే నడుస్తుందని తెలుసుకో.
కాలో భవాయ భూతానామ్ అభవాయ చ పాణ్డవ కాలమూలమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా కురు స్థైర్యమ్ అతో ఽర్జున
పాండవా, కాలమే జీవుల పుట్టుకకు, మరణానికి కారణం. ఇది అంతా కాలానికి ఆధారమని తెలుసుకుని, అర్జునా, మనసు ధైర్యంగా ఉంచు.
నద్యః సముద్రా గిరయః సకలా చ వసుంధరా దేవా మనుష్యాః పశవస్ తరవశ్ చ సరీసృపాః
నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, మొత్తం భూమి, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, చెట్లు, పాము మొదలైనవి—
సృష్టాః కాలేన కాలేన పునర్ యాస్యన్తి సంక్షయమ్ కాలాత్మకమ్ ఇదం సర్వం జ్ఞాత్వా శమమ్ అవాప్నుహి
ఇవి అన్నీ కాలంతోనే పుట్టాయి, కాలంతోనే మళ్లీ నశిస్తాయి. ఇది అంతా కాల స్వభావమని తెలుసుకుని, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచు.
యథాత్థ కృష్ణమాహాత్మ్యం తత్ తథైవ ధనంజయ భారావతారకార్యార్థమ్ అవతీర్ణః స మేదినీమ్
నువ్వు చెప్పినట్లే కృష్ణుని మహిమ నిజమే, ధనంజయా. భూమి భారాన్ని తీయడానికి ఆయన ఈ లోకానికి అవతరించారు.
భారాక్రాన్తా ధరా యాతా దేవానాం సంనిధౌ పురా తదర్థమ్ అవతీర్ణో ఽసౌ కామరూపీ జనార్దనః
పూర్వం భూమి భారంతో బాధపడి దేవతల వద్దకు వెళ్లింది. ఆ పని కోసం కామరూపి జనార్దనుడు అవతరించాడు.
తచ్ చ నిష్పాదితం కార్యమ్ అశేషా భూభృతో హతాః వృష్ణ్యన్ధకకులం సర్వం తథా పార్థోపసంహృతమ్
ఆ పని పూర్తయింది. భూమి పాలకులందరూ నశించారు. వృష్ణి, అంధక వంశమంతా, అలాగే పార్థులు కూడా ముగిసిపోయారు.
న కించిద్ అన్యత్ కర్తవ్యమ్ అస్య భూమితలే ఽర్జున తతో గతః స భగవాన్ కృతకృత్యో యథేచ్ఛయా
ఈ భూమిపై ఆయన చేయాల్సిన పని ఇంకేమీ లేదు, అర్జునా. అందుకే, భగవంతుడు తన పని పూర్తిచేసుకుని, తన ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోయాడు.
సృష్టిం సర్గే కరోత్య్ ఏష దేవదేవః స్థితిం స్థితౌ అన్తే తాపసమర్థో ఽయం సాంప్రతం వై యథా కృతమ్
ఈ దేవదేవుడు సృష్టి ప్రారంభంలో సృష్టిస్తాడు, స్థితిలో కాపాడతాడు, అంతలో లయ చేయగలడు. ఇప్పుడు కూడా ఆయన అదే చేశాడు.
తస్మాత్ పార్థ న సంతాపస్ త్వయా కార్యః పరాభవాత్ భవన్తి భవకాలేషు పురుషాణాం పరాక్రమాః
కాబట్టి, పార్థా, ఓటమి వల్ల నువ్వు బాధపడవద్దు. జీవన ప్రయాణంలో మనుషుల పరాక్రమాలు ఎప్పుడూ పెరుగుతాయ్, తగ్గుతాయ్.
యతస్ త్వయైకేన హతా భీష్మద్రోణాదయో నృపాః తేషామ్ అర్జున కాలోత్థః కిం న్యూనాభిభవో న సః
నువ్వొక్కడే భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన రాజులను సంహరించావు. అర్జునా, వారి ఓటమి కాల ప్రభావంతోనే జరిగింది. నీ ఓటమి కూడా అంతే.
విష్ణోస్ తస్యానుభావేన యథా తేషాం పరాభవః త్వత్తస్ తథైవ భవతో దస్యుభ్యో ఽన్తే తదుద్భవః
విష్ణువు యొక్క శక్తితో వారు ఓడిపోయినట్లు, నీ స్వంత శక్తితో కూడా చివరికి దస్యుల చేతిలో నీకు ఓటమి కలుగుతుంది.
స దేవో ఽన్యశరీరాణి సమావిశ్య జగత్స్థితిమ్ కరోతి సర్వభూతానాం నాశం చాన్తే జగత్పతిః
ఆ పరమేశ్వరుడు ఇతర దేహాలలో ప్రవేశించి జగత్తును నిలిపి, చివరికి అన్ని ప్రాణులతో కూడిన జగత్తును నాశనం చేస్తాడు, ఓ జగత్పతీ!
భవోద్భవే చ కౌన్తేయ సహాయస్ తే జనార్దనః భవాన్తే త్వద్విపక్షాస్ తే కేశవేనావలోకితాః
సృష్టి, లయ సమయంలో, ఓ కుంతీ కుమారా, జనార్దనుడు నీకు సహాయంగా ఉంటాడు. నీ జీవితాంతంలో నీ శత్రువులను కేశవుడు చూసుకుంటాడు.
కః శ్రద్దధ్యాత్ సగాఙ్గేయాన్ హన్యాస్ త్వం సర్వకౌరవాన్ ఆభీరేభ్యశ్ చ భవతః కః శ్రద్దధ్యాత్ పరాభవమ్
గాంగేయుడిని సంహరించి, సమస్త కౌరవులను నీవు నశింపజేశావని ఎవరు నమ్మగలరు? అలాగే, ఆభీరుల చేతిలో నీవు ఓడిపోయావని ఎవరు నమ్మగలరు?
పార్థైతత్ సర్వభూతేషు హరేర్ లీలావిచేష్టితమ్ త్వయా యత్ కౌరవా ధ్వస్తా యద్ ఆభీరైర్ భవాఞ్ జితః
పార్థా! ఇది అంతా హరిచేత అన్ని ప్రాణుల్లో జరిగే లీల మాత్రమే. నీవు కౌరవులను సంహరించడమూ, ఆభీరుల చేతిలో ఓడిపోవడమూ ఆయన క్రీడలో భాగమే.
గృహీతా దస్యుభిర్ యచ్ చ రక్షితా భవతా స్త్రియః తద్ అప్య్ అహం యథావృత్తం కథయామి తవార్జున
దస్యులు నిన్ను పట్టుకున్నప్పుడు, నీవు నీ భార్యలను రక్షించినదాన్ని కూడా, అర్జునా, నిజంగా జరిగినట్టు నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
అష్టావక్రః పురా విప్ర ఉదవాసరతో ఽభవత్ బహూన్ వర్షగణాన్ పార్థ గృణన్ బ్రహ్మ సనాతనమ్
పూర్వంలో, అష్టావక్రుడు అనే ముని, కట్టుబాట్లకు లోబడి, ఎన్నో సంవత్సరాలు సనాతన బ్రహ్మను జపిస్తూ గడిపాడు, ఓ పార్థా!
జితేష్వ్ అసురసంఘేషు మేరుపృష్ఠే మహోత్సవః బభూవ తత్ర గచ్ఛన్త్యో దదృశుస్ తం సురస్త్రియః
అసురసేనలను జయించినప్పుడు, మేరు పర్వతంపై గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది. ఆ సమయంలో దేవకన్యలు అక్కడికి వెళ్తూ ఆ మునిని చూశారు.