స్థాప్యః కువలయాపీడస్ తేన తౌ గోపదారకౌ ఘాతనీయౌ నియుద్ధాయ రఙ్గద్వారమ్ ఉపాగతౌ
'కువలయాపీడ అనే ఏనుగును అక్కడే నిలిపివేయాలి. మల్లయుద్ధం కోసం రంగస్థల ద్వారం వద్దకు వచ్చే ఆ ఇద్దరు గోప బాలురను అతడు చంపాలి.'
తమ్ ఆజ్ఞాప్యాథ దృష్ట్వా చ మఞ్చాన్ సర్వాన్ ఉపాహృతాన్ ఆసన్నమరణః కంసః సూర్యోదయమ్ ఉదైక్షత
ఆ ఆజ్ఞ ఇచ్చి, అన్ని ఆసనాలు సరిగా అమర్చినదాన్ని చూసి, తన మరణం సమీపించిందని గ్రహించిన కంసుడు, సూర్యోదయాన్ని ఎదురుచూశాడు.
తతః సమస్తమఞ్చేషు నాగరః స తదా జనః రాజమఞ్చేషు చారూఢాః సహ భృత్యైర్ మహీభృతః
ఆ సమయంలో, అన్ని మంటపాల్లో మధురా ప్రజలు చేరారు. రాజాసనాల్లో రాజులు తమ సేవకులతో కలిసి కూర్చున్నారు.
మల్లప్రాశ్నికవర్గశ్ చ రఙ్గమధ్యే సమీపగః కృతః కంసేన కంసో ఽపి తుఙ్గమఞ్చే వ్యవస్థితః
మల్లయుద్ధానికి న్యాయనిర్ణేతల సమూహాన్ని రంగస్థల మధ్యలో కంసుడు ఏర్పాటు చేశాడు. తాను మాత్రం ఎత్తైన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
అన్తఃపురాణాం మఞ్చాశ్ చ యథాన్యే పరికల్పితాః అన్యే చ వారముఖ్యానామ్ అన్యే నగరయోషితామ్
అంతఃపుర స్త్రీలకు తగినట్లు ప్రత్యేక ఆసనాలు ఏర్పాటు చేశారు. మరికొన్ని ప్రధాన వేశ్యలకు, ఇంకొన్ని మధురా నగర స్త్రీలకు కేటాయించారు.
నన్దగోపాదయో గోపా మఞ్చేష్వ్ అన్యేష్వ్ అవస్థితాః అక్రూరవసుదేవౌ చ మఞ్చప్రాన్తే వ్యవస్థితౌ
నందుడు, ఇతర గోపులు ఇతర ఆసనాల్లో కూర్చున్నారు. అక్రూరుడు, వసుదేవుడు ఆసనపు చివర భాగంలో ఉన్నారు.
నగరీయోషితాం మధ్యే దేవకీ పుత్రగర్ధినీ అన్తకాలే ఽపి పుత్రస్య ద్రక్ష్యామీతి ముఖం స్థితా
మధురా స్త్రీల మధ్యలో దేవకీ, తన కుమారుడిని చూడాలనే తపనతో కూర్చుంది. 'కనీసం చివర్లో అయినా నా కొడుకును చూస్తాను' అనే ఆశతో ఆమె ముఖం నిలిచింది.
వాద్యమానేషు తూర్యేషు చాణూరే చాతివల్గతి హాహాకారపరే లోక ఆస్ఫోటయతి ముష్టికే
తూర్యాలు మోగుతుండగా, చాణూరుడు ఉత్సాహంగా ఎగిరిపడుతున్నాడు. ప్రజలు ఆనందంతో అరుస్తూ, చేతులు కొట్టుకుంటున్నారు.
హత్వా కువలయాపీడం హస్త్యారోహప్రచోదితమ్ మదాసృగనులిప్తాఙ్గౌ గజదన్తవరాయుధౌ
ఏనుగు సంరక్షకుడు ప్రేరేపించిన కువలయాపీడ అనే ఏనుగును వధించి, ఆ ఏనుగు రక్తం, మదంతో తమ శరీరాలు తడిపి, దాని దంతాలను ఆయుధాలుగా ధరించారు.
మృగమధ్యే యథా సింహౌ గర్వలీలావలోకినౌ ప్రవిష్టౌ సుమహారఙ్గం బలదేవజనార్దనౌ
మృగాల మధ్య సింహాలు ఎలా గర్వంగా ఆడుకుంటాయో, అలాగే బలరాముడు, జనార్దనుడు గర్వంతో పెద్ద రంగస్థలంలోకి ప్రవేశించారు.
హాహాకారో మహాఞ్ జజ్ఞే సర్వరఙ్గేష్వ్ అనన్తరమ్ కృష్ణో ఽయం బలభద్రో ఽయమ్ ఇతి లోకస్య విస్మయాత్
అక్కడ అక్కడ అంతటా ఒక్కసారిగా గొప్ప గోల మోగింది. ప్రజలు ఆశ్చర్యంతో, "ఇతనే కృష్ణుడు, ఇతనే బలరాముడు" అని పరస్పరం చెప్పుకుంటూ చూశారు.
సో ఽయం యేన హతా ఘోరా పూతనా సా నిశాచరీ ప్రక్షిప్తం శకటం యేన భగ్నౌ చ యమలార్జునౌ
ఇతనే భయంకరమైన పూతనను సంహరించినవాడు, ఇతనే ఆ బండను విసిరినవాడు, ఇతనే యమలార్జున వృక్షాలను విరిగిపోయేలా చేసినవాడు.
సో ఽయం యః కాలియం నాగం ననర్తారుహ్య బాలకః ధృతో గోవర్ధనో యేన సప్తరాత్రం మహాగిరిః
ఇతనే బాలుడై కాళీయ సర్పంపై నాట్యం చేసినవాడు, ఇతనే ఏడు రాత్రులు గొవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తిపట్టుకున్నవాడు.
అరిష్టో ధేనుకః కేశీ లీలయైవ మహాత్మనా హతో యేన చ దుర్వృత్తో దృశ్యతే సో ఽయమ్ అచ్యుతః
అరిష్టుడు, ధేనుకుడు, కేశి — వీళ్లంతా దుష్టులు — వీరిని ఈ మహాత్ముడు సులభంగా సంహరించాడు; చూడండి, ఇతనే అచ్యుతుడు.
అయం చాస్య మహాబాహుర్ బలదేవో ఽగ్రజో ఽగ్రతః ప్రయాతి లీలయా యోషిన్మనోనయననన్దనః
ఇతని ముందు ఇతని అన్నయ్య బలరాముడు, బలవంతుడు, ఆటలతో స్త్రీల మనసును, కళ్లను ఆనందింపజేస్తూ ముందుకు నడుస్తున్నాడు.
అయం స కథ్యతే ప్రాజ్ఞైః పురాణార్థావలోకిభిః గోపాలో యాదవం వంశం మగ్నమ్ అభ్యుద్ధరిష్యతి
పురాణార్థాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు చెప్పినవాడు ఇతనే; ఈ గోపబాలుడు యాదవ వంశాన్ని పతనంలోనుంచి పైకి లేపనున్నాడు.
అయం స సర్వభూతస్య విష్ణోర్ అఖిలజన్మనః అవతీర్ణో మహీమ్ అంశో నూనం భారహరో భువః
ఇతనే అన్ని భూతాలకు జనకుడైన విష్ణువు యొక్క భాగంగా భూమిపై అవతరించినవాడు, ఖచ్చితంగా భూభారం తీయడానికి వచ్చినవాడు.
ఇత్య్ ఏవం వర్ణితే పౌరై రామే కృష్ణే చ తత్క్షణాత్ ఉరస్ తతాప దేవక్యాః స్నేహస్నుతపయోధరమ్
ప్రజలు రాముడు, కృష్ణుడిని ఇలా వర్ణిస్తున్నప్పుడు, ఆ క్షణంలో దేవకీ హృదయం ప్రేమతో మండిపోగా, ఆమె పాలు ప్రేమతో తడిసిపోయాయి.
మహోత్సవమ్ ఇవాలోక్య పుత్రావ్ ఏవ విలోకయన్ యువేవ వసుదేవో ఽభూద్ విహాయాభ్యాగతాం జరామ్
తన కుమారులను మహోత్సవంలా చూసుకుంటూ, వసుదేవుడు వారినే చూస్తూ, తన వృద్ధాప్యాన్ని విడిచిపెట్టి మళ్లీ యవ్వనంగా మారిపోయాడు.
విస్తారితాక్షియుగలా రాజాన్తఃపురయోషితః నాగరస్త్రీసమూహశ్ చ ద్రష్టుం న విరరామ తౌ
రాజమహళ్ల స్త్రీలు, పట్టణ స్త్రీల సమూహాలు ఇద్దరినీ విస్తృతమైన కళ్లతో చూస్తూ, చూడడాన్ని ఆపలేదు.
సఖ్యః పశ్యత కృష్ణస్య ముఖమ్ అప్య్ అమ్బుజేక్షణమ్ గజయుద్ధకృతాయాసస్వేదామ్బుకణికాఞ్చితమ్
సఖులారా! కృష్ణుని ముఖాన్ని చూడండి, అతని కమలమువంటి కళ్లను చూడండి. ఏనుగు పోరాటంలో అలసటతో వచ్చిన చెమటబొట్లు అతని ముఖాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.
వికాసీవ సరోమ్భోజమ్ అవశ్యాయజలోక్షితమ్ పరిభూతాక్షరం జన్మ సఫలం క్రియతాం దృశః
అతని ముఖం తడిసిన కమలంలా వికసిస్తోంది; అతన్ని చూస్తే మన కళ్ల జన్మ సార్థకమైందని అనిపిస్తుంది, మాటలు కూడా తక్కువైపోతున్నాయి.
శ్రీవత్సాఙ్కం జగద్ధామ బాలస్యైతద్ విలోక్యతామ్ విపక్షక్షపణం వక్షో భుజయుగ్మం చ భామిని
శ్రీవత్సం ఉన్న ఈ బాలుడిని చూడండి, జగత్తుకు ఆధారమైనవాడిని. సుందరినీ! శత్రువులను నాశనం చేసిన అతని ఛాతీను, రెండు భుజాలను చూడండి.
వల్గతా ముష్టికేనైవ చాణూరేణ తథా పరైః క్రియతే బలభద్రస్య హాస్యమ్ ఈషద్ విలోక్యతామ్
ముష్టికుడు, చాణూరుడు, మరికొందరు బలవంతులు బలరామునితో పోరాడుతున్నప్పుడు, అతని చిరునవ్వు ఎలా మెరిసిపోతుందో చూడండి.
సఖ్యః పశ్యత చాణూరం నియుద్ధార్థమ్ అయం హరిః సముపైతి న సన్త్య్ అత్ర కిం వృద్ధా యుక్తకారిణః
సఖులారా! చాణూరుని యుద్ధానికి హరి ఎలా సమీపిస్తున్నాడో చూడండి. ఇక్కడ పెద్దలు లేరా? ఎవ్వరూ సరైన పని చేయడం లేదు.
క్వ యౌవనోన్ముఖీభూతః సుకుమారతనుర్ హరిః క్వ వజ్రకఠినాభోగశరీరో ఽయం మహాసురః
హరి యవ్వనంతో, సున్నితమైన శరీరంతో ఉన్నాడు. ఈ మహాసురుడు మాత్రం వజ్రంలా గట్టి శరీరంతో ఉన్నాడు. వీరిద్దరి మధ్య పోలిక ఎక్కడ?
ఇమౌ సులలితౌ రఙ్గే వర్తేతే నవయౌవనౌ దైతేయమల్లాశ్ చాణూరప్రముఖాస్ త్వ్ అతిదారుణాః
ఈ ఇద్దరూ అందంగా, యవ్వనంతో రంగస్థలంలో నిలబడి ఉన్నారు. చాణూరుడు ముందుండి, ఇతర దైత్యమల్లులు చాలా క్రూరంగా ఉన్నారు.
నియుద్ధప్రాశ్నికానాం తు మహాన్ ఏష వ్యతిక్రమః యద్ బాలబలినోర్ యుద్ధం మధ్యస్థైః సముపేక్ష్యతే
మల్లయుద్ధ నిపుణుల మధ్య ఇది గొప్ప తప్పు. ఇద్దరు బాలకులు యుద్ధం చేస్తుంటే, మధ్యలో ఉన్నవారు నిర్లక్ష్యంగా చూస్తున్నారు.
ఇత్థం పురస్త్రీలోకస్య వదతశ్ చాలయన్ భువమ్ వవర్ష హర్షోత్కర్షం చ జనస్య భగవాన్ హరిః
ఈ విధంగా మూడు లోకాల ముందు భూమిని కంపింపజేస్తూ భగవంతుడు హరి ప్రజలందరికీ అపారమైన ఆనందాన్ని కురిపించాడు.
బలభద్రో ఽపి చాస్ఫోట్య వవల్గ లలితం యదా పదే పదే తదా భూమిర్ న శీర్ణా యత్ తద్ అద్భుతమ్
బలరాముడు కూడా ప్రతి అడుగులో సుందరంగా ఎగిరి, గట్టిగా మోది నడిచినా భూమి పగలకపోవడం నిజంగా ఆశ్చర్యంగా ఉంది.