విష్ణుచక్రప్రతిహతప్రభావా మునిసత్తమాః తతః కాశిబలం భూరి ప్రమథానాం తథా బలమ్
మహర్షులారా! విష్ణు చక్రం బలానికి కృత్యా శక్తి తగ్గిపోయింది. వెంటనే కాశీ సైన్యం, ప్రమథ గణాల బలమూ అదుపులోకి వచ్చాయి.
సమస్తశస్త్రాస్త్రయుతం చక్రస్యాభిముఖం యయౌ శస్త్రాస్త్రమోక్షబహులం దగ్ధ్వా తద్ బలమ్ ఓజసా
అన్ని ఆయుధాలు, అస్త్రాలతో కూడిన ఆ సైన్యం చక్రాన్ని ఎదుర్కొంది. కానీ ఆయుధాల వర్షంలో ఆ బలమంతా చక్రం తేజంతో కాలిపోయింది.
కృత్వాక్షేమామ్ అశేషాం తాం పురీం వారాణసీం యయౌ ప్రభూతభృత్యపౌరాం తాం సాశ్వమాతఙ్గమానవామ్
అంతటా అపాయంగా మార్చిన ఆ చక్రం, అనేక సేవకులు, పౌరులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, మనుషులతో నిండిన వారణాసిలోకి ప్రవేశించింది.
అశేషదుర్గకోష్ఠాం తాం దుర్నిరీక్ష్యాం సురైర్ అపి జ్వాలాపరివృతాశేషగృహప్రాకారతోరణామ్
అన్ని కోటలు, గిడ్డంగులు కలిగి, దేవతలకూ భయంకరంగా కనిపించే ఆ పట్టణం, అగ్నిజ్వాలలతో అన్ని ఇళ్ళు, ప్రాకారాలు, గోపురాలు చుట్టుముట్టబడ్డాయి.
దదాహ తాం పురీం చక్రం సకలామ్ ఏవ సత్వరమ్ అక్షీణామర్షమ్ అత్యల్పసాధ్యసాధననిస్పృహమ్ తచ్ చక్రం ప్రస్ఫురద్దీప్తి విష్ణోర్ అభ్యాయయౌ కరమ్
ఆ చక్రం, కోపంతో మండిపోతూ, చిన్నచిన్న అడ్డంకులను లెక్కచేయకుండా, ఆ నగరాన్ని మొత్తం వేగంగా కాల్చేసింది. ఆ తర్వాత, ప్రకాశంతో మెరిసిపోతూ, విష్ణువు చేతిలోకి తిరిగి వెళ్లింది.
శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే భూయో బలభద్రస్య ధీమతః మునే పరాక్రమం శౌర్యం తన్ నో వ్యాఖ్యాతుమ్ అర్హసి
మహర్షీ, బలరాముని ధైర్యం, పరాక్రమం గురించి మేము మళ్లీ వినాలని కోరుకుంటున్నాం. దయచేసి వాటిని మాకు వివరించండి.
యమునాకర్షణాదీని శ్రుతాన్య్ అస్మాభిర్ అత్ర వై తత్ కథ్యతాం మహాభాగ యద్ అన్యత్ కృతవాన్ బలః
యమునను లాగినదీ, మరికొన్ని బలరాముడు చేసిన కార్యాలూ మేము ఇక్కడ విన్నాము. మహాభాగ, ఆయన ఇంకేం చేశాడో దయచేసి చెప్పండి.
శృణుధ్వం మునయః కర్మ యద్ రామేణాభవత్ కృతమ్ అనన్తేనాప్రమేయేన శేషేణ ధరణీభృతా
మహర్షులారా, అనంతుడు, అపరిమితుడు, భూమిని మోయు రాముడు చేసిన కార్యాలను మీరు వినండి.
దుర్యోధనస్య తనయాం స్వయంవరకృతేక్షణామ్ బలాద్ ఆదత్తవాన్ వీరః సామ్బో జామ్బవతీసుతః
జాంబవతీ కుమారుడు సామ్బుడు, ధైర్యవంతుడు, దుర్యోధనుని కుమార్తెను స్వయంవర సమయంలో బలవంతంగా తీసుకున్నాడు.
తతః క్రుద్ధా మహావీర్యాః కర్ణదుర్యోధనాదయః భీష్మద్రోణాదయశ్ చైవ బబన్ధుర్ యుధి నిర్జితమ్
అంతటితో కాదు, కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు వంటి మహావీరులు కోపంతో యుద్ధంలో ఓడిపోయిన సామ్బుని బంధించారు.
తచ్ ఛ్రుత్వా యాదవాః సర్వే క్రోధం దుర్యోధనాదిషు మునయః ప్రతిచక్రుశ్ చ తాన్ విహన్తుం మహోద్యమమ్
ఇది విని యాదవులందరూ దుర్యోధనుడు మొదలైనవారిపై కోపంగా మారారు. మహర్షులు కూడా వారిని శిక్షించేందుకు పెద్ద ప్రయత్నం చేయాలని నిశ్చయించారు.
తాన్ నివార్య బలః ప్రాహ మదలోలాకులాక్షరమ్ మోక్ష్యన్తి తే మద్వచనాద్ యాస్యామ్య్ ఏకో హి కౌరవాన్
బలరాముడు వారిని ఆపుతూ ఇలా అన్నాడు: 'నా మాటకు వారు సామ్బుని విడిపెడతారు. నేను ఒక్కడే కౌరవుల దగ్గరకు వెళ్తాను.'
బలదేవస్ తతో గత్వా నగరం నాగసాహ్వయమ్ బాహ్యోపవనమధ్యే ఽభూన్ న వివేశ చ తత్ పురమ్
బలరాముడు ఆ తర్వాత నాగసాహ్వయము అనే నగరానికి వెళ్లి, నగరంలోకి ప్రవేశించకుండా బయట తోటల్లో ఉండిపోయాడు.
బలమ్ ఆగతమ్ ఆజ్ఞాయ తదా దుర్యోధనాదయః గామ్ అర్ఘమ్ ఉదకం చైవ రామాయ ప్రత్యవేదయన్ గృహీత్వా విధివత్ సర్వం తతస్ తాన్ ఆహ కౌరవాన్
బలరాముడు వచ్చినట్టు తెలుసుకున్న దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు, సంప్రదాయం ప్రకారం, రామునికి ఆవు, నీరు, ఇతర కానుకలు ఇచ్చారు. ఆ తరువాత రాముడు కౌరవులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ఆజ్ఞాపయత్య్ ఉగ్రసేనః సామ్బమ్ ఆశు విముఞ్చత
ఉగ్రసేనుడు ఆజ్ఞాపిస్తున్నాడు: 'సామ్బుని వెంటనే విడిపెట్టండి.'
తతస్ తద్వచనం శ్రుత్వా భీష్మద్రోణాదయో ద్విజాః కర్ణదుర్యోధనాద్యాశ్ చ చుక్రుధుర్ ద్విజసత్తమాః
ఈ మాటలు విని భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, అందరూ కోపంతో మండిపోయారు.
ఊచుశ్ చ కుపితాః సర్వే బాహ్లికాద్యాశ్ చ భూమిపాః అరాజార్హం యదోర్ వంశమ్ అవేక్ష్య ముశలాయుధమ్
బాహ్లికుడు మొదలైన రాజులు అందరూ కోపంగా ఇలా అన్నారు: 'ముసలాయుధాన్ని ధరించే యాదవ వంశస్థులు పాలించడానికి అర్హులు కారు.'
భో భోః కిమ్ ఏతద్ భవతా బలభద్రేరితం వచః ఆజ్ఞాం కురుకులోత్థానాం యాదవః కః ప్రదాస్యతి
'అయ్యో! బలరాముడు చెప్పిన ఈ ఆజ్ఞ ఏమిటి? కురువంశస్థులకు యాదవుడు ఎవరు ఆజ్ఞాపిస్తాడు?'
ఉగ్రసేనో ఽపి యద్య్ ఆజ్ఞాం కౌరవాణాం ప్రదాస్యతి తద్ అలం పాణ్డురైశ్ ఛత్త్రైర్ నృపయోగ్యైర్ అలంకృతైః
ఉగ్రసేనుడు కౌరవులకు ఆజ్ఞ ఇస్తే, పాండవులలో రాజులకు అలంకరించిన గొడుగులతో సంతృప్తి చెందాలి.
తద్ గచ్ఛ బలభద్ర త్వం సామ్బమ్ అన్యాయచేష్టితమ్ విమోక్ష్యామో న భవతో నోగ్రసేనస్య శాసనాత్
బలరామా, నీవు వెళ్లి తప్పు చేసిన సామ్బుని విడిపించు. మేము నీ ఆజ్ఞకు గానీ, ఉగ్రసేనుని ఆజ్ఞకు గానీ కాదు, మా ఇష్టానుసారం విడిపెడతాం.
ప్రణతిర్ యా కృతాస్మాకం మాన్యానాం కుకురాన్ధకైః న నామ సా కృతా కేయమ్ ఆజ్ఞా స్వామిని భృత్యతః
కుకురులు, అంధకులు మాకు చేసిన నమస్కారం నిజమైనది కాదు. ఒక సేవకుడు యజమానునికి ఆజ్ఞ ఇచ్చే హక్కు ఏమిటి?
గర్వమ్ ఆరోపితా యూయం సమానాసనభోజనైః కో దోషో భవతాం నీతిర్ యత్ ప్రీణాత్య్ అనపేక్షితా
మేము మీతో కలిసి కూర్చోవడం, భోజనం చేయడం వల్ల మీలో గర్వం పెరిగింది. మీ ప్రవర్తనలో తప్పు ఏమీ లేదు, అది నిర్లక్ష్యంగా ఆనందాన్ని ఇస్తోంది.
అస్మాభిర్ అర్చ్యో భవతా యో ఽయం బల నివేదితః ప్రేమ్ణైవ న తద్ అస్మాకం కులాద్ యుష్మత్కులోచితమ్
బలా, నీవు మాకు చేసిన ఈ అర్పణం నిజంగా పూజకు యోగ్యం. కానీ, కేవలం ప్రేమతో మాత్రమే దాన్ని మేము లేదా మీరు అంగీకరించడం మా వంశానికీ, మీ వంశానికీ తగదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా కురవః సర్వే నాముఞ్చన్త హరేః సుతమ్ కృతైకనిశ్చయాః సర్వే వివిశుర్ గజసాహ్వయమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, కౌరవులందరూ ఒక నిర్ణయంతో హరివంశుని కుమారుణ్ని విడిచిపెట్టలేదు. అంతటా కలిసి గజసాహ్వయ సభలోకి ప్రవేశించారు.
మత్తః కోపేన చాఘూర్ణం తతో ఽధిక్షేపజన్మనా ఉత్థాయ పార్ష్ణ్యా వసుధాం జఘాన స హలాయుధః
అప్పుడు హలాయుధుడు కోపంతో, మత్తుతో ఊగిపోతూ లేచి, తన మడమతో భూమిని బలంగా కొట్టాడు.
తతో విదారితా పృథ్వీ పార్ష్ణిఘాతాన్ మహాత్మనః ఆస్ఫోటయామ్ ఆస తదా దిశః శబ్దేన పూరయన్ ఉవాచ చాతితామ్రాక్షో భ్రుకుటీకుటిలాననః
ఆ మహాత్ముడు మడమతో కొట్టిన వెంటనే భూమి చీలిపోయింది. అతడు చేతులు కొట్టి, ఆ శబ్దంతో దిక్కులన్నీ నిండిపోయాయి. అతని కన్నులు ఎర్రగా మండుతూ, మోపురుతో ముఖం ముడుచుకుని ఇలా అన్నాడు.
అహో మహావలేపో ఽయమ్ అసారాణాం దురాత్మనామ్ కౌరవాణామ్ ఆధిపత్యమ్ అస్మాకం కిల కాలజమ్
అయ్యో! ఈ దుష్ట, నిస్సారమైన కౌరవుల అహంకారం ఎంత గొప్పగా ఉంది! కాలమా వారికి మాపై అధికారం ఇచ్చిందా?
ఉగ్రసేనస్య యే నాజ్ఞాం మన్యన్తే చాప్య్ అలఙ్ఘనామ్ ఆజ్ఞాం ప్రతీచ్ఛేద్ ధర్మేణ సహ దేవైః శచీపతిః
ఉగ్రసేనుని ఆజ్ఞను ఎవరు లెక్కచేయకపోయినా, ఆ ఆజ్ఞను దేవేంద్రుడే ధర్మబద్ధంగా అంగీకరిస్తాడు. అది ఎవరూ దాటి పోవలేని ఆజ్ఞ.
సదాధ్యాస్తే సుధర్మాం తామ్ ఉగ్రసేనః శచీపతేః ధిఙ్ మనుష్యశతోచ్ఛిష్టే తుష్టిర్ ఏషాం నృపాసనే
ఉగ్రసేనుడు ఎప్పుడూ ధర్మాసనంపై కూర్చుంటాడు. శతమంది మానవుల మిగతావాటితో కలుషితమైన రాజాసనంలో వీరు ఆనందపడటం సిగ్గు.
పారిజాతతరోః పుష్పమఞ్జరీర్ వనితాజనః బిభర్తి యస్య భృత్యానాం సో ఽప్య్ ఏషాం న మహీపతిః
పారిజాత వృక్షపు పువ్వులను తన సేవకుల భార్యలు ధరించే రాజు కూడా వీరి పాలకుడు కాడు.