ఉగ్రసేనస్ తు తచ్ ఛ్రుత్వా తథైవానకదున్దుభిః దేవకీ రోహిణీ చైవ వివిశుర్ జాతవేదసమ్
ఈ వార్త విని, ఉగ్రసేనుడు, అనకదుండు, దేవకీ, రోహిణీ కూడా అగ్నిలో ప్రవేశించారు.
తతో ఽర్జునః ప్రేతకార్యం కృత్వా తేషాం యథావిధి నిశ్చక్రామ జనం సర్వం గృహీత్వా వజ్రమ్ ఏవ చ
తర్వాత అర్జునుడు, వారి అంత్యక్రియలు నిబంధన ప్రకారం చేసి, అందరిని, వజ్రుడిని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
ద్వారవత్యా వినిష్క్రాన్తాః కృష్ణపత్న్యః సహస్రశః వజ్రం జనం చ కౌన్తేయః పాలయఞ్ శనకైర్ యయౌ
ద్వారక నుండి వేలాది మంది కృష్ణపత్నులు బయటకు వచ్చారు. కౌంతేయుడు వజ్రుడిని, ప్రజలను కాపాడుతూ నెమ్మదిగా వెళ్లాడు.
సభా సుధర్మా కృష్ణేన మర్త్యలోకే సమాహృతా స్వర్గం జగామ భో విప్రాః పారిజాతశ్ చ పాదపః
కృష్ణుడు మానవ లోకానికి తీసుకొచ్చిన సుధర్మ సభా మందిరం, బ్రాహ్మణులారా, ఆ పరిజాత వృక్షంతో పాటు స్వర్గానికి వెళ్లింది.
యస్మిన్ దినే హరిర్ యాతో దివం సంత్యజ్య మేదినీమ్ తస్మిన్ దినే ఽవతీర్ణో ఽయం కాలకాయః కలిః కిల
హరి భూమిని విడిచి స్వర్గానికి వెళ్లిన అదే రోజున, కాల స్వరూపుడైన కలియుగం ఈ భూమిపై అవతరించాడని చెబుతారు.
ప్లావయామ్ ఆస తాం శూన్యాం ద్వారకాం చ మహోదధిః యదుశ్రేష్ఠగృహం త్వ్ ఏకం నాప్లావయత సాగరః
ఆ మహాసముద్రం, ఖాళీ అయిన ద్వారకను ముంచెత్తింది. కానీ యదువంశంలో ముఖ్యుడి ఇంటిని మాత్రం ముంచలేదు.
నాతిక్రామతి భో విప్రాస్ తద్ అద్యాపి మహోదధిః నిత్యం సంనిహితస్ తత్ర భగవాన్ కేశవో యతః
బ్రాహ్మణులారా, ఆ స్థలాన్ని మహాసముద్రం ఈ రోజు వరకూ దాటి పోదు. ఎందుకంటే అక్కడ భగవంతుడు కేశవుడు ఎప్పుడూ ఉన్నాడు.
తద్ అతీవ మహాపుణ్యం సర్వపాతకనాశనమ్ విష్ణుక్రీడాన్వితం స్థానం దృష్ట్వా పాపాత్ ప్రముచ్యతే
ఆ స్థలం అత్యంత పవిత్రమైనది, అన్ని పాపాలను నాశనం చేసేది, విష్ణువు లీలతో నిండినది. దాన్ని దర్శించినవాడు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
పార్థః పఞ్చనదే దేశే బహుధాన్యధనాన్వితే చకార వాసం సర్వస్య జనస్య మునిసత్తమాః
పార్థుడు పంచనదీ ప్రాంతంలో, ధాన్యంతో, ధనంతో సంపన్నమైన భూమిలో, అందరు ప్రజలతో కలిసి నివసించాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
తతో లోభః సమభవత్ పార్థేనైకేన ధన్వినా దృష్ట్వా స్త్రియో నీయమానా దస్యూనాం నిహతేశ్వరాః
ఆ తర్వాత, ఒక్క ధనుర్దారి అయిన పార్థుడికి, దుష్టులు చంపబడ్డ నాయకుల భార్యలను దొంగలు తీసుకుపోతున్న దృశ్యం చూసి, లోభం కలిగింది.
తతస్ తే పాపకర్మాణో లోభోపహతచేతసః ఆభీరా మన్త్రయామ్ ఆసుః సమేత్యాత్యన్తదుర్మదాః
తర్వాత, పాపకార్యాలు చేసే, లోభంతో మత్తెక్కిన ఆ ఆభీరులు, ఒకచోట చేరి, పరమంగా అహంకారంతో కుట్రలు పన్నారు.
అయమ్ ఏకో ఽర్జునో ధన్వీ స్త్రీజనం నిహతేశ్వరమ్ నయత్య్ అస్మాన్ అతిక్రమ్య ధిగ్ ఏతత్ క్రియతాం బలమ్
ఈ ఒక్కడే అర్జునుడు, ధనుస్సుతో, చంపబడిన నాయకుల భార్యలను మనల్ని తక్కువగా చూసి తీసుకుపోతున్నాడు; ఇది ఎంత దురదృష్టకరం! బలాన్ని ఉపయోగించాలి.
హత్వా గర్వసమారూఢో భీష్మద్రోణజయద్రథాన్ కర్ణాదీంశ్ చ న జానాతి బలం గ్రామనివాసినామ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, జయద్రథుడు, కర్ణుడు మరియు మరికొందరిని చంపిన తరువాత అతడికి గర్వం పెరిగింది, కానీ గ్రామస్తుల బలాన్ని అతడు తెలియదు.
బలజ్యేష్ఠాన్ నరాన్ అన్యాన్ గ్రామ్యాంశ్ చైవ విశేషతః సర్వాన్ ఏవావజానాతి కిం వో బహుభిర్ ఉత్తరైః
గ్రామంలో ఉన్న బలవంతులైన ఇతరులను, ముఖ్యంగా గ్రామస్తులను, అతడు అందరినీ తక్కువగా చూస్తున్నాడు; మీకు ఎక్కువ మాటలు చెప్పడం అవసరం లేదు.
తతో యష్టిప్రహరణా దస్యవో లోష్టహారిణః సహస్రశో ఽభ్యధావన్త తం జనం నిహతేశ్వరమ్ తతో నివృత్తః కౌన్తేయః ప్రాహాభీరాన్ హసన్న్ ఇవ
తర్వాత, దొంగలు చేతుల్లో కర్రలు పట్టుకొని, రాళ్లు విసురుతూ, వేలాది మంది చంపబడిన నాయకుల ప్రజలపై దాడి చేశారు. అప్పుడు కౌంతేయుడు వెనక్కు వెళ్లి, ఆభీరులను నవ్వుతున్నట్టు అడిగాడు.
నివర్తధ్వమ్ అధర్మజ్ఞా యదీతో న ముమూర్షవః
ధర్మం తెలియని వారూ, మరణించాలనుకోకపోతే, వెనక్కు వెళ్లిపోండి.
అవజ్ఞాయ వచస్ తస్య జగృహుస్ తే తదా ధనమ్ స్త్రీజనం చాపి కౌన్తేయాద్ విష్వక్సేనపరిగ్రహమ్
అతని మాటలను పట్టించుకోకుండా, వారు కౌంతేయుని వద్ద నుండి ధనం, స్త్రీలను, విష్వక్సేనుడు రక్షిస్తున్నా, లాక్కున్నారు.
తతో ఽర్జునో ధనుర్ దివ్యం గాణ్డీవమ్ అజరం యుధి ఆరోపయితుమ్ ఆరేభే న శశాక స వీర్యవాన్
అప్పుడే అర్జునుడు, యుద్ధంలో అమరమైన దివ్యమైన గాండీవాన్ని ఎక్కించేందుకు ప్రయత్నించాడు, కానీ అతని శక్తివంతుడైనా చేయలేకపోయాడు.
చకార సజ్జం కృచ్ఛ్రాత్ తు తద్ అభూచ్ ఛిథిలం పునః న సస్మార తథాస్త్రాణి చిన్తయన్న్ అపి పాణ్డవః
ఎంతో కష్టపడి ధనుస్సును సిద్ధం చేశాడు, కానీ అది మళ్లీ సడలిపోయింది; పాండవుడు ఎంత ఆలోచించినా ఆయుధాలు గుర్తుకు రాలేదు.
శరాన్ ముమోచ చైతేషు పార్థః శేషాన్ స హర్షితః న భేదం తే పరం చక్రుర్ అస్తా గాణ్డీవధన్వనా
పార్థుడు ఆనందంగా బాణాలను వదిలినా, మిగతావి ఏవీ హాని చేయలేకపోయాయి; గాండీవం నుంచి వచ్చిన బాణాలు ఫలితం చూపలేదు.
వహ్నినా చాక్షయా దత్తాః శరాస్ తే ఽపి క్షయం యయుః యుధ్యతః సహ గోపాలైర్ అర్జునస్యాభవత్ క్షయః
అగ్నిదేవుడు ఇచ్చిన అక్షయ బాణాలూ నశించిపోయాయి; గోపాలులతో కలిసి యుద్ధం చేసిన అర్జునుడు ఓడిపోయాడు.
అచిన్తయత్ తు కౌన్తేయః కృష్ణస్యైవ హి తద్ బలమ్ యన్ మయా శరసంఘాతైః సబలా భూభృతో జితాః
కౌంతేయుడు ఆలోచిస్తూ, 'నా బాణవర్షాలతో రాజులు, వారి సైన్యాలు ఓడిపోయారు, అది కృష్ణుని బలం వల్లే' అని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
మిషతః పాణ్డుపుత్రస్య తతస్ తాః ప్రమదోత్తమాః అపాకృష్యన్త చాభీరైః కామాచ్ చాన్యాః ప్రవవ్రజుః
పాండవుడు చూస్తుండగానే, ఆ ఉత్తమ స్త్రీలను ఆభీరులు లాక్కెళ్లారు, మరికొందరు తమ ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోయారు.
తతః శరేషు క్షీణేషు ధనుష్కోట్యా ధనంజయః జఘాన దస్యూంస్ తే చాస్య ప్రహారాఞ్ జహసుర్ ద్విజాః
బాణాలు అయిపోగానే, ధనంజయుడు ధనుస్సు కొమ్మతో దొంగలపై దెబ్బలు కొట్టాడు; ద్విజులు అతని దెబ్బలను చూసి నవ్వారు.
పశ్యతస్ త్వ్ ఏవ పార్థస్య వృష్ణ్యన్ధకవరస్త్రియః జగ్ముర్ ఆదాయ తే మ్లేచ్ఛాః సమన్తాన్ మునిసత్తమాః
పార్థుడు చూస్తుండగానే, వృష్ణి, అంధక వంశస్త్రియులను చుట్టూ ఉన్న మ్లేచ్ఛులు తీసుకెళ్లారు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
తతః స దుఃఖితో జిష్ణుః కష్టం కష్టమ్ ఇతి బ్రువన్ అహో భగవతా తేన ముక్తో ఽస్మీతి రురోద వై
అప్పుడు జిష్ణువు బాధతో, 'అయ్యో, అయ్యో! భగవంతుడు నన్ను వదిలేశాడు' అని ఏడ్చాడు.
తద్ ధనుస్ తాని చాస్త్రాణి స రథస్ తే చ వాజినః సర్వమ్ ఏకపదే నష్టం దానమ్ అశ్రోత్రియే యథా
ఆ విల్లు, ఆయుధాలు, రథం, గుర్రాలు — ఇవన్నీ ఒక్క క్షణంలో పోయాయి. అవిద్వాంసునికి దానం ఇచ్చినట్టు, అంతా వృథా అయిపోయింది.
అహో చాతి బలం దైవం వినా తేన మహాత్మనా యద్ అసామర్థ్యయుక్తో ఽహం నీచైర్ నీతః పరాభవమ్
ఓహ్! విధి ఎంత బలమైనదో! ఆ మహాత్ముడు లేకపోవడం వల్ల నేను బలహీనుడిని అయ్యాను, తక్కువవాళ్ల చేతిలో ఓడిపోయాను.
తౌ బాహూ స చ మే ముష్టిః స్థానం తత్ సో ఽస్మి చార్జునః పుణ్యేనేవ వినా తేన గతం సర్వమ్ అసారతామ్
ఆ చేతులు, నా ముష్టి, నా స్థానం, నేనే అర్జునుడిగా ఉండటం — ఇవన్నీ ఆయన లేకపోతే విలువ కోల్పోయాయి. పుణ్యం కారణం లేకపోతే పోయినట్టు.
మమార్జునత్వం భీమస్య భీమత్వం తత్కృతం ధ్రువమ్ వినా తేన యద్ ఆభీరైర్ జితో ఽహం కథమ్ అన్యథా
నాకు అర్జునత్వం, భీముడికి భీమత్వం — ఇవన్నీ ఆయన వల్లే. ఆయన లేకుండా నేను ఆభీరుల చేతిలో ఓడిపోవడం ఎలా సాధ్యం?