మథురాం చ పునః ప్రాప్తావ్ ఉగ్రసేనేన పాలితామ్ ప్రహృష్టపురుషస్త్రీకావ్ ఉభౌ రామజనార్దనౌ
ఉగ్రసేనుడు పాలిస్తున్న మథురలోకి రాముడు, జనార్దనుడు ఇద్దరూ తిరిగి వచ్చారు. అక్కడ పురుషులు, స్త్రీలు అందరూ ఆనందంగా ఉన్నారు.
జరాసంధసుతే కంస ఉపయేమే మహాబలః అస్తిః ప్రాప్తిశ్ చ భో విప్రాస్ తయోర్ భర్తృహణం హరిమ్
జరాసంధుని కుమారుడైన మహాబలుడు కంసుడు, అస్తి, ప్రాప్తి అనే ఇద్దరు యువతులను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. బ్రాహ్మణులారా, వారి భర్తలను హరి సంహరించాడు.
మహాబలపరీవారో మాగధాధిపతిర్ బలీ హన్తుమ్ అభ్యాయయౌ కోపాజ్ జరాసంధః సయాదవమ్
మాగధ దేశాధిపతి అయిన శక్తిమంతుడైన జరాసంధుడు, తన బలగాలతో కలిసి కోపంతో వారిని సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.
ఉపేత్య మథురాం సో ఽథ రురోధ మగధేశ్వరః అక్షౌహిణీభిః సైన్యస్య త్రయోవింశతిభిర్ వృతః
ఆ మాగధేశ్వరుడు మథురకు వచ్చి, ఇరవై మూడు అక్షౌహిణి సైన్యంతో మథురను చుట్టుముట్టాడు.
నిష్క్రమ్యాల్పపరీవారావ్ ఉభౌ రామజనార్దనౌ యుయుధాతే సమం తస్య బలినౌ బలిసైనికైః
రాముడు, జనార్దనుడు ఇద్దరూ తక్కువ మంది తోడుబాటుతో బయటకు వచ్చి, జరాసంధుని బలమైన సైనికులతో సమానంగా యుద్ధం చేశారు.
తతో బలశ్ చ కృష్ణశ్ చ మతిం చక్రే మహాబలః ఆయుధానాం పురాణానామ్ ఆదానే మునిసత్తమాః
అప్పుడే మహాబలులు అయిన బలరాముడు, కృష్ణుడు, మునిశ్రేష్ఠులారా, పురాతన ఆయుధాలను పొందాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
అనన్తరం చక్రశార్ఙ్గే తూణౌ చాప్య్ అక్షయౌ శరైః ఆకాశాద్ ఆగతౌ వీరౌ తదా కౌమోదకీ గదా
తక్షణమే చక్రం, శారంగం, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో కూడిన తుప్పులు, అలాగే కౌమోదకి గదా ఆ వీరులకు ఆకాశం నుండి ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
హలం చ బలభద్రస్య గగనాద్ ఆగమత్ కరమ్ బలస్యాభిమతం విప్రాః సునన్దం ముశలం తథా
బలభద్రుని హలం ఆకాశం నుండి అతని చేతికి వచ్చింది. అలాగే బలుడికి కావలసిన సునంద ముసలం కూడా బ్రాహ్మణులారా, ఆకాశం నుండి లభించింది.
తతో యుద్ధే పరాజిత్య స్వసైన్యం మగధాధిపమ్ పురీం వివిశతుర్ వీరావ్ ఉభౌ రామజనార్దనౌ
తర్వాత యుద్ధంలో మాగధరాజు సైన్యాన్ని ఓడించి, రాముడు, జనార్దనుడు ఇద్దరూ ఆ పట్టణంలోకి ప్రవేశించారు.
జితే తస్మిన్ సుదుర్వృత్తే జరాసంధే ద్విజోత్తమాః జీవమానే గతే తత్ర కృష్ణో మేనే న తం జితమ్
దుర్మార్గుడైన జరాసంధుడు ఓడిపోయినప్పుడు, బ్రాహ్మణులారా, కృష్ణుడు అతను ఇంకా బ్రతికిఉండగా, వెళ్లిపోయినందున అతన్ని పూర్తిగా ఓడించానని భావించలేదు.
పునర్ అప్య్ ఆజగామాథ జరాసంధో బలాన్వితః జితశ్ చ రామకృష్ణాభ్యామ్ అపకృత్య ద్విజోత్తమాః
మళ్ళీ జరాసంధుడు మరింత బలంతో తిరిగి వచ్చాడు. అయినా రాముడు, కృష్ణుడు అతన్ని మళ్లీ ఓడించారు, కానీ బ్రాహ్మణులారా, అతన్ని చంపకుండా వదిలేశారు.
దశ చాష్టౌ చ సంగ్రామాన్ ఏవమ్ అత్యన్తదుర్మదః యదుభిర్ మాగధో రాజా చక్రే కృష్ణపురోగమైః
అతిగా అహంకారంతో ఉన్న ఆ మాగధరాజు, కృష్ణుడు ముందుండి నడిపించిన యాదవులతో పది, ఎనిమిది — మొత్తం పదిహేడు యుద్ధాలు చేశాడు.
సర్వేష్వ్ ఏవ చ యుద్ధేషు యదుభిః స పరాజితః అపక్రాన్తో జరాసంధః స్వల్పసైన్యైర్ బలాధికః
ప్రతి యుద్ధంలోనూ యాదవులు జరాసంధుడిని ఓడించారు. అయినా అతను కొద్దిమంది సైనికులతో మాత్రమే తప్పించుకొని వెళ్లేవాడు, అయినా అతనికి బలముండేది.
తద్ బలం యాదవానాం వై రక్షితం యద్ అనేకశః తత్ తు సంనిధిమాహాత్మ్యం విష్ణోర్ అంశస్య చక్రిణః
యాదవుల బలం ఎన్నిసార్లు రక్షించబడిందంటే, అది చక్రాన్ని ధరించిన విష్ణువు మహిమ వల్ల, ఆయన సమీపంలో ఉండటం వల్లే.
మనుష్యధర్మశీలస్య లీలా సా జగతః పతేః అస్త్రాణ్య్ అనేకరూపాణి యద్ అరాతిషు ముఞ్చతి
లోకపతి అయిన ఆయన, మనుషుల ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, తన శత్రువులపై అనేక విధాలైన ఆయుధాలను ప్రయోగించడం ఆయన లీల మాత్రమే.
మనసైవ జగత్సృష్టిసంహారం తు కరోతి యః తస్యారిపక్షక్షపణే కియాన్ ఉద్యమవిస్తరః
మనసుతోనే జగత్తును సృష్టించి, లయ చేయగలిగే వాడికి శత్రు పక్షాన్ని నాశనం చేయడంలో ఎంత శ్రమ అవసరం?
తథాపి చ మనుష్యాణాం ధర్మస్ తదనువర్తనమ్ కుర్వన్ బలవతా సంధిం హీనైర్ యుద్ధం కరోత్య్ అసౌ
అయినా, మనుషుల ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, బలవంతులతో మైత్రి చేసి, బలహీనులతో యుద్ధం చేస్తాడు.
సామ చోపప్రదానం చ తథా భేదం చ దర్శయన్ కరోతి దణ్డపాతం చ క్వచిద్ ఏవ పలాయనమ్
ఆయన సామం, దానం, భేదం చూపిస్తూ, అవసరమైతే శిక్షను కూడా విధిస్తాడు. కొన్నిసార్లు వెనక్కు కూడా తగ్గుతాడు.
మనుష్యదేహినాం చేష్టామ్ ఇత్య్ ఏవమ్ అనువర్తతే లీలా జగత్పతేస్ తస్య చ్ఛన్దతః సంప్రవర్తతే
మనుషుల శరీరంలో జరిగే కార్యాలు కూడా ఇలానే సాగుతాయి; జగత్పతికి అనుకూలంగా ఆయన లీల అనుసరించి అన్నీ జరుగుతాయి.
గార్గ్యం గోష్ఠే ద్విజో శ్యాలః షణ్ఢ ఇత్య్ ఉక్తవాన్ ద్విజాః యదూనాం సంనిధౌ సర్వే జహసుర్ యాదవాస్ తదా
గోపాలకుల ఊరిలో గార్గ్యుడిని శ్యాలుడు 'నీవు శక్తిలేని వాడివి' అని అన్నాడు; అప్పుడు అక్కడ ఉన్న యాదవులు అందరూ నవ్వారు.
తతః కోపసమావిష్టో దక్షిణాపథమ్ ఏత్య సః సుతమ్ ఇచ్ఛంస్ తపస్ తేపే యదుచక్రభయావహమ్
ఆ మాటలు విని కోపంతో ఊగిపోయిన గార్గ్యుడు, తనకు కుమారుడు కావాలని ఆశించి, దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, యదువంశానికి భయాన్ని కలిగించే విధంగా కఠిన తపస్సు చేశాడు.
ఆరాధయన్ మహాదేవం సో ఽయశ్ చూర్ణమ్ అభక్షయత్ దదౌ వరం చ తుష్టో ఽసౌ వర్షే ద్వాదశకే హరః
అతడు మహాదేవుడిని భక్తితో పూజిస్తూ, కేవలం ధాన్యపు పొడి మాత్రమే తినేవాడు; హరుడు సంతోషించి, పన్నెండవ సంవత్సరంలో అతనికి వరం ఇచ్చాడు.
సంభావయామ్ ఆస స తం యవనేశో హ్య్ అనాత్మజమ్ తద్యోషిత్సంగమాచ్ చాస్య పుత్రో ఽభూద్ అలిసప్రభః
యవనుల అధిపతి, కుమారుడు లేని గార్గ్యుని గౌరవించాడు; అతని భార్యతో కలయిక వల్ల, తేనెటీగలా మెరిసే కుమారుడు జన్మించాడు.
తం కాలయవనం నామ రాజ్యే స్వే యవనేశ్వరః అభిషిచ్య వనం యాతో వజ్రాగ్రకఠినోరసమ్
ఆ యవనాధిపతి తన రాజ్యంలో ఆ కుమారునికి 'కాలయవనుడు' అనే పేరు పెట్టి, రాజ్యాభిషేకం చేసి, తన వజ్రంలా గట్టి ఛాతితో అడవికి వెళ్లిపోయాడు.
స తు వీర్యమదోన్మత్తః పృథివ్యాం బలినో నృపాన్ పప్రచ్ఛ నారదశ్ చాస్మై కథయామ్ ఆస యాదవాన్
బలంతో మదమెక్కిన కాలయవనుడు భూమిపై ఉన్న శక్తివంతులైన రాజులను ప్రశ్నించాడు; ఆ సమయంలో నారదుడు అతనికి యాదవుల గురించి చెప్పాడు.
మ్లేచ్ఛకోటిసహస్రాణాం సహస్రైః సో ఽపి సంవృతః గజాశ్వరథసంపన్నైశ్ చకార పరమోద్యమమ్
వెయ్యల్లో లక్షల మ్లేచ్ఛులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కూడిన సైన్యంతో అతడు చుట్టుముట్టబడ్డాడు; అప్పుడు అతడు గొప్ప ప్రయత్నం ప్రారంభించాడు.
ప్రయయౌ చాతవచ్ఛిన్నైః ప్రయాణైః స దినే దినే యాదవాన్ ప్రతి సామర్షో మునయో మథురాం పురీమ్
అతని సైన్యం అడవుల మధ్యగా ప్రతిరోజూ ముందుకు సాగుతూ, యాదవులపై దండెత్తడానికి బయలుదేరింది; మునులు కోపంతో మథురా నగరానికి వెళ్లారు.
కృష్ణో ఽపి చిన్తయామ్ ఆస క్షపితం యాదవం బలమ్ యవనేన సమాలోక్య మాగధః సంప్రయాస్యతి
కృష్ణుడు కూడా యాదవుల బలం తగ్గిపోయిందని ఆలోచించాడు; యవనుడు దండెత్తుతుంటే, మగధాధిపతి కూడా యుద్ధానికి వస్తాడని గ్రహించాడు.
మాగధస్య బలం క్షీణం స కాలయవనో బలీ హన్తా తద్ ఇదమ్ ఆయాతం యదూనాం వ్యసనం ద్విధా
మగధరాజు బలం తగ్గిపోయింది, కాలయవనుడు బలవంతుడు; అందువల్ల యాదవులకు ఈ విపత్తు రెండు వైపుల నుంచి వచ్చింది.
తస్మాద్ దుర్గం కరిష్యామి యదూనామ్ అతిదుర్జయమ్ స్త్రియో ఽపి యత్ర యుధ్యేయుః కిం పునర్ వృష్ణియాదవాః
కాబట్టి, యాదవుల కోసం ఎవరూ జయించలేని గొప్ప కోటను నిర్మిస్తాను; అక్కడ స్త్రీలు కూడా యుద్ధం చేస్తారు—అయితే వృష్ణి, యాదవులు ఎంత ధైర్యంగా పోరాడతారు!