ఇత్థం వదన్ యయౌ జిష్ణుర్ ఇన్ద్రప్రస్థం పురోత్తమమ్ చకార తత్ర రాజానం వజ్రం యాదవనన్దనమ్
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ జిష్ణువు ఇంద్రప్రస్థానికి వెళ్లాడు. అక్కడ యాదవులకు ఆనందంగా ఉన్న వజ్రుడిని రాజుగా కూర్చోబెట్టాడు.
స దదర్శ తతో వ్యాసం ఫాల్గునః కాననాశ్రయమ్ తమ్ ఉపేత్య మహాభాగం వినయేనాభ్యవాదయత్
అక్కడ ఫాల్గుణుడు అడవిలో నివసిస్తున్న వ్యాసుడిని చూశాడు. అతని దగ్గరకు వెళ్లి, గౌరవంతో నమస్కరించాడు.
తం వన్దమానం చరణావ్ అవలోక్య సునిశ్చితమ్ ఉవాచ పార్థం విచ్ఛాయః కథమ్ అత్యన్తమ్ ఈదృశః
అతను పాదాలకు నమస్కరిస్తున్న అర్జునుని చూసి, వ్యాసుడు నిశ్చయంగా ఇలా అడిగాడు: 'నీ తేజస్సు అంతగా ఎందుకు తగ్గిపోయింది?'
అజారజోనుగమనం బ్రహ్మహత్యాథవా కృతా జయాశాభఙ్గదుఃఖీ వా భ్రష్టచ్ఛాయో ఽసి సాంప్రతమ్
నువ్వు వృద్ధుడిని లేదా తక్కువవారిని అనుసరించావా? బ్రాహ్మణ హత్య చేసినావా? లేక విజయ ఆశ నెరవేరక బాధపడి నీ తేజస్సు పోయిందా?
సాంతానికాదయో వా తే యాచమానా నిరాకృతాః అగమ్యస్త్రీరతిర్ వాపి తేనాసి విగతప్రభః
లేదా సాంతానికులు మొదలైనవారు అడిగిన దానిని తిరస్కరించావా? నిషిద్ధ స్త్రీలతో సంబంధం పెట్టుకున్నావా? అందుకే నీ తేజస్సు తగ్గిపోయిందా?
భుఙ్క్తే ప్రదాయ విప్రేభ్యో మిష్టమ్ ఏకమ్ అథో భవాన్ కిం వా కృపణవిత్తాని హృతాని భవతార్జున
లేక బ్రాహ్మణులకు మంచి భోజనం ఇచ్చి, మళ్లీ నువ్వే తిన్నావా? లేక అర్జునా, నీ దగ్గర ఉన్న కొద్దిపాటి వస్తువులు పోయాయా?
కచ్చిన్ న సూర్యవాతస్య గోచరత్వం గతో ఽర్జున దుష్టచక్షుర్ హతో వాపి నిఃశ్రీకః కథమ్ అన్యథా
అర్జునా, నువ్వు ఎప్పుడైనా సూర్యుడు లేదా గాలి చూపులోకి వచ్చావా? చెడ్డ చూపు పడిందా? లేక దుష్టుడిని హత్య చేశావా? అందుకే నీ కీర్తి పోయిందా?
స్పృష్టో నఖామ్భసా వాపి ఘటామ్భఃప్రోక్షితో ఽపి వా తేనాతీవాసి విచ్ఛాయో న్యూనైర్ వా యుధి నిర్జితః
లేక నఖజలం తాకిందా? గడప నీరు మీద పడిందా? లేక తక్కువవారి చేతిలో యుద్ధంలో ఓడిపోయావా? అందుకే నీ తేజస్సు అంతగా తగ్గిపోయిందా?
తతః పార్థో వినిఃశ్వస్య శ్రూయతాం భగవన్న్ ఇతి ప్రోక్తో యథావద్ ఆచష్ట విప్రా ఆత్మపరాభవమ్
అంతట పార్థుడు లోతుగా ఊపిరి పీల్చి, 'భగవంతుడా, వినండి' అని చెప్పి, తన పరాజయాన్ని యథావిధిగా ఆ మహర్షికి వివరించాడు.
యద్ బలం యచ్ చ నస్ తేజో యద్ వీర్యం యత్ పరాక్రమః యా శ్రీశ్ ఛాయా చ నః సో ఽస్మాన్ పరిత్యజ్య హరిర్ గతః
మన బలం, తేజస్సు, వీర్యం, పరాక్రమం, ఐశ్వర్యం, కాంతి — ఇవన్నీ హరిదేవుడు వెళ్లిపోయినప్పుడు మమ్మల్ని వదిలిపోయాయి.
ఇతరేణేవ మహతా స్మితపూర్వాభిభాషిణా హీనా వయం మునే తేన జాతాస్ తృణమయా ఇవ
ముందుగా చిరునవ్వుతో మాట్లాడిన వాడి వల్ల మేము విడిచిపెట్టబడ్డాం, మహర్షీ! ఇప్పుడు మేము గడ్డి లాంటి బలహీనులమయ్యాం.
అస్త్రాణాం సాయకానాం చ గాణ్డీవస్య తథా మమ సారతా యాభవన్ మూర్తా స గతః పురుషోత్తమః
నా ఆయుధాలు, బాణాలు, గాండీవంలో ఉన్న శక్తి — ఇవన్నీ మూర్తిరూపంగా ఉన్నవే. ఆ పురుషోత్తముడు ఇప్పుడు వెళ్లిపోయాడు.
యస్యావలోకనాద్ అస్మాఞ్ శ్రీర్ జయః సంపద్ ఉన్నతిః న తత్యాజ స గోవిన్దస్ త్యక్త్వాస్మాన్ భగవాన్ గతః
ఆయన కేవలం ఒక చూపుతో మనకు ఐశ్వర్యం, విజయము, సంపద, ఎదుగుదల కలిగించేవాడు. అప్పట్లో గోవిందుడు మమ్మల్ని వదలలేదు, కానీ ఇప్పుడు భగవంతుడు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టాడు.
భీష్మద్రోణాఙ్గరాజాద్యాస్ తథా దుర్యోధనాదయః యత్ప్రభావేన నిర్దగ్ధాః స కృష్ణస్ త్యక్తవాన్ భువమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, అంగరాజు, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు — వీరందరినీ whose power burnt them all, that కృష్ణుడు ఈ భూమిని విడిచిపెట్టాడు.
నిర్యౌవనా హతశ్రీకా భ్రష్టచ్ఛాయేవ మే మహీ విభాతి తాత నైకో ఽహం విరహే తస్య చక్రిణః
యవ్వనం పోయి, మహిమ కూడా లేకుండా, నా భూమి ఇప్పుడు నిండుగా ప్రకాశించకుండా ఉంది, బిడ్డా. ఆమె అందం పోయిన ఒక మహిళలా కనిపిస్తోంది. చక్రధారి వేరు అయిన బాధలో నేను ఒంటరిగా లేను.
యస్యానుభావాద్ భీష్మాద్యైర్ మయ్య్ అగ్నౌ శలభాయితమ్ వినా తేనాద్య కృష్ణేన గోపాలైర్ అస్మి నిర్జితః
ఆయన బలంతోనే భీష్ముడు మొదలైనవారు నా ముందు పురుగుల్లా కాలిపోయారు. ఇప్పుడు ఆ కృష్ణుడు లేనందున, నేను గోపాలుల చేతిలో ఓడిపోయాను.
గాణ్డీవం త్రిషు లోకేషు ఖ్యాతం యద్ అనుభావతః మమ తేన వినాభీరైర్ లగుడైస్ తు తిరస్కృతమ్
మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన గాండీవం కూడా ఆయన బలంతోనే పేరు తెచ్చుకుంది. ఇప్పుడు ఆయన లేకుండా, కేవలం కర్రలు పట్టిన గోపాలులు దాన్ని తక్కువగా చూశారు.
స్త్రీసహస్రాణ్య్ అనేకాని హ్య్ అనాథాని మహామునే యతతో మమ నీతాని దస్యుభిర్ లగుడాయుధైః
బ్రహ్మర్షీ, ఎన్నో వేల మంది మహిళలు ఇప్పుడు అనాధలయ్యారు. నేను ఎంత కాపాడాలని ప్రయత్నించినా, కర్రలు పట్టిన దొంగలు వారిని తీసుకుపోయారు.
ఆనీయమానమ్ ఆభీరైః సర్వం కృష్ణావరోధనమ్ హృతం యష్టిప్రహరణైః పరిభూయ బలం మమ
కృష్ణుని ఇంటి స్త్రీలను ఆ ఆభీరులు, కర్రలతో వచ్చి, నా బలాన్ని అవమానపరిచి, వారిని తీసుకుపోయారు.
నిఃశ్రీకతా న మే చిత్రం యజ్ జీవామి తద్ అద్భుతమ్ నీచావమానపఙ్కాఙ్కీ నిర్లజ్జో ఽస్మి పితామహ
నా మహిమ పోయింది అనేది ఆశ్చర్యం కాదు. ఇంత అవమానాన్ని అనుభవించినా ఇంకా బ్రతికున్నాను అనేది నిజంగా ఆశ్చర్యమే, పితామహా. నీచుల చేత అవమానమై, నాకింకా సిగ్గు లేదు.
శ్రుత్వాహం తస్య తద్ వాక్యమ్ అబ్రవం ద్విజసత్తమాః దుఃఖితస్య చ దీనస్య పాణ్డవస్య మహాత్మనః
ఆయన మాటలు విని, ద్విజశ్రేష్ఠులారా, బాధతో ఉన్న మహాత్ముడు పాండవునికి నేను ఇలా చెప్పాను.
అలం తే వ్రీడయా పార్థ న త్వం శోచితుమ్ అర్హసి అవేహి సర్వభూతేషు కాలస్య గతిర్ ఈదృశీ
పార్థా, నీకు సిగ్గు చాలించు. నువ్వు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ లోకంలో అందరికీ కాలచక్రం ఇలానే నడుస్తుందని తెలుసుకో.
కాలో భవాయ భూతానామ్ అభవాయ చ పాణ్డవ కాలమూలమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా కురు స్థైర్యమ్ అతో ఽర్జున
పాండవా, కాలమే జీవుల పుట్టుకకు, మరణానికి కారణం. ఇది అంతా కాలానికి ఆధారమని తెలుసుకుని, అర్జునా, మనసు ధైర్యంగా ఉంచు.
నద్యః సముద్రా గిరయః సకలా చ వసుంధరా దేవా మనుష్యాః పశవస్ తరవశ్ చ సరీసృపాః
నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, మొత్తం భూమి, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, చెట్లు, పాము మొదలైనవి—
సృష్టాః కాలేన కాలేన పునర్ యాస్యన్తి సంక్షయమ్ కాలాత్మకమ్ ఇదం సర్వం జ్ఞాత్వా శమమ్ అవాప్నుహి
ఇవి అన్నీ కాలంతోనే పుట్టాయి, కాలంతోనే మళ్లీ నశిస్తాయి. ఇది అంతా కాల స్వభావమని తెలుసుకుని, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచు.
యథాత్థ కృష్ణమాహాత్మ్యం తత్ తథైవ ధనంజయ భారావతారకార్యార్థమ్ అవతీర్ణః స మేదినీమ్
నువ్వు చెప్పినట్లే కృష్ణుని మహిమ నిజమే, ధనంజయా. భూమి భారాన్ని తీయడానికి ఆయన ఈ లోకానికి అవతరించారు.
భారాక్రాన్తా ధరా యాతా దేవానాం సంనిధౌ పురా తదర్థమ్ అవతీర్ణో ఽసౌ కామరూపీ జనార్దనః
పూర్వం భూమి భారంతో బాధపడి దేవతల వద్దకు వెళ్లింది. ఆ పని కోసం కామరూపి జనార్దనుడు అవతరించాడు.
తచ్ చ నిష్పాదితం కార్యమ్ అశేషా భూభృతో హతాః వృష్ణ్యన్ధకకులం సర్వం తథా పార్థోపసంహృతమ్
ఆ పని పూర్తయింది. భూమి పాలకులందరూ నశించారు. వృష్ణి, అంధక వంశమంతా, అలాగే పార్థులు కూడా ముగిసిపోయారు.
న కించిద్ అన్యత్ కర్తవ్యమ్ అస్య భూమితలే ఽర్జున తతో గతః స భగవాన్ కృతకృత్యో యథేచ్ఛయా
ఈ భూమిపై ఆయన చేయాల్సిన పని ఇంకేమీ లేదు, అర్జునా. అందుకే, భగవంతుడు తన పని పూర్తిచేసుకుని, తన ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోయాడు.
సృష్టిం సర్గే కరోత్య్ ఏష దేవదేవః స్థితిం స్థితౌ అన్తే తాపసమర్థో ఽయం సాంప్రతం వై యథా కృతమ్
ఈ దేవదేవుడు సృష్టి ప్రారంభంలో సృష్టిస్తాడు, స్థితిలో కాపాడతాడు, అంతలో లయ చేయగలడు. ఇప్పుడు కూడా ఆయన అదే చేశాడు.