స హి సప్తసు ద్వీపేషు చర్మీ ఖడ్గీ శరాసనీ రథీ ద్వీపాన్ అనుచరన్ యోగీ సందృశ్యతే నృభిః
అతడు కవచం ధరించి, ఖడ్గంతో, బాణాసనంతో, రథంపై యోగబలంతో ఏడు ద్వీపాల్లో సంచరిస్తూ, ప్రజలకు కనబడేవాడు.
అనష్టద్రవ్యతా చైవ న శోకో న చ విభ్రమః ప్రభావేణ మహారాజ్ఞః ప్రజా ధర్మేణ రక్షతః
ఆ మహారాజు తన ప్రభావంతో ప్రజలను ధర్మంతో రక్షించగా, వారికి ధనం నష్టం, శోకం, గందరగోళం ఏదీ కలగలేదు.
స సర్వరత్నభాక్ సమ్రాట్ చక్రవర్తీ బభూవ హ స ఏవ పశుపాలో ఽభూత్ క్షేత్రపాలః స ఏవ చ
అతడు సమస్త రత్నాలకు అధిపతిగా, చక్రవర్తిగా, గొల్లెవాడిగా, పొలాల కాపరిగా కూడా అయ్యాడు.
స ఏవ వృష్ట్యా పర్జన్యో యోగిత్వాద్ అర్జునో ఽభవత్ స వై బాహుసహస్రేణ జ్యాఘాతకఠినత్వచా
అతడు యోగబలంతో వర్షాన్ని కురిపించే మేఘంలా, అర్జునుడిగా, వేల చేతులతో ధనుస్సు తాడుతో తన చర్మాన్ని కఠినంగా మార్చుకున్నవాడయ్యాడు.
భాతి రశ్మిసహస్రేణ శరదీవ చ భాస్కరః స హి నాగాన్ మనుష్యేషు మాహిష్మత్యాం మహాద్యుతిః
అతడు శరదృతువులో సూర్యుడు ఎలా వేల కిరణాలతో ప్రకాశిస్తాడో, అలా మహిష్మతీనగరంలో మానవులలో మహాతేజస్సుతో నాగుని పోలికగా వెలిగిపోయాడు.
కర్కోటకసుతాఞ్ జిత్వా పుర్యాం తస్యాం న్యవేశయత్ స వై వేగం సముద్రస్య ప్రావృట్కాలే ఽమ్బుజేక్షణః
కర్కోటకుని కుమారులను జయించి, ఆ పట్టణంలో నివసింపజేశాడు. పద్మలోచనుడా! వర్షాకాలంలో సముద్రపు వేగాన్ని కూడా ఆపేశాడు.
క్రీడన్న్ ఇవ భుజోద్భిన్నం ప్రతిస్రోతశ్ చకార హ లుణ్ఠితా క్రీడతా తేన నదీ తద్గ్రామమాలినీ
ఆడుకుంటున్నట్లు, తన చేతులతో నదిని వెనక్కు మళ్లించాడు. ఆ నది గ్రామాలతో నిండినదిగా అతని ఆటలో దోచబడింది.
చలదూర్మిసహస్రేణ శఙ్కితాభ్యేతి నర్మదా తస్య బాహుసహస్రేణ క్షిప్యమాణే మహోదధౌ
వేల అలలు ఉప్పొంగుతుండగా, అతడు వేల చేతులతో మహాసముద్రాన్ని ఎగురవేస్తుంటే, నర్మదా భయంతో దగ్గరికి వచ్చింది.
భయాన్ నిలీనా నిశ్చేష్ఠాః పాతాలస్థా మహీసురాః చూర్ణీకృతమహావీచిం చలన్మీనమహాతిమిమ్
పాతాళంలో ఉన్న మహానాగులు భయంతో కదలకుండా దాగిపోయారు. అతడు సముద్రాన్ని కలిపి, పెద్ద అలలను, చేపలను, భారీ తిమింగలాలను చిదిమేశాడు.
మారుతావిద్ధఫేనౌఘమ్ ఆవర్తక్షోభసంకులమ్ ప్రావర్తయత్ తదా రాజా సహస్రేణ చ బాహునా
ఆ రాజు తన వేల చేతులతో గాలికి తాకిన నురుగు గడ్డలతో, ఆవర్తనాలతో కలిసిన నీటిని కలిపాడు.
దేవాసురసమాక్షిప్తః క్షీరోదమ్ ఇవ మన్దరః మన్దరక్షోభచకితా అమృతోత్పాదశఙ్కితాః
దేవతలు, అసురులు కలసి పాలసముద్రంలో మంద్రపర్వతాన్ని వేసినట్టు, ఆ మంద్రపర్వతం కదిలినప్పుడు అమృతం పుట్టబోతుందేమో అని భయంతో, ఆశ్చర్యంతో, ఉలిక్కిపడినట్టు వారు కూడా భయంతో వణికిపోయారు.
సహసోత్పతితా భీతా భీమం దృష్ట్వా నృపోత్తమమ్ నతా నిశ్చలమూర్ధానో బభూవుస్ తే మహోరగాః
అప్పుడే అకస్మాత్తుగా, మహాబలశాలి రాజును చూసి ఆ మహానాగులు భయంతో పైకి ఎగిరారు. వారు తలలు వంచి, కదలకుండా నమస్కరించారు.
సాయాహ్నే కదలీఖణ్డాః కమ్పితా ఇవ వాయునా స వై బద్ధ్వా ధనుర్ జ్యాభిర్ ఉత్సిక్తం పఞ్చభిః శరైః
సాయంత్రం, గాలి ఊదినప్పుడు అరటి తాటి కాండాలు ఊగినట్టు, అతడు తన విల్లు బిగించి, ఐదు బాణాలతో వేగంగా ప్రయోగించాడు.
లఙ్కేశం మోహయిత్వా తు సబలం రావణం బలాత్ నిర్జిత్య వశమ్ ఆనీయ మాహిష్మత్యాం బబన్ధ తమ్
లంకపతి రావణుడిని, అతని సేనతో సహా మాయచేసి, బలవంతంగా జయించి, వశపరిచాడు. ఆ తరువాత మహిష్మతిపట్టణంలో బంధించాడు.
శ్రుత్వా తు బద్ధం పౌలస్త్యం రావణం త్వ్ అర్జునేన చ తతో గత్వా పులస్త్యస్ తమ్ అర్జునం దదృశే స్వయమ్
పులస్త్యుని వంశజుడైన రావణుడిని అర్జునుడు బంధించాడని విని, పులస్త్యుడు అక్కడికి వెళ్లి, స్వయంగా అర్జునుని చూశాడు.
ముమోచ రక్షః పౌలస్త్యం పులస్త్యేనాభియాచితః యస్య బాహుసహస్రస్య బభూవ జ్యాతలస్వనః
పులస్త్యుడు కోరగా, అర్జునుడు రావణుడిని విడిపించాడు. రావణుడి వేల చేతులు ఎప్పుడో విల్లుబాణాల శబ్దంతో నిండిపోయేవి.
యుగాన్తే తోయదస్యేవ స్ఫుటతో హ్య్ అశనేర్ ఇవ అహో బత మృధే వీర్యం భార్గవస్య యద్ అచ్ఛినత్
యుగాంతంలో మేఘాలు పగిలినట్టు, మెరుపు మోగినట్టు, యుద్ధంలో భార్గవుని వీర్యం అతని బలాన్ని తెంచేసింది. ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యమే!
రాజ్ఞో బాహుసహస్రస్య హైమం తాలవనం యథా తృషితేన కదాచిత్ స భిక్షితశ్ చిత్రభానునా
వేల చేతులున్న రాజుకు ఉన్న బంగారు తాటి తోటను, ఎప్పుడో దాహంతో బాధపడుతూ, చిత్రభాను అడిగాడు.
స భిక్షామ్ అదదాద్ వీరః సప్త ద్వీపాన్ విభావసోః పురాణి గ్రామఘోషాంశ్ చ విషయాంశ్ చైవ సర్వశః
ఆ వీరుడు దానం చేశాడు—ఏడు ద్వీపాలు, అగ్ని పురాణ నగరాలు, గ్రామాలు, పల్లెలు, తన రాజ్యంలో ఉన్న అన్ని ప్రాంతాలు కూడా ఇచ్చేశాడు.
జజ్వాల తస్య సర్వాణి చిత్రభానుర్ దిధృక్షయా స తస్య పురుషేన్ద్రస్య ప్రభావేణ మహాత్మనః
చిత్రభాను వాటిని తహతహలాడిస్తూ కాల్చేశాడు. కానీ అది ఆ మహాత్ముడైన పురుషేంద్రుని ప్రభావంతోనే జరిగింది.
దదాహ కార్తవీర్యస్య శైలాంశ్ చైష వనాని చ స శూన్యమ్ ఆశ్రమం రమ్యం వరుణస్యాత్మజస్య వై
అతడు కార్తవీర్యుని కొండలు, అడవులు, వరుణుని కుమారుడి అందమైన, ఖాళీగా ఉన్న ఆశ్రమాన్ని కూడా కాల్చేశాడు.
దదాహ బలవద్భీతశ్ చిత్రభానుః స హైహయః యం లేభే వరుణః పుత్రం పురా భాస్వన్తమ్ ఉత్తమమ్
చిత్రభాను భయంతో హైహయుడిని కాల్చేశాడు. ఆ హైహయుడిని వరుణుడు ఒకప్పుడు తన కుమారుడిగా పొందాడు; అతడు అత్యంత ప్రకాశవంతుడు.
వసిష్ఠం నామ స మునిః ఖ్యాత ఆపవ ఇత్య్ ఉత యత్రాపవస్ తు తం క్రోధాచ్ ఛప్తవాన్ అర్జునం విభుః
వసిష్ఠుడు అనే ఆ ముని, ఆపవుడు అని కూడా పిలవబడే వాడు, అక్కడే కోపంతో అర్జునుడిని శపించాడు.
యస్మాన్ న వర్జితమ్ ఇదం వనం తే మమ హైహయ తస్మాత్ తే దుష్కరం కర్మ కృతమ్ అన్యో హనిష్యతి
హైహయా! నువ్వు నా అడవిని వదిలిపెట్టలేదు కనుక, నీవు దుర్మార్గమైన పని చేశావు. ఇంకొకడు నిన్ను సంహరిస్తాడు.
రామో నామ మహాబాహుర్ జామదగ్న్యః ప్రతాపవాన్ ఛిత్త్వా బాహుసహస్రం తే ప్రమథ్య తరసా బలీ
జమదగ్ని కుమారుడైన మహాబాహువు రాముడు, గొప్ప ప్రతాపశాలి, నీ వేల చేతులను నరికేసి, నిన్ను బలవంతంగా సంహరిస్తాడు.
తపస్వీ బ్రాహ్మణస్ త్వాం తు హనిష్యతి స భార్గవః అనష్టద్రవ్యతా యస్య బభూవామిత్రకర్షిణః
భార్గవుడైన బ్రాహ్మణ తపస్వి నిన్ను హతమార్చతాడు. అతని ధనం ఎప్పుడూ నశించలేదు; శత్రువులను జయించాడు.
ప్రతాపేన నరేన్ద్రస్య ప్రజా ధర్మేణ రక్షతః ప్రాప్తస్ తతో ఽస్య మృత్యుర్ వై తస్య శాపాన్ మహామునేః
ఆ రాజు తన ప్రజలను ధర్మంతో రక్షిస్తూ గొప్ప ప్రతాపంతో ఉండగా, ఆ మహాముని శాపంతో అతనికి మరణం వచ్చింది.
వరస్ తథైవ భో విప్రాః స్వయమ్ ఏవ వృతః పురా తస్య పుత్రశతం త్వ్ ఆసీత్ పఞ్చ శేషా మహాత్మనః
బ్రాహ్మణులారా! అలాగే, అతడు ఒకప్పుడు తనకు స్వయంగా వరం కోరుకున్నాడు. ఆ మహాత్ముడికి వంద మంది కుమారులు ఉండగా, చివరకు ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలారు.
కృతాస్త్రా బలినః శూరా ధర్మాత్మానో యశస్వినః శూరసేనశ్ చ శూరశ్ చ వృషణో మధుపధ్వజః
అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, ధర్మబుద్ధులు, పేరుగాంచినవారు — శూరసేనుడు, శూరుడు, వృషణుడు, మధుపధ్వజుడు.
జయధ్వజశ్ చ నామ్నాసీద్ ఆవన్త్యో నృపతిర్ మహాన్ కార్తవీర్యస్య తనయా వీర్యవన్తో మహాబలాః
జయధ్వజుడు అనే పేరుగల అవంతి దేశానికి గొప్ప రాజు, కార్తవీర్యుని కుమారుడు, పరాక్రమవంతుడు, మహాబలుడు.