దేవాసురసమాక్షిప్తః క్షీరోదమ్ ఇవ మన్దరః మన్దరక్షోభచకితా అమృతోత్పాదశఙ్కితాః
దేవతలు, అసురులు కలసి పాలసముద్రంలో మంద్రపర్వతాన్ని వేసినట్టు, ఆ మంద్రపర్వతం కదిలినప్పుడు అమృతం పుట్టబోతుందేమో అని భయంతో, ఆశ్చర్యంతో, ఉలిక్కిపడినట్టు వారు కూడా భయంతో వణికిపోయారు.
సహసోత్పతితా భీతా భీమం దృష్ట్వా నృపోత్తమమ్ నతా నిశ్చలమూర్ధానో బభూవుస్ తే మహోరగాః
అప్పుడే అకస్మాత్తుగా, మహాబలశాలి రాజును చూసి ఆ మహానాగులు భయంతో పైకి ఎగిరారు. వారు తలలు వంచి, కదలకుండా నమస్కరించారు.
సాయాహ్నే కదలీఖణ్డాః కమ్పితా ఇవ వాయునా స వై బద్ధ్వా ధనుర్ జ్యాభిర్ ఉత్సిక్తం పఞ్చభిః శరైః
సాయంత్రం, గాలి ఊదినప్పుడు అరటి తాటి కాండాలు ఊగినట్టు, అతడు తన విల్లు బిగించి, ఐదు బాణాలతో వేగంగా ప్రయోగించాడు.
లఙ్కేశం మోహయిత్వా తు సబలం రావణం బలాత్ నిర్జిత్య వశమ్ ఆనీయ మాహిష్మత్యాం బబన్ధ తమ్
లంకపతి రావణుడిని, అతని సేనతో సహా మాయచేసి, బలవంతంగా జయించి, వశపరిచాడు. ఆ తరువాత మహిష్మతిపట్టణంలో బంధించాడు.
శ్రుత్వా తు బద్ధం పౌలస్త్యం రావణం త్వ్ అర్జునేన చ తతో గత్వా పులస్త్యస్ తమ్ అర్జునం దదృశే స్వయమ్
పులస్త్యుని వంశజుడైన రావణుడిని అర్జునుడు బంధించాడని విని, పులస్త్యుడు అక్కడికి వెళ్లి, స్వయంగా అర్జునుని చూశాడు.
ముమోచ రక్షః పౌలస్త్యం పులస్త్యేనాభియాచితః యస్య బాహుసహస్రస్య బభూవ జ్యాతలస్వనః
పులస్త్యుడు కోరగా, అర్జునుడు రావణుడిని విడిపించాడు. రావణుడి వేల చేతులు ఎప్పుడో విల్లుబాణాల శబ్దంతో నిండిపోయేవి.
యుగాన్తే తోయదస్యేవ స్ఫుటతో హ్య్ అశనేర్ ఇవ అహో బత మృధే వీర్యం భార్గవస్య యద్ అచ్ఛినత్
యుగాంతంలో మేఘాలు పగిలినట్టు, మెరుపు మోగినట్టు, యుద్ధంలో భార్గవుని వీర్యం అతని బలాన్ని తెంచేసింది. ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యమే!
రాజ్ఞో బాహుసహస్రస్య హైమం తాలవనం యథా తృషితేన కదాచిత్ స భిక్షితశ్ చిత్రభానునా
వేల చేతులున్న రాజుకు ఉన్న బంగారు తాటి తోటను, ఎప్పుడో దాహంతో బాధపడుతూ, చిత్రభాను అడిగాడు.
స భిక్షామ్ అదదాద్ వీరః సప్త ద్వీపాన్ విభావసోః పురాణి గ్రామఘోషాంశ్ చ విషయాంశ్ చైవ సర్వశః
ఆ వీరుడు దానం చేశాడు—ఏడు ద్వీపాలు, అగ్ని పురాణ నగరాలు, గ్రామాలు, పల్లెలు, తన రాజ్యంలో ఉన్న అన్ని ప్రాంతాలు కూడా ఇచ్చేశాడు.
జజ్వాల తస్య సర్వాణి చిత్రభానుర్ దిధృక్షయా స తస్య పురుషేన్ద్రస్య ప్రభావేణ మహాత్మనః
చిత్రభాను వాటిని తహతహలాడిస్తూ కాల్చేశాడు. కానీ అది ఆ మహాత్ముడైన పురుషేంద్రుని ప్రభావంతోనే జరిగింది.
దదాహ కార్తవీర్యస్య శైలాంశ్ చైష వనాని చ స శూన్యమ్ ఆశ్రమం రమ్యం వరుణస్యాత్మజస్య వై
అతడు కార్తవీర్యుని కొండలు, అడవులు, వరుణుని కుమారుడి అందమైన, ఖాళీగా ఉన్న ఆశ్రమాన్ని కూడా కాల్చేశాడు.
దదాహ బలవద్భీతశ్ చిత్రభానుః స హైహయః యం లేభే వరుణః పుత్రం పురా భాస్వన్తమ్ ఉత్తమమ్
చిత్రభాను భయంతో హైహయుడిని కాల్చేశాడు. ఆ హైహయుడిని వరుణుడు ఒకప్పుడు తన కుమారుడిగా పొందాడు; అతడు అత్యంత ప్రకాశవంతుడు.
వసిష్ఠం నామ స మునిః ఖ్యాత ఆపవ ఇత్య్ ఉత యత్రాపవస్ తు తం క్రోధాచ్ ఛప్తవాన్ అర్జునం విభుః
వసిష్ఠుడు అనే ఆ ముని, ఆపవుడు అని కూడా పిలవబడే వాడు, అక్కడే కోపంతో అర్జునుడిని శపించాడు.
యస్మాన్ న వర్జితమ్ ఇదం వనం తే మమ హైహయ తస్మాత్ తే దుష్కరం కర్మ కృతమ్ అన్యో హనిష్యతి
హైహయా! నువ్వు నా అడవిని వదిలిపెట్టలేదు కనుక, నీవు దుర్మార్గమైన పని చేశావు. ఇంకొకడు నిన్ను సంహరిస్తాడు.
రామో నామ మహాబాహుర్ జామదగ్న్యః ప్రతాపవాన్ ఛిత్త్వా బాహుసహస్రం తే ప్రమథ్య తరసా బలీ
జమదగ్ని కుమారుడైన మహాబాహువు రాముడు, గొప్ప ప్రతాపశాలి, నీ వేల చేతులను నరికేసి, నిన్ను బలవంతంగా సంహరిస్తాడు.
తపస్వీ బ్రాహ్మణస్ త్వాం తు హనిష్యతి స భార్గవః అనష్టద్రవ్యతా యస్య బభూవామిత్రకర్షిణః
భార్గవుడైన బ్రాహ్మణ తపస్వి నిన్ను హతమార్చతాడు. అతని ధనం ఎప్పుడూ నశించలేదు; శత్రువులను జయించాడు.
ప్రతాపేన నరేన్ద్రస్య ప్రజా ధర్మేణ రక్షతః ప్రాప్తస్ తతో ఽస్య మృత్యుర్ వై తస్య శాపాన్ మహామునేః
ఆ రాజు తన ప్రజలను ధర్మంతో రక్షిస్తూ గొప్ప ప్రతాపంతో ఉండగా, ఆ మహాముని శాపంతో అతనికి మరణం వచ్చింది.
వరస్ తథైవ భో విప్రాః స్వయమ్ ఏవ వృతః పురా తస్య పుత్రశతం త్వ్ ఆసీత్ పఞ్చ శేషా మహాత్మనః
బ్రాహ్మణులారా! అలాగే, అతడు ఒకప్పుడు తనకు స్వయంగా వరం కోరుకున్నాడు. ఆ మహాత్ముడికి వంద మంది కుమారులు ఉండగా, చివరకు ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలారు.
కృతాస్త్రా బలినః శూరా ధర్మాత్మానో యశస్వినః శూరసేనశ్ చ శూరశ్ చ వృషణో మధుపధ్వజః
అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, ధర్మబుద్ధులు, పేరుగాంచినవారు — శూరసేనుడు, శూరుడు, వృషణుడు, మధుపధ్వజుడు.
జయధ్వజశ్ చ నామ్నాసీద్ ఆవన్త్యో నృపతిర్ మహాన్ కార్తవీర్యస్య తనయా వీర్యవన్తో మహాబలాః
జయధ్వజుడు అనే పేరుగల అవంతి దేశానికి గొప్ప రాజు, కార్తవీర్యుని కుమారుడు, పరాక్రమవంతుడు, మహాబలుడు.
జయధ్వజస్య పుత్రస్ తు తాలజఙ్ఘో మహాబలః తస్య పుత్రశతం ఖ్యాతాస్ తాలజఙ్ఘా ఇతి స్మృతాః
జయధ్వజునికి తాలజఙ్ఘుడు అనే మహాబలుడు కుమారుడు. అతనికి వంద మంది కుమారులు పుట్టారు. వారిని తాలజఙ్ఘులు అని ప్రసిద్ధి చెందారు.
తేషాం కులే మునిశ్రేష్ఠా హైహయానాం మహాత్మనామ్ వీతిహోత్రాః సుజాతాశ్ చ భోజాశ్ చావన్తయః స్మృతాః
వారి వంశంలో, మునిశ్రేష్ఠులారా, మహాత్ములైన హేహయులు, వీతిహోత్రులు, సుజాతులు, భోజులు, అవంతులు ప్రసిద్ధి చెందారు.
తౌణ్డికేరాశ్ చ విఖ్యాతాస్ తాలజఙ్ఘాస్ తథైవ చ భరతాశ్ చ సుజాతాశ్ చ బహుత్వాన్ నానుకీర్తితాః
తౌండికేరులు కూడా ప్రసిద్ధులు, అలాగే తాలజఙ్ఘులు, అలాగే భరతులు, సుజాతులు కూడా ఉన్నారు. వారు ఎంతోమంది అయినా అందరినీ వివరించలేదు.
వృషప్రభృతయో విప్రా యాదవాః పుణ్యకర్మిణః వృషో వంశధరస్ తత్ర తస్య పుత్రో ఽభవన్ మధుః
వృషుడు మొదలైన యాదవులు, మునులారా, పుణ్యకర్తలు. వృషుడు ఆ వంశాన్ని కొనసాగించాడు. అతని కుమారుడు మధువు.
మధోః పుత్రశతం త్వ్ ఆసీద్ వృషణస్ తస్య వంశకృత్ వృషణాద్ వృష్ణయః సర్వే మధోస్ తు మాధవాః స్మృతాః
మధువుకు వంద మంది కుమారులు పుట్టారు. వృషణుడు ఆ వంశాన్ని స్థాపించాడు. వృషణుని నుండి వృష్ణులు, మధువు నుండి మాధవులు పుట్టారు.
యాదవా యదునామ్నా తే నిరుచ్యన్తే చ హైహయాః న తస్య విత్తనాశః స్యాన్ నష్టం ప్రతి లభేచ్ చ సః
యాదవులు యదు అనే పేరుతో పిలవబడతారు. హేహయులు కూడా అలాగే. అతనికి ధనం పోకుండా, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందగలడు.
కార్తవీర్యస్య యో జన్మ కథయేద్ ఇహ నిత్యశః ఏతే యయాతిపుత్రాణాం పఞ్చ వంశా ద్విజోత్తమాః
కార్తవీర్యుని జన్మను ఎవరైనా ఇక్కడ ప్రతిరోజూ చెప్పినవారు, యయాతి కుమారుల ఐదు వంశాలు ఇవే, ద్విజోత్తములారా.
కీర్తితా లోకవీరాణాం యే లోకాన్ ధారయన్తి వై భూతానీవ మునిశ్రేష్ఠాః పఞ్చ స్థావరజఙ్గమాన్
ప్రపంచ వీరులలో వీరిని వివరించాము. వారు లోకాలను ధారించారు, మునిశ్రేష్ఠులారా, ఐదు స్థావరజంగమ భూత సమూహాలను.
శ్రుత్వా పఞ్చ విసర్గాంస్ తు రాజా ధర్మార్థకోవిదః వశీ భవతి పఞ్చానామ్ ఆత్మజానాం తథేశ్వరః
ఈ ఐదు వంశాల కథను విన్న రాజు, ధర్మార్థాలను తెలిసినవాడు, తన ఐదు కుమారులపైనా, ఇతరులపైనా అధిపతిగా ఉంటాడు.
లభేత్ పఞ్చ వరాంశ్ చైవ దుర్లభాన్ ఇహ లౌకికాన్ ఆయుః కీర్తిం తథా పుత్రాన్ ఐశ్వర్యం భూతిమ్ ఏవ చ
అతడు ఐదు అరుదైన లోకసంబంధ వరాలు పొందుతాడు — దీర్ఘాయువు, కీర్తి, కుమారులు, ఐశ్వర్యం, మహిమ.